Кіріспе

Солтүстік Ирландияның премьер-министрі 1969 жылдан 1971 жылға дейін, оның әкесі, Оңтүстік Лондондерри округінен парламент мүшесі.

Джеймс Доусон Чичестер Кларк, Мойола бароны, ПК, ДЛ (12 ақпан 1923 – 17 мамыр 2002) – Солтүстік Ирландияның соңғы премьер-министрі және 1969 жылдан 1971 жылдың наурызына дейін Ольстер Юнионисттік партиясының сегізінші басшысы болды. Ол 1960 жылы әжесі, леди Дехра Паркердің орнына өткен қосымша сайлауда Оңтүстік Лондондерриден Солтүстік Ирландия Парламентінің мүшесі болып сайланды және 12 жыл бойы осы қызметте болды. Stormont Парламенті тоқтатылып, кейіннен британ үкіметі тікелей басқаруды енгізгеннен кейін парламент мүшесі қызметінен бас тартты. Чичестер Кларк UUP басшысы болып сайлануы алдыңғы жалпы сайлаудың нәтижесінің нақты болмауына байланысты Теренс О’Ниллдің кенеттен отставкаға кетуімен байланысты болды. Оның премьер-министрлік қызметі ішкі одақтастық күрес, оң жақтан Иан Пейслидің және сол жақтан Солтүстік Ирландияның Альянс партиясының саяси аренаға енуімен, сондай-ақ ирланд ұлтшылдығының жаңаруымен сипатталды. 1971 жылдың наурыз айында, саяси шиеленістің күшеюі салдарынан денсаулығы нашарлағандықтан және британ үкіметінен қосымша әскери ресурстар алуға мүмкіндік таппағандықтан ол отставкаға кетті.

Отбасылық тарихы және ерте өмір

Чичестер Кларк Джеймс Доусон Кларк ретінде Мойола Парк, Каслдоусон, Лондондерри округінде, оның әулетінің атамекенінде дүниеге келді. Ол Джеймс Дж. Ленокс Конингхэм Кларк пен Марион Каролина Дехраның үш баласының үлкені болды. Оның інісі Робин Чичестер Кларк, ал қарындасы – бау-бақша жазушысы және тарихшы Пенелопа Хобхаус. 1959 жылы ол Мойра Хогтонға (Моррис) үйленді, ол бұрын күйеуі қайтыс болған әйел еді.

Саяси өмір

1960 жылы қарсылығы жоқ сайлауда ол 1933 жылдан бері әжесі, леди Дехра Паркер ұстап келген Солтүстік Ирландия Парламентіндегі Оңтүстік Лондондерри мандатын иеленді. Чичестер Кларк 1961 жылдың 8 ақпанында патшайымның сөйлеуіне арналған пікірсайыс барысында алғашқы сөз сөйледі.

Премьер-министр

Ол 1969 жылы 1 мамырда Ольстер Юнионист партиясының басшылығына сайлауда Фолкнерді бір дауыспен жеңді, ал оның ізашары тең дауыс болған жағдайда өзінің дауысын алыс туысына берді, себебі "Фолкнер оны көптен бері арқасынан шауып келген". Фолкнер өмірінің соңына дейін премьер-министрліктен айырылуына жоғары топтың қастандық жасағанына сенсе де, ол Чичестер Кларк кабинетінің белгілі және адал мүшесі болды. Оның премьер-министрлік кезеңі 1969 жылдың тамызынан кейін басталған азаматтық наразылықтармен қиын өтті. Ол Хант есебінің салдарынан зардап шекті, онда Ольстердің арнайы құқық қорғау органдарын тарату ұсынылды, бұл оның үкіметі көптеген юнионистердің наразылығын тудырды. 1970 жылдың сәуір айында оның ізашары және тағы бір юнионист депутаты Солтүстік Ирландия парламентінен депутаттық мандатын тастады. Байсайлау кампаниялары Брайан Фолкнер, Джек Эндрюс және премьер-министр сияқты үкіметтің жоғары лауазымды тұлғаларының маңызды либералды сөздерімен өрілді. Алайда, Иан Пейслидің протестанттық юнионисттік партиясы парламенттегі екі орынды да жеңіп алды. Сол айдың соңында О'Ниллдің жақтастары, Жаңа Ольстер қозғалысы Солтүстік Ирландияның Альянс партиясына айналды, ал оның партиясы оған сенімсіздік білдіруді бастады. Азаматтық наразылықтар күшейген сайын, британдық үкімет, әсіресе Ішкі істер министрі Джеймс Каллаган, Солтүстік Ирландия ісіне көбірек араласып, Чичестер Кларкті көптеген мәселелерде шешім қабылдауға итермеледі. Бұған "B" арнайы бөлімдерін тарату және қауіпсіздік күштерінің операциялық басқаруын Солтүстік Ирландиядағы армия қолбасшысына беру кірді.

Отставка және одан да көп

1971 жылдың 9 наурызында ИРА үш демалыстағы әскери қызметкерді Белфаст қаласындағы пабтан қала сыртындағы тар жолға алдап, оларды өлтірді. Чичестер Кларк 1971 жылдың 18 наурызында Лондонға ұшып барып, жаңа британ премьер-министрі Эдвард Хиттен жаңа қауіпсіздік шараларын сұрады. Ол қосымша 1300 әскер ұсынды және Чичестер Кларк оларға саяси бақылау орнатуға тырысқанын қабылдамады. Чичестер Кларк 20 наурызда отставкаға кетті. Өзінің отставка туралы мәлімдемесінде ол былай деді:
Мен отставкаға кетуге шешім қабылдадым, себебі қазіргі конституциялық, саяси және қауіпсіздік жағдайдың шынайылығын барлық тарапқа жеткізудің басқа жолын көре алмаймын. Солтүстік Ирландиядағы қоғамдық және парламенттік пікірдің Солтүстік Ирландия үкіметінен ағымдағы ИРА науқанын жылдам аяқтауға бағытталған шаралар күтілетіні анық. Мен британ министрлеріне осы пікірдің толық күшін жеткіздім және оларға қосымша бастама қажет екенін айттым. Олар ИРА-ға қарсы күш-жігерді күшейту үшін барлық мүмкін шараларды қабылдауға келіссе де, әскери сарапшылардың пікірі – және мен өзім де жиі айтқанмын – Солтүстік Ирландия қоғамына біз ұзақ күреске дайын екенімізді айту қате болар еді, және қолға алынатын шаралар қысқа мерзімде күрт жақсартуға әкелмейді.

Пирлік және кейінгі өмір

1971 жылы 20 шілдеде Чичестер Кларк Лондондерри графтығындағы Каслдоусоннан барон Мойола титулын алды, бұл атау оның отбасының мүлкінің атынан берілді. Ол 1998 жылғы референдумда Белфаст келісімін мақұлдады. Лорд Мойола зейнетке шыққаннан кейін саяси өмірі туралы көп айтпады. Бірақ, леди Мойола күйеуінің, көпке тараған пікірдің керісінше, бұл кезеңді ұнатып өткізгенін, ал парламент депутаты болуды әскери әлеуметтік қызметкердің қызметімен салыстырғанын айтты. Ол 1975 жылдан 1993 жылға дейін Лондондерри графтығының вице-лорд-лейтенанты қызметін атқарды. Лорд Мойола 2002 жылы 17 мамырда 79 жасында дүние салды. Ол Солтүстік Ирландияның соңғы тірі премьер-министрі еді.