Кіріспе
2 ғасырдағы грек риторигі және философы Максим Тир (Μάξιμος Τύριος; шамамен б.з. 2-ғасырының соңы), сондай-ақ Кассиус Максимус Тириус деп те белгілі, Антониндер мен Коммод тұсында өмір сүрген грек риторигі және философы, ол Екінші софистика ағымына жатады. Оның еңбектерінде Грекия тарихына көп сілтемелер кездеседі, ал Рим туралы ақпарат аз; осыдан ол Грецияда ұзақ уақыт өмір сүрген, мүмкін Афинада профессор болып жұмыс істеген деген қорытынды жасалады. Аты жөнінен платонист болғанымен, ол шынында философ емес, софист, бірақ неоплатонизмнің алға басушыларының бірі саналады.
Maximus of Tyre (Μάξιμος Τύριος; fl. late 2nd century AD), also known as Cassius Maximus Tyrius, was a Greek rhetorician and philosopher who lived in the time of the Antonines and Commodus, and who belongs to the trend of the Second Sophistic. His writings contain many allusions to the history of Greece, while there is little reference to Rome; hence it is inferred that he lived longer in Greece, perhaps as a professor at Athens. Although nominally a Platonist, he is really a sophist rather than a philosopher, although he is still considered one of the precursors of Neoplatonism.
Диссертациялар
Диссертациялар деп аталатын жұмыста теологиялық, этикалық және басқа да философиялық тақырыптар бойынша 41 эссе немесе диссертация бар. Жануарлар өсімдіктер мен адамдар арасындағы аралық сатыны құрағандай, Құдай мен адам арасында да делдалдар бар – яғни, жындар, олар көк пен жердің шекарасында мекендейді. Ол Прометейдің адамзатты қалай жаратқанын баяндайды, олар бастапқыда "жер оларды азық-түлікпен, құнарлы жайлаулармен, биік таулармен және мол жемістермен қамтамасыз етті" – яғни, Киниктер идеяларымен сәйкес келетін Едем бағы. Бұл "соғыссыз, темірсіз, күзетсіз, бейбіт, дені сау және кедейліксіз өмір" болды. Содан кейін, мүмкін Лукрецийден алған нәрсеге сүйене отырып, ол бұл бақты адамзаттың "екінші өмірімен" салыстырады, ол жерді меншікке бөлуден басталып, кейін оны бекіністер мен қабырғалармен қоршады, зергерлік бұйымдар мен алтын киді, үйлер салды, "жерді металлдарды іздеу үшін қазып, оны бұзды" және теңіз бен ауаға шабуыл жасады (жануарларды, балықтарды және құстарды өлтірді), оны "қырғын мен түрлі қанды құйрық, дене қуанышын іздеу" деп сипаттады. Адамдар бақытсыз болды және өтемақы ретінде байлық іздеді, "кедейліктен қорқып, өлімнен қорқып, өмірге қамқорлық жасауды ұмытты. Олар жамандықтарды айыптады, бірақ олардан бас тартпады және "өмір сүруді жек көріп, бірақ өлімнен қорқыды". Ол содан кейін екі өмірді – бастапқы бақты және жаңа ғана сипаттаған "екінші өмірді" салыстырады және кім біріншісін таңдамасқанын сұрайды, кім өзгеріске ұшырағанда көптеген жамандықтардан азат болатынын біледі және оны "бақытсыз адамдардың қараңғы түрмесіне" қамау деп атайды, олар қараңғы ойысқа тірелген, аяқтары үлкен темір шынжырлармен байланған, мойындарына ауыр салмақ ілінген, уақыттарын лас, азапта және жылап өткізеді. Ол: "Осы екі бейненің қайсысын біз бақытты деп жариялаймыз?" деп сұрайды. Ол Диоген Синопалықты, циникті, аскеттік өмірді таңдағаны үшін мақтайды, бірақ ол тек басқа философтардың көбінесе қорқынышты тағдырларынан аулақ болғандықтан ғана, мысалы Сократты айыптау. Бірақ ол өзінің аскеттік өмірді қабылдағаны туралы еш жерде айтылмайды; ол тек бақтың адамзат жасаған өмірден әлдеқайда жақсырақ болатыны туралы сөйлейді. Сондықтан оны циник деп айту қиын, бірақ ол тек бақтағы өркениетке дейінгі өмірдің идеалды түріне қызғанышпен қарады. Тирлік Максимусты Марк Аврелийдің ұстазы, стоик Клавдий Максимустан ажырату керек.
As animals form the intermediate stage between plants and human beings, so there exist intermediaries between God and man, viz. daemons, who dwell on the confines of heaven and earth. He begins with a narrative of how Prometheus created mankind, who initially lived a life of ease "for the earth supplied them with aliment, rich meadows, long haired mountains, and abundance of fruits" – in other words, a Garden of Eden that resonates with Cynic ideas. It was "a life without war, without iron, without a guard, peaceful, healthful unindigent". Then, taking perhaps from Lucretius, he contrasts that Garden to mankind's "second life", which started with the division of the earth into property, which they then enclosed into fortifications and walls, and started to wear jewellery and gold, built houses, “molested the earth by digging into it for metals”, and invaded the sea and the air (killing animals, fish and birds), in what he described as a “slaughter and all various gore, pursuing gratification of the body”. Humans became unhappy and, to compensate, sought wealth, “fearing poverty dreading death neglecting the care of life They blamed base actions but did not abstain from them and “the hated to live, but dreaded to die”. He then contrasts the two lives – that of the original Garden and of the “second life” he has just described and asks, which man would not choose the first, who “knows that by the change he shall be liberated from a multitude of evils” and what he calls “a dreadful prison of unhappy men, confined to a dreadful prison of unhappy men, confined in a dark recess, with large iron fetters round their feet, a great weight about their neck passing their time in filth, in torment, and in weeping”. He asks, “Which of these images shall we proclaim blessed”? He goes on to praise Diogenes of Sinope, the Cynic, for choosing his ascetic life, but only because he avoided the often fearful fates of other philosophers – such as Socrates being condemned. But there is no mention of he himself taking up the ascetic life; rather he only talks about how the Garden would be preferable to the life mankind has made for itself. So it is unlikely he was a Cynic, but was just envious of that idealised pre civilisation Life in the Garden. Maximus of Tyre must be distinguished from the Stoic Claudius Maximus, tutor of Marcus Aurelius.
Ежелгі грек мәтіні
Максим Тириус, «Философимена», «Диалексис» – Георгий Леонидас Кониарис редакциялаған, «Уолтер де Грюйтер» баспасы, 1995 жыл, DOI: https://doi.org/10.1515/9783110882568. Бұл сындық басылымда Максим Тирдің ежелгі грек тіліндегі мәтіні ұсынылған.
Аудармалар
Тейлор, Томас, Максим Тиридің диссертациялары. К. Виттингем (1804) Трапп, Майкл. Максим Тир: Философиялық дәрістері, (Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1997)
Trapp, Michael. Maximus of Tyre: The Philosophical Orations, (NY: Oxford University Press, 1997)