Кіріспе

14 ғасырдағы ағылшын поэмасы «Перл» – 14 ғасырдың соңында жазылған орта ағылшын поэмасы, қазіргі кезде сақталған ең маңызды орта ағылшын шығармаларының бірі саналады. Ортағасырлық аллегория элементтерімен және түс көру жанрында жазылған бұл өлең, орта ағылшын тілінің Солтүстік-Батыс Мидлендс диалектінде жазылған және жоғары дәрежеде – бірақ үнемі емес – әлітеративті; басқа стильдік ерекшеліктермен қатар, өлең жолдарының күрделі байланыс жүйесі бар. Бір әке, өзінің «перлесін» (маржанын) жоғалтқанына қайғырып, бақта ұйықтап қалады; түсінде ол өзеннің ар жағында тұрған әдемі әрі көктегі бір әйел – «Перл қызын» кездестіреді. Оның сұрақтарына және оны алуға жасаған әрекеттеріне жауап ретінде ол христиан дінінің негіздерімен жауап береді. Соңында ол оған Көктегі қаланың бейнесін және өзінің Қошқар Мәсіхтің сүйіктілерінің қатарында екенін көрсетеді. Алайда, арманшы өзеннен өтуге тырысқанда, ол кенеттен оянып, осы түстің мағынасын ойлай бастайды. Поэма бір ғана қолжазбада сақталған (Лондон, Британдық кітапхана, MS Cotton MS Nero A X), оған тағы екі діни хикаят кіреді: «Сабырлық», «Тазалық» және «Сэр Гавен және Жасыл рыцарь» романы. Олардың барлығы бір автордың туындылары деп есептеледі, стильдік және тақырыптық ұқсастықтарға сүйене отырып, оған «Перл ақыны» немесе «Гавен ақыны» деген ат берілген. «Перл», «Сабырлық» және «Тазалық» поэмаларының толық басылымы алғаш рет 1864 жылы Ерте ағылшын мәтін қоғамынан шыққан, 14 ғасырдағы Батыс Мидленд диалектіндегі ерте ағылшын әлітеративтік өлеңдер жинағында жарық көрді.

Автор

"Жемшеу ақынының" (немесе ақындардың) нақты аты белгісіз болғанымен, олардың туындыларын зерттеу арқылы олар туралы белгілі бір қорытындылар жасауға болады. Алғашқы қолжазба ғалымдар арасында ортағасырлық ағылшын мәтіндерін жинаған Роберт Коттонның жүйесімен, Cotton Nero A. x деп танылады. Коттон қолжазбаны иеленгенге дейін, ол Йоркширдегі Генри Савилдің кітапханасында сақталған. Оның бұрынғы иелері туралы мәлімет аз, және 1824 жылға дейін, Томас Уортонның тарихының Ричард Прайс редакциялаған екінші басылымында жарияланғанға дейін, ол академиялық қауымдастыққа беймәлім болды. Қазір Британ кітапханасында сақталып тұрған бұл қолжазба 14 ғасырдың соңына датыланады, сондықтан ақын Джеффри Чосердің, "Кентерберилік әңгімелердің" авторының замандасы болған; алайда, екеуінің кездескені екіталай. "Жемшеумен" бірге табылған үш туынды (әдетте Сер Гауэйн және Жасыл рыцарь, Сабыр және Тазалық немесе Пақтық деп белгілі) бір автордың туындылары деп есептеледі. Дегенмен, бұл өлеңдерді түпнұсқа ақын емес, көшіруші жазған. Төрт өлеңнің де бір авторға тиесілі екенін нақты көрсететін дәлел болмаса да, диалект, өлең құрылысы және сөз қолданысын салыстыру арқылы ортақ авторлыққа нұсқаулар бар. Бүгінгі күні ақын туралы мәліметтер жалпы сипатта болады. 1925 жылы Ж.Р.Р. Толкин мен Э.В. Гордон мәтіннің сілтемелерін, стилін және тақырыптарын қарастырғаннан кейін мынадай қорытындыға келді: Ол – адал және ойлы адам болған, бірақ юмордан да мүлдем шеттенбеген; теологияға қызығушылық танытқан, бірақ кәсіби емес, әуесқой деңгейінде білімді болған; латын және француз тілдерін білген, француз әдебиетін жақсы оқыған, соның ішінде романтикалық және нұсқаулық кітаптарды; бірақ оның туған жері Англияның Батыс Мидлендс аймағы болған – оның тілі, өлең құрылысы және суреттемелері оны көрсетеді. Ақын Солтүстік Шропшир, Чешир және Стаффордшир диалектілерінің аймағында өмір сүрген деп есептеледі. "Жемшеу ақыны" деп саналады және Санкт-Эркенвальд поэмасын жазған, кейбір ғалымдар оның стилі Гауэйнге ұқсас екенін айтады. Авторлыққа ең көп ұсынылатын кандидат – Чеширдегі Джон Масси, бірақ кейбір ғалымдар оның өмірін Гауэйн ақынының заманынан бұрынғы кезеңге жатқызады. Осылайша, Джон Массиге авторлықты толық сеніммен жатқызу әлі де даулы мәселе, және көптеген сыншылар Гауэйн ақынының туған жерінен тыс жерде оны анықтауға әзір емес.

Құрылымы мен мазмұны

Поэманы үш бөлікке бөлуге болады: кіріспе (немесе "Пролог"), екі басты кейіпкер арасындағы Перлдің баяндаушыға нұсқау беретін диалогы, және баяндаушының оянуымен Жаңа Иерусалимнің сипаттамасы.

Өмірден кейінгі өмір

Өлім мен өткіншілік ақынның басты тақырыптары болып табылады; 42–60-шы шумақтарда ұсынылған Жүзімдіктегі жұмысшылар туралы теңеуден басқа, Матайдың Таудағы уағызындағы басқа бір Киелі кітапқа сілтеме көрінеді, онда ол былай дейді: «Жерде өздеріңізге қазына жинамаңдар, себебі күйе мен тот оларды бүлдіреді, аспанда қазына жинаңдар, онда күйе де, тот та жоқ» (Матай 6:19–21). Бұл сабақ баяндаушының өлімді түсінуі үшін маңызды болады: мәтіннің басында ол қызының өлімінен күйреп, өлім мен шірудің суреттерімен мазаланып жүреді, оның қызы «екі жылдан артық өмір сүрмеді». Мәтін әкесінің дүниеге құмарлық көзқарасының кемшіліктерін қайта-қайта көрсетеді, себебі қыз оны есіммен атамай, тек «зергер» деп атайды, тіпті нашар зергер екенін көрсетеді, қыздың шын аспандық байлығын түсіне алмайды; оның тазалығы мен әдемілігі бірнеше белгілер арқылы көрінеді – оның ақ киімдері, сәулесі және күміс беті (барлығы да інжудің белгілері болуы мүмкін). Содан кейін, көрініс оған Мәсіхтің қасында 144 мың күйеу жігітінің бірі ретінде, Жаңа Иерусалимде патшайым болып тұрғанын қуанышпен хабарлайды. 1212 жолдан тұратын мәтіннің құрылымы осы аспандық қаланы бейнелейді, ол Аян кітабында он екі мың шақырымдық және он екі мың шақырымдық болатын және Израильдің он екі тайпасы үшін он екі қақпасы бар делінген (Аян 21:12–17). Бірақ оның поэтикалық симметриясы қосымша шумақтың қосылуымен бұзылған сияқты, оның жалпы саны 101-ге жетеді. Кейбір ғалымдар бұл інжудің қаптамасын көрсетеді, ал әдеби сыншы Сара Стэнбери сияқты басқалары «қайта оралғаннан кейін жаңа бастамаларды білдіреді» дейді. Ақынның соңында, біз асыл тастармен қапталған төбеде орналасқан алтын қамалдың ішінде ізгілерді күтіп тұрған рухани бақыттың көрінеуін көреміз. Басты кейіпкеріміздің қалалық тәртібі осы әлемнің салтын ұғынуға тырысқанда баяу және біртіндеп бұзыла бастайды, армандаушының «менің інжуім» деп қарауы, сол кездің әлеуметтік нормаларынан туындаған көзқарас, себебі «әйелдің үйден тыс өмірі жоқ, ол қыздан әйелге қарапайым түрде өтеді». Бұл процесс Інжу үшін және зергер үшін өліммен тоқтатылды, бірақ ол әлі де патриархалдық рөлді қабылдайды және оның рұқсатысыз осы жұмақта қалуға болатынын дұрыс емес деп есептейді. Алайда, әлеуметтік мәртебенің өзгеруі, құдай тарапынан жарияланған патшайымға армандаушының мораліне шабуыл жасағанда оны этикалық тұрғыдан тәрбиелеуге мүмкіндік береді, бірақ бұл көп пайда бермейді. Ақынның соңғы шумақтарында, біз зергердің тірілер мен осы жұмақты бөліп тұрған өзеннен секіруге әрекеттенгенін көреміз, бірақ ол қайтадан қабір үстінде оянады. «Інжу» Томас Экклшеардың 2013 жылы Сохо театрында қойылған «Perle» жеке қойылымының бастауы болды. The Mediaeval Baebes 1998 жылғы «Worldes Blysse» альбомында III бөлімнен музыкалық үзіндіні жазып, «Pearl» әнін орындады.

Басылымдар

Ричард Моррис, ред. "Early English Alliterative Poems", EETS o. S. 1 (1864; қайта қаралуы 1869; қайта басылуы 1965). Сэр Израиль Голанц, ред. және ауд. "Жемше" (Лондон 1891; қайта қаралуы 1897; Джованни Боккаччоның "Олимпия" шығармасымен бірге 2-ші басылым, 1921) Чарльз С. Осгуд, ред. "Жемше" (Бостон және Лондон, 1906) Софи Джуетт, ауд. "Жемше". Орта ағылшын поэмасы: түпнұсқаның метрімен қазіргі заманғы нұсқа (Нью-Йорк: Томас Й. Кроуэлл және компаниясы, 1908) Э. В. Гордон, ред. "Жемше" (Оксфорд, 1953). Мэри В. Хиллманн қарындасы, ред. және ауд., "Жемше" (Нью-Йорк, 1961; 2-ші басылым, кіріспесі Эдвард Васта, 1967) Чарльз Мурман, ред. "Гавайн" ақынының шығармалары (Джексон, Миссисипи, 1977) А. К. Коули және Дж. Дж. Андерсон, ред., "Жемше, Тазалық, Шыдамдылық, Сэр Гавен және Жасыл рыцарь" (Лондон, 1978) Уильям Вантауно, ред. "Жемше" өлеңдері: жинақ басылымы (Нью-Йорк: Гарланд Пуб., 1984) (v. 1) (v. 2) Орта ағылшын және қазіргі ағылшын тілдеріндегі мәтін Малкольм Эндрю, Рональд Уолдрон және Клиффорд Петерсон, ред. "Жемше қолжазбасының өлеңдері" (Беркли: Калифорния университеті баспасы. Төртінші басылым, 2002) Малкольм Эндрю, Рональд Уолдрон, ред. "Жемше қолжазбасының өлеңдері: Жемше, Тазалық, Шыдамдылық, Сэр Гауэйн және Жасыл рыцарь" (Эксетер: Эксетер университетінің баспасы, қайта қаралуы 5-ші басылым, 2007) CD-ROM-да прозалық аудармасымен бірге.