Кіріспе

Оңтүстік Францияның таулы аймағы Орталық Массив (massif sɑ̃tʁal) – Францияның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан, таулар мен үстірттерден тұратын таулы аймақ. Ол Францияның құрлық бөлігінің шамамен 15%-ын құрайды. Соңғы 10 000 жылда белсенділігі азайған жанартаулық процестерге ұшыраған бұл орталық таулар, Рона өзені арқылы жасалған терең солтүстік-оңтүстікке созылған жарылыс арқылы Альп тауларынан бөлінеді және француз тілінде "силон роданий" (сөзбе-сөз "Рона ойысы") деп аталады. Аймақ A75 тас жолының салынуына дейін Франция ішіндегі көлік байланысына кедергі келтірді, ол солтүстік-оңтүстік бағытындағы саяхатты жеңілдетіп қана қоймай, осы массивке де қол жеткізуді жеңілдетті.

География және геология

Орталық массив – негізінен гранитті және метаморфты тау жыныстарынан тұратын, Варискалық орогенез кезінде қалыптасқан ежелгі массив. Палеоген кезеңінде Альп тауларының көтерілуі оның шығыс бөлігін, ал Пиреней тауларының көтерілуі оңтүстік бөлігін күшті көтеріп, геологиялық тұрғыдан жас көрінеуге әкелді. Осылайша, массивтің биіктік профилі күшті асимметрияны көрсетеді: оңтүстік және шығыстағы биік жерлер (Севен) Рона аңғары мен Лангедок жазығын басып жатыр, ал солтүстік-батыстағы Лимюзен аймағы салыстырмалы түрде төмен жатыр. Бұл тектоникалық қозғалыстар жарықтарды (жарылымдарды) тудырды және массивтегі вулканизмнің пайда болуына себеп болуы мүмкін (бірақ бұл гипотеза әлі дәлелденбеген). Шындығында, кристаллдық негіздің үстінде әртүрлі типтері мен жастары бар көптеген жанартауларды көруге болады: жанартаулық платолар (Обрак, Сезальер), стратовулкандар (Кантал таулары, Дор таулары) және кішкентай, жақында пайда болған моногенді жанартаулар (Пуй тізбегі, Вивара). Аймақтың барлық бөлігінде шамамен 450 сөнген жанартау шоғырланған. Пуй тізбегі (Клермон-Ферран қаласының жанында), солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, ұзындығы шамалы, олардың 115-і орналасқан (тек моногенді жанартаулар). Овернь жанартауларының аймақтық табиғи паркі осы массивтің ішінде орналасқан. Клермон-Ферран қаласының жанындағы Вулкания ойын-сауық паркі келушілерге осы табиғи мұраны ашуға және вулканологиямен танысуға мүмкіндік береді. Оңтүстікте француз тілінде "Косс" деп аталатын ерекше аймақ бар, ол терең каньондармен тілінген биік әк тасты платолардан тұрады. Олардың ең танымалсы – Тарн каньоны (Горж дю Тарн).

Әкімшілік

Келесі департаменттер әдетте Орталық Массивтің құрамына кіретін болып есептеледі: Аллиер, Ардеш, Од, Авейрон, Кантал, Коррез, Крёз, Гард, Жоғарғы Гаронна, Жоғарғы Луара, Жоғарғы Виенна, Эро, Луара, Лот, Лозер, Пюи-де-Дом, Рона, Сона және Луара, Тарн және Тарн-э-Гаронна; олар Овернь-Рона-Альп, Бургундия-Франш-Конте, Жаңа Аквитания және Окситания аймақтарының бөліктерін құрайды. Аймақтың ең ірі қалалары – Клермон-Ферран, Лимож және Сент-Этьен.

Экономика

Орталық Массивте өнеркәсіп тек жергілікті жерлерде ғана дамыған (Сен-Этьендегі металлургия, Клермон-Феррандағы шина өнеркәсібі, Мишленнің бас кеңсесі, саладағы әлемдік көшбасшы, Фигеактегі авиациялық өнеркәсіп және т.б.). Қалған өнеркәсіптер ауыл шаруашылығымен байланысты (Groupe Limagrain, әлемдегі тұқым өндірушілердің үшіншісі, Cantal және Roquefort сияқты әлемге экспортталатын ірімшік өндіру салалары). Ауыл шаруашылығы саласында Лимань жазығында негізінен дәнді дақылдар өсіріледі, ал таулы аймақтарда мал шаруашылығы басым: батыста ет және сүт өндіруге арналған ірі қара мал шаруашылығы (Cantal ірімшігі), оңтүстіктегі әктас жазықтарында қой шаруашылығы (Roquefort ірімшігі). Сонымен қатар, туризм қарқынды дамуда, бұл Шайн-де-Пюи жанартаулары мен Косс және Севен аймақтарының ЮНЕСКО мұрасы ретінде танылуының арқасы. Орталық Массивтің экономикасының барлығы жолдардың ашылуынан, әсіресе A75 автожолының (оның үстінде танымал Мийо виадугі орналасқан) салынуынан үлкен пайда көрді.