Кіріспе

2 ғасырдағы грек риторигі және философы Максим Тир (Μάξιμος Τύριος; шамамен б.з. 2-ғасырының соңы), сондай-ақ Кассиус Максимус Тириус деп те белгілі, Антониндер мен Коммод тұсында өмір сүрген грек риторигі және философы, ол Екінші софистика ағымына жатады. Оның еңбектерінде Грекия тарихына көп сілтемелер кездеседі, ал Рим туралы ақпарат аз; осыдан ол Грецияда ұзақ уақыт өмір сүрген, мүмкін Афинада профессор болып жұмыс істеген деген қорытынды жасалады. Аты жөнінен платонист болғанымен, ол шынында философ емес, софист, бірақ неоплатонизмнің алға басушыларының бірі саналады.

Диссертациялар

Диссертациялар деп аталатын жұмыста теологиялық, этикалық және басқа да философиялық тақырыптар бойынша 41 эссе немесе диссертация бар. Жануарлар өсімдіктер мен адамдар арасындағы аралық сатыны құрағандай, Құдай мен адам арасында да делдалдар бар – яғни, жындар, олар көк пен жердің шекарасында мекендейді. Ол Прометейдің адамзатты қалай жаратқанын баяндайды, олар бастапқыда "жер оларды азық-түлікпен, құнарлы жайлаулармен, биік таулармен және мол жемістермен қамтамасыз етті" – яғни, Киниктер идеяларымен сәйкес келетін Едем бағы. Бұл "соғыссыз, темірсіз, күзетсіз, бейбіт, дені сау және кедейліксіз өмір" болды. Содан кейін, мүмкін Лукрецийден алған нәрсеге сүйене отырып, ол бұл бақты адамзаттың "екінші өмірімен" салыстырады, ол жерді меншікке бөлуден басталып, кейін оны бекіністер мен қабырғалармен қоршады, зергерлік бұйымдар мен алтын киді, үйлер салды, "жерді металлдарды іздеу үшін қазып, оны бұзды" және теңіз бен ауаға шабуыл жасады (жануарларды, балықтарды және құстарды өлтірді), оны "қырғын мен түрлі қанды құйрық, дене қуанышын іздеу" деп сипаттады. Адамдар бақытсыз болды және өтемақы ретінде байлық іздеді, "кедейліктен қорқып, өлімнен қорқып, өмірге қамқорлық жасауды ұмытты. Олар жамандықтарды айыптады, бірақ олардан бас тартпады және "өмір сүруді жек көріп, бірақ өлімнен қорқыды". Ол содан кейін екі өмірді – бастапқы бақты және жаңа ғана сипаттаған "екінші өмірді" салыстырады және кім біріншісін таңдамасқанын сұрайды, кім өзгеріске ұшырағанда көптеген жамандықтардан азат болатынын біледі және оны "бақытсыз адамдардың қараңғы түрмесіне" қамау деп атайды, олар қараңғы ойысқа тірелген, аяқтары үлкен темір шынжырлармен байланған, мойындарына ауыр салмақ ілінген, уақыттарын лас, азапта және жылап өткізеді. Ол: "Осы екі бейненің қайсысын біз бақытты деп жариялаймыз?" деп сұрайды. Ол Диоген Синопалықты, циникті, аскеттік өмірді таңдағаны үшін мақтайды, бірақ ол тек басқа философтардың көбінесе қорқынышты тағдырларынан аулақ болғандықтан ғана, мысалы Сократты айыптау. Бірақ ол өзінің аскеттік өмірді қабылдағаны туралы еш жерде айтылмайды; ол тек бақтың адамзат жасаған өмірден әлдеқайда жақсырақ болатыны туралы сөйлейді. Сондықтан оны циник деп айту қиын, бірақ ол тек бақтағы өркениетке дейінгі өмірдің идеалды түріне қызғанышпен қарады. Тирлік Максимусты Марк Аврелийдің ұстазы, стоик Клавдий Максимустан ажырату керек.

Ежелгі грек мәтіні

Максим Тириус, «Философимена», «Диалексис» – Георгий Леонидас Кониарис редакциялаған, «Уолтер де Грюйтер» баспасы, 1995 жыл, DOI: https://doi.org/10.1515/9783110882568. Бұл сындық басылымда Максим Тирдің ежелгі грек тіліндегі мәтіні ұсынылған.

Аудармалар

Тейлор, Томас, Максим Тиридің диссертациялары. К. Виттингем (1804) Трапп, Майкл. Максим Тир: Философиялық дәрістері, (Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1997)