Кіріспе
"Авалонның тұмары" – американдық жазушы Марион Циммер Брэдлидің 1983 жылғы тарихи фантастикалық романы, кітабының телесериалға бейімделуі. Романда автор Артур аңыздарын әйел кейіпкерлердің көзқарасынан баяндайды. Кітап Моргеннің (Морган Ле Фей) тағдырын баяндайды, ол христиан дінінің өркендеуімен елдегі пұтқа табынушылық салтын жою қаупі төнген кезде өзінің келт дінін сақтап қалу үшін күреседі. Эпос Моргейн, Гвенхвифэр (Гвиневра), Вивиан, Моргауз, Игрейн және Артур аңызының басқа да әйелдерінің өміріне арналған. "Авалонның тұмары" Артур туралы басқа көптеген әңгімелерден өзгеше, мұнда Морган Ле Фей көбінесе алыс, бір өлшемді зұлым сиқыршы ретінде бейнеленеді, оның Дөңгелек үстелге деген қарсылығына ешқандай түсініктеме берілмейді. Ал осы романда Моргейн саяси және рухани құлшыныстың кезінде ерекше қабілеттері мен жауапкершіліктері бар әйел ретінде көрсетіледі, ол өзінің туған жер мұрасын мүмкін емес жағдайларға қарсы қорғауға шақырылады. Оқиға төрт үлкен бөлімнен тұрады: "Бірінші кітап: Сиқырдың иесі", "Екінші кітап: Жоғары патшайым", "Үшінші кітап: Патшаның бұғысы" және "Төртінші кітап: Емендегі тұтқын". Роман жарық көргеннен кейін бестселлер болды және бүгінгі күнге дейін танымал. Кейіннен Брэдли мен Диана Л. Паксон кітапты "Авалон" сериясына дейін кеңейтті.
the TV miniseries adaptation of the book
The Mists of Avalon is a 1983 historical fantasy novel by American writer Marion Zimmer Bradley, in which the author relates the Arthurian legends from the perspective of the female characters. The book follows the trajectory of Morgaine (Morgan le Fay), a priestess fighting to save her Celtic religion in a country where Christianity threatens to destroy the pagan way of life. The epic is focused on the lives of Morgaine, Gwenhwyfar (Guinevere), Viviane, Morgause, Igraine and other women of the Arthurian legend. The Mists of Avalon is in stark contrast to most other retellings of the Arthurian tales, which consistently cast Morgan le Fay as a distant, one dimensional evil sorceress, with little or no explanation given for her antagonism to the Round Table. In this case, Morgaine is presented as a woman with unique gifts and responsibilities at a time of enormous political and spiritual upheaval who is called upon to defend her indigenous heritage against impossible odds. The story is told in four large parts: "Book One: Mistress of Magic", "Book Two: The High Queen", "Book Three: The King Stag", and "Book Four: The Prisoner in the Oak". The novel was a best seller upon its publication and remains popular to this day. Bradley and Diana L. Paxson later expanded the book into the Avalon series.
Сюжет
Авалон тұмары - Артур аңызын ұрпақтар бойы қайтадан баяндап, оны бритондық келт тамырларына қайтарады. Сюжетте Ұлыбританияның Ұлы королі Артурға және оның айналасындағыларға әсер ететін әйелдер туралы әңгімеленеді. Кітаптың басты кейіпкері Моргейн, Авалонның жесірі, король Артурдың туғаннан басқа әпкесі. Олардың анасы Игрейн Моргейннің әкесі Горлоис шайқаста қаза тапқаннан кейін патша Утер Пендрагонға үйленді. Авалонға Ігрейн Горлоистің өлтірілгенін білгенге дейін, Утер Мерлинмен кеңескен, ол сиқырлы түрде Утерді Горлоиске ұқсатып, Тинтегелде Игрейнге қол жеткізген деген хабар тарады. Ол түнді солармен бірге өткізді, содан кейін олар Артур есімді ұл тапты. Моргейн Утер Пендрагонның өзінің бұрынғы патшасы Амброзий қартайып қайтыс болғаннан кейін Керлеон тағына отырғанына куә болады. Утер оның асыраушысы болады, Игрейн екеуінің Моргейннің туған ағасы Артур есімді ұлы бар. Моргейн он бір, Артур алты жаста болғанда, Артурды өлтіруге тырысу болады. Олардың аналық әпкесі, бас діни қызметкер Вивиан, Керлеонға келіп, Үтерге Артурды өз қауіпсіздігі үшін соттың қасынан алыста тәрбиелеуді кеңес береді. Утер келіседі, сондай-ақ Вивиан Моргейнді Авалонға алып кетуге мүмкіндік береді, онда ол Ана құдайдың жәжіресі ретінде оқытылады. Осы кезеңде Морген ескі пагандық пен жаңа христиандық діндер арасындағы шиеленістің артуын түсінеді. Жеті жылдық оқудан кейін Моргейн Ананың діни қызметкері болып тағайындалады, ал Вивиан оны Авалонның келесі ханымы ретінде дайындауға кіріседі. Бірнеше айдан кейін Моргейнді болашақ Ұлыбританияның патшасына құнарлылық рәсімінде береді. Олардың некелері жеке неке емес, болашақ патша мен оның қорғауындағы ел арасындағы символикалық неке. Олар жыныстық қатынасқа түседі, ал келесі күні таңертең олар сөйлесіп, әрқайсысы Моргейн мен Артур екендерін көрсетеді. Олар бір-бірін таниды да, жасаған ісін түсінгенде қорқып қалады. Екі айдан кейін Моргейн жүкті екенін білгенде қатты күйзеледі. Утер саксон басқыншыларына қарсы шайқаста қайтыс болғаннан кейін, Артур өзінің заңдылығы туралы сұрақтарға қарамастан Британия тағына ие болды (ол Игрейннің Утер Пендрагонмен некелескеннен кейін бірнеше күн ішінде дүниеге келді). Артур енді Британияны саксондардан қорғауы керек болғандықтан, Вивиан Моргейнге оған қан кетуден сақтайтын сиқырлы қапшық жасап береді және оған қасиетті Excalibur семсерін береді. Авалон мен Керлеонның біріккен күшімен Артур басқыншыларды сүртіп тастап, Гвенхейфарға үйленеді. Моргейннің бойындағы баласының өсіп-өнуіне байланысты, оның Вивианға деген ашуы мен сатқындығы да артады, ол оны өзінің туған ағасынан бала тудыруға алдады деп санайды. Авалонда ұзақ уақыт тұра алмай, Лотианның патшайымы Моргауз әпкесі сарайына барады. Күйеуі Лоттың да, өзінің де амбициясына беріліп, Моргауз Моргайнды алдап, оған ұлын өсіруге рұқсат береді. Лоттың қаламаған жақындасуынан құтылу үшін Моргейн Лотианнан кетіп, Артурдың сарайына оның патшайымы Гвенхвифардың қасындағы қыз ретінде оралады. Ол Гвидионды қайтадан ол Druid діни қызметкер болып өскенше көрмейді. Гвенхюфар мұрагер таба алмағанда, ол Құдай оны күнәсі үшін жазалап отыр деп сендіреді. Ол өзінің ең үлкен күнәларын Артурды Британиядағы пұтқа табынушылықты заңсыз деп жариялауға көндіре алмағаны және Артурдың ағасы және ең жақсы рыцарь, Ланслет деп те белгілі Галахадқа тыйым салынған махаббаты деп санайды. Ланслет Гвенхюфардың махаббатына жауап берсе де, ол сонымен қатар Артурдың досы және абыройлы адам. Бұл жағдай Ланслет пен Гвенхейфарға қатты азап әкеледі. Сол уақытта Моргейн Ланслетке ғашық болады. Саксондарға қарсы шешуші шайқастың қарсаңында Гвенхвифар Артурды әкесі Пендрагонның байрағын алып тастап, оны өзінің христиандық байрағымен ауыстыруға көндіреді. Оның діни фанатизмі өскен сайын Авалон мен Керлеон арасындағы қарым-қатынас шиеленісе бастайды. Алайда, балалы бола алмай қалғандықтан, ол Моргейннен көмек сұрайды, жүкті болу үшін некеден тыс қатынасқа түсемін деп қорқытады. Гвенфайфарды бұған жол бермеу үшін Моргейн Гвенфайфарға Артурға ұлы бар екенін айтады, бірақ ол мұны білмейді. Кейінірек Артур Ланслеттен өзімен және әйелімен бірге төсекке жатып, балалы болуды сұрайды. Ол бала оның төсегінде түсіп, Гвенхейфар мен Ланслеттің қайғысын қанағаттандыруды сұрайды. Ланслет бастапқыда бас тартады, бірақ ақырында сенімді болады; алайда, одан да бала туылмайды. Ұрыс аяқталғаннан кейін Артур өзінің со�...
Кейіпкерлер
Моргейн — Баяндаушы, басты кейіпкер. Оның кейіпкері екінші көру қабілетіне ие (Құдайдың сыйы) және кейіп өзгеруге қабілетті. Ол Горлуа мен Игрейннің қызы және Артурдың жартылай қарындасы. Ол Ұлыбританияның ескі тайпалары мен Рим аристократиясынан кейінгі мәртебелі мәртебеге ие, Авалонның бас діни қызметкері және Корнуолл герцогинясы. Трагикалық кейіпкер ретінде бейнеленген Моргейн Авалонға деген адалдығы мен Ланслетке деген толыққанды емес махаббаты арасында қырылады, бірақ кітапта Артур, Кевин және Акколон сияқты басқа да сүйіктілері бар. Артур сияқты ол да өте харизматикалық. Өмірде шешім қабылдағанда таңдау жасау мүмкін еместігіне сеніп, өзін тағдырдың құрбаны деп санайды. Авалонның ескі жолдарының құлауына куә болуға тағдырланған, бірақ соңында христиан дінінің кейбір аспектілерімен келіседі, өйткені ол діннің өзімен емес, оның кейбір дін қызметкерлерінің тар көзқарастарымен күрескенін түсінеді. Ол Британияның ежелгі сенімдерінің естеліктері сақталатынын қорытындылайды, өйткені ол өзі табынған Құдай христиан дінінің келуімен өлмегенін сезінеді: Құдай Мәриям Ананың бейнесінде жаңа формаға енген. Утер Пендрагон — қайтыс болған Жоғарғы Патша Амброзиусқа туыс және Соғыс герцогы, сондай-ақ Игрейнге ғашық болған амбициялық әскербасы. Одақтасы Горлуадан (саяси емес, қызғаныштан) сатқындыққа ұшырағаннан кейін, ол оны өлтіріп, Ұлыбританияның Жоғарғы патшасы болды. Ол Артур патшаның әкесі болды және Артур жасөспірім шағында қайтыс болды. Утер дарынды әскербасы және билік басындағы білікті басшы ретінде бейнеленген. Ол Вивианнаның манипуляцияларына және оны көтеріліспен қорқытып, Авалонға берген антын орындауға мәжбүр еткеніне наразылық білдіреді және оған құрмет көрсетеді. Игрейн — Горлуа мен Утердің әйелі, Вивианның кіші қарындасы және Моргауз бен Нинианның үлкен қарындасы, Моргейн мен Артурдың анасы. Бастапқыда "Белтайн оттарының Құдайына арналған Грэйнэ" деп аталған Игрейн Авалонда өсті және он бес жасында Корнуолл герцогы Горлуаға тұрмысқа шықты, бұл оның үшін бақытсыз одақ болды. Вивиан мен Талиесин оны күйеуіне опасыздық жасауға, Утерді азғыруға және Ұлыбритания аралының құтқарушысын (оның ұлы Артур патшаны) дүниеге әкелуге тағайындады. Бастапқыда ол өзін көбейтуге арналған жылқы емес екенін айтып, қарсылық көрсетеді, бірақ ақырында Утерге ғашық болып, оған жауларын жеңуге көмектеседі. Алайда Горлуа туралы кінә оны өмірінің соңына дейін мазалайды. Игрейн Утер келмес бұрын Моргейнді жақсы көреді, бірақ ол Утермен үйленгенде және Артур дүниеге келгенде Моргейнді елемейді. Көптеген адамдар Игрейннің керемет сұлу екенін айтады, ал оның сұлулығы оның қайтыс болғаннан кейін де ұзақ уақыт бойы Ұлыбританияда есте сақталады. Горлуа — Игрейннің күйеуі және Моргейннің әкесі. Игрейн олар тұрмысқа шыққанда өте жас болғандықтан, олардың қарым-қатынасы шиеленісіп кетті, бірақ Горлуа оны ыңғайлы сезінуге тырысты, оған сыйлықтар берді және қызы Моргейнді өзінде қалдырды. Игрейн оның өзін қалай жақсы көргенін кеш болғанша түсінбейді. Горлуа Игрейннің Утермен қарым-қатынаста болғанын сезінгенде, оған қарсы шығады, оны жезөкше және сиқыршы деп айыптайды және тіпті Утерге берген антын бұзады. Ақырында, Утер оны сатқындығы үшін өлтіреді. Артур патша — Игрейн мен Утердің ұлы және Моргейннің кіші туған ағасы. Ол қабілетті қолбасшы және саяси ойшыл ретінде бейнеленген. Ол сондай-ақ достары мен ізбасарларының арасында фанатикалық сүйіспеншілік пен адалдықты оятуға қабілетті. Ол Гвенхюфарға ерлер мен жақсы жылқылар сыйға тарту үшін үйлену тойына түседі, бірақ оны шын мәнінде құрметтеуге тырысады. Баласыздыққа және Ланслетке деген сүйіспеншілігіне ұшыраған әйелінің қайғысына деген жанашырлығы оның құлдырауына себеп болады. Бір қызығы, ол Гвенхюфар мен Ланслеттің қарым-қатынасын және екеуінің де оған үнемі сатқындық жасайтынын біледі, бірақ басқа жаққа қарайды, өйткені ол әйелі мен ең жақсы досын екеуін де бақытсыз етуге дайын емес. Ол Гвенхюфарды жақсы көретін болса да, оның ең терең махаббаты Моргейнге сақталған. Гвенхюфар — Артурдың әдемі, бірақ бақытсыз әйелі. Оны суық, сүйіспеншіліксіз әке тәрбиелейді, бұл оған терең төмендік комплексі мен қатты агорафобия қалдырады. Ұрпақ таба алмағандықтан және өмірінің сүйіспеншілігі Ланслетпен бірге бола алмағандықтан, ол терең депрессияға түседі және құтқарылуға үміттеніп, күн санап фанатикалық мәсіхші болады. Гвенхюфар мен Моргейн екі жаққа қарама-қарсы, тек діни құлшыныстары мен Артурды өз мақсаттарына итермелеуге деген құлшыныстарымен ұқсас. Моргейн сарайда болғанда, екеуі бірнеше жыл бойы күтпеген, бірақ шынайы махаббатқа толы достық қарым-қатынас жасайды. Көптеген адамдар Гвеннің одан да ақылды екенін айтады. Ол шебер үй шаруашылығын жүргізеді және Жоғарғы патшайымның рәсімдік рөлін жақсы орындайды. Ланслет — Артурдың бірінші рыцары, Вивианның ұлы (Бенвиккеден) және Моргейннің туысы және бірінші махаббаты. Ол өте дарынды және әдемі әскер, бірақ өмір бойы анасынан қорқады. Ол және Гвенхюфар бір-біріне қатты ғашық, бірақ ешқайсысының да қашуға батылдығы (немесе қатыгездігі) жоқ. Ол сондай-ақ туысы Артурды жақсы көреді және Гвенхюфарды оған жақын болғандықтан одан да көп жақсы көруі мүмкін. Ол өзінің гомосексуализмінен және Артур мен Гвенхюфарға деген құштарлығынан қиын жағдайда қалады. Мордред, ә.қ.а. Гвидйон, Моргейн мен Артур патшаның заңды емес ұлы. Ол ұстамсыз, ашкөз интригант, бірақ балама нұсқаларынан айырмашылығы, оның ниеттері түсінікті. Ол әкесі Артурды жемқор және әдепсіз деп санайды және Камелотты құтқару үшін оны жоюға көз жеткізеді. Оның суық, ашкөз Моргауз астындағы балалық шағы оны осылай ойлауға итермелейтіні күдікті. Мордред анасы Моргейнмен бірнеше ерекше қасиеттерді бөліседі: ол өзін тағдырдың құрбаны деп есептейді, өмірде өзінің жолын таңдауға еркі жоқ. Бұл, мүмкін, фаталистік сакстардың әсерінен туындаған. Бір кезде Мордред тіпті әкесінің жақсы қасиеттерін тізімдейді және Артурды бірнеше жағынан құрметтейтінін мойындайды. Дегенмен, Мордред әкесін Камелот тағынан құлатуға бейілді. Ата-анасы сияқты, Мордред де өте тартымды. Камелотқа алғаш келгенде, ол халық пен ақсүйектердің арасында үлкен құрметке ие болады. Ол сондай-ақ өте әдемі болып сипатталған; жас Ланслеттің айнасы. Бұл көптеген адамдарды оның Моргейн мен Ланслеттің заңды емес ұлы екенін болжайды. Моргауз — Моргейннің тәтесі, Вивиан мен Игрейннің кіші қарындасы. "Олардың анасы бала тууға тым ескі болғандықтан, Моргауз туғанда қайтыс болды. Вивиан жыл басында өзінің баласын дүниеге келтірді; оның баласы қайтыс болды, және Вивиан Моргаузды баптады." Ол мақтанқор, ашкөз кейіпкер ретінде бейнеленген және қарындастарынан айырмашылығы, ол тек өзінің пайдасы үшін ғана әрекет етеді. Ол Игрейннің сұлулығы мен Горлуамен және Утермен үйленгені үшін, ал Вивианның өзінің Британиядағы жоспарларында оны таңдауы үшін ұзақ жылдар бойы ашуға толы. Оның көңілді бейтараптығына қарамастан, ол Моргейнге романы барысында шынайы махаббат сезімін білдіреді. Ол Моргейнді ешқандай сұрақ қоймастан қабылдайды және оған мейірімділікпен қарайды. Оның Лотпен некесінің шынайы бақытты болғаны көрінеді, ол оны теңдес және ақылды серік ретінде қарады. Лот қайтыс болғаннан кейін ол оны қатты сағынады және оны жиі еске алады. Лот қайтыс болғаннан кейін ол әдеттегі зиналық қатынастарына өкіну сезімсіз қарайды және Моргаузды өзінің билігіне құрал ретінде пайдалануды жоспарлайды. Ол романының көп бөлігінде Ұлыбританияның Жоғарғы патшайымы болуға ұмтылады, атақты немесе де-факто. Патриций, қазіргі замандағы Әулие Патрик, Камелоттың ең қуатты христиан дінінің қызметкері, Ирландиядан "жыландарды" (дрейдтерді) қуып шығарған. Ол өте жағымсыз жарықтандырылған, зорлық-зомбылыққа, әйелдерді жек көретін және діни фундаменталист ретінде бейнеленген. Элейн — Гвенхюфардың туысы, соңында Ланслеттің әйелі болады. Элейн үлкен...
Қабылдау
"Авалон тұмары" Артур туралы аңызды қайта жазған ең оригинальды және әсерлі романдардың бірі деп саналады. Брэдли негізгі кейіпкерлерді шынайы бейнелегені, Авалонның язычничество дәстүрін құрметтегені және жақсы мен жаман, қара мен аққа бөлінбеген, бірнеше шындықтар бар оқиғаны баяндағаны үшін көп мақтауға ие болды. Айзек Азимов оны "Мен оқыған Артур сағасының ең жақсы қайта жазылуы" деп атады, ал Жан Оэль: "Мен осы кітапты осы қатты ұнатып, досыма сатып алдым және көптеген адамға оның жайлы айттым" деді. "Ғылыми фантастика энциклопедиясы" бұл кітапты "Артур циклының сенімді жаңа бағасы" деп сипаттайды және христиандықтың Авалонның "ақылды, бірақ өліп бара жатқан язычничествосына" жеңісі "әйелдер мен олардың маңызды ұстанымдарын ғасырлар бойына қысымға ұшыратуға" әкелетінін айтады. Ол 1984 жылғы Locus сыйлығының "Ең үздік фантастикалық роман" номинациясын жеңіп алды және қатты мұқабамен шыққанда төрт ай бойы New York Times бестселлер тізімінде болды. "Авалон тұмарының" саудалық баспасы дерлік төрт жыл бойы ай сайынғы Locus бестселлер тізіміндегі ең жақсы бес кітаптың қатарында сақталып келеді.
Телесериалға бейімделген
Авалон тұмандығы 2001 жылы Ули Эдель режиссерлік еткен TNT телеарнасының мини-сериалы ретінде бейімделді.
Кеңейтілген сериялар
Брэдли, Диана Л. Паксонмен бірге, кейіннен кітапты серияға дейін кеңейтті, оған «Атлантистің құлауы», «Авалонның ата-тегі», «Авалонның қылышы», «Авалонның қарғалары», «Орман үйі», «Авалонның ханымы» және «Авалонның діни қызметшісі» кіретін болды. Дж. С. Морганның «Авалон руханиаты» кітабы Авалон сериясының діни жақтарын талқылайды және руханилықтың қазіргі батыс түсінігі мен оның эпикалық фантастикадағы қалыптасуы туралы ойлар ұсынады.