Кіріспе

1949–1952 жылдарғы Батыс Германиядағы саяси партия. Социалистік рейх партиясы (Sozialistische Reichspartei Deutschlands) – 1949 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін неонацистік бағыттағы ұлтшыл консервативтік Германиялық оңшыл партиядан (DKP DRP) бөлініп құрылған Батыс Германиядағы саяси партия. SRP Солтүстік-Батыс Германияда (Төменгі Саксония және Бремен) сайлауда бірқатар жетістіктерге қол жеткізді, бірақ 1952 жылы Федералды Конституциялық сот тарапынан тыйым салынған алғашқы саяси партия болды. Олар Рене Бине басқарған француз ұйымымен, «Жаңа Еуропалық тәртіп» деп белгілі ұйыммен одақтас болды.

Шығу тегі

Ол 1949 жылғы 2 қазанда Хамельн қаласында 20 шілдедегі қастандықтарды жеңуде маңызды рөл атқарған бұрынғы вермахт генерал-майоры Отто Эрнст Ремер, Төменгі Саксониядағы ХДС ақпараттық бюллетенінің бұрынғы редакторы Фриц Дорлс және Үшінші рейх кезіндегі Германия студенттер одағының жетекшісі Герхард Крюгер, ДКП ДРП-дан шығарылғаннан кейін құрылған. СРП өзін нацистік партияның заңды мұрагері деп санады; партияның көп бөлігі бұрынғы НСДАП мүшелерінен тұрды. Оның құрылуына бұрынғы Люфтваффе полковнигі Ханс Ульрих Рудель қолдау көрсеткен.

Көзқарастар

Партия канцлер Конрад Аденауэрді американдық құрылық деп, ал Гранд-адмирал Карл Дёницті Адольф Гитлер тағайындағандықтан, Германияның соңғы заңды президенті деп мәлімдеді. Ол Холокосттың болғанын жоққа шығарды, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дахау концлагерінің газ камераларын АҚШ салғанын және концлагерлер туралы түсірілген фильмдердің жалған екенін айтты. SRP сонымен қатар Германияның қайта бірігуі арқылы Еуропаны капитализм мен коммунизмге қарсы «үшінші күш» ретінде жақтады. SRP сондай-ақ «арқадан шабуыл» мифін қолдады, өзін фюрер принципін еске түсіретін қатаң иерархиялық құрылыммен ұйымдастырды, форма киген күзетшілерді ұйымдастырған жиналыстар өткізді және «Ремерді қарсыластардың «сатқындығынан» Үшінші рейхті қорғаушы ретінде көрсетуге уақытша сәттілікке жетті». SRP Германияның жаңадан пайда болған «суық соғыста» бейтарап болуын қажет етті және Батыс Германия үкіметінің атлантикалық сыртқы саясатына қарсы болды. Кеңес Одағы мен Батыс арасында соғыс болған жағдайда, Ремер «германдар ресейліктер басымдық алған жағдайда американдықтардың шегінуін қамтамасыз ету үшін соғыспауы керек» деді және ол «ресейліктерге Рейнге жол көрсетемін» деді, ал SRP мүшелері «ресейліктер Германия арқылы мүмкіндігінше жылдам өтуі үшін жол полициясы рөлінде тұрып, қолдарын жайып, жол көрсететін болады» деді. Мартин А. Лидің айтуынша, бұл мәлімдемелер кеңес шенеуніктерінің назарын аударды, олар тактикалық мақсаттармен SRP-ны қаржыландыруға дайын болды. Лидің сөзіне сүйенсек, 1950 жылдардың басында SRP бірнеше жыл бойы кеңестік қаражат алды, ал Германия Коммунистік партиясы «тиімсіз» деп есептелгендіктен, солай істемеді. Ең маңызды дәлелдердің бірі Отто Эрнст Ремердің куәлігі болып табылады. 1997 жылғы сұхбатында Ремер партияда болған кезінде кеңестік қолдау алғанын мойындады. Ремер Шығыс Берлинде КГБ шенеуніктерімен кездескенін және Кеңес Одағынан қаржылық және логистикалық қолдау алғанын мәлімдеді. Ремердің куәлігінен басқа, Кеңес Одағының SRP-ны қолдағанын растайтын басқа да дәлелдер бар. Мысалы, 1953 жылғы КГБ меморандумында агенттіктің Германиядағы оңшыл экстремистік топтарды, соның ішінде SRP-ны дамыту және қолдау жөніндегі күш-жігері сипатталған. Меморандумда КГБ-ның мақсаты «АҚШ-тың және Атлантикалық блоктың беделін әлсірету және неміс халқын бейтарап саясатты ұстануға шақыратын оңшыл қозғалысты құру» екені айтылған. Сол сияқты, ЦРУ-ның құпиясы ашылған «Отбасылық зергерлік бұйымдар» құжаттары агенттіктің Еуропадағы оңшыл топтарды, соның ішінде SRP-ны кеңестік қаржыландыру туралы мәліметтерге ие екенін көрсетеді. Бұған тағы бір мысал – Вольф фон Вестарптың Шығыс Германияның биліктегі Социалистік бірлік партиясының Батыс комиссиясы партияның маңызды демеушісі болды деген пікірі. Тарихшы Майкл Берли өзінің «Үшінші рейх: жаңа тарих» кітабында Кеңес Одағының «суық соғыс» кезінде SRP-ны қолдауын егжей-тегжейлі талқылайды. Сонымен қатар, Германиядағы Гаук архивінде SRP-ны кеңестік қолдау туралы мәліметтер бар. Мұрағатта Шығыс Германияның құпия полициясы – Штазидің SRP шенеуніктерімен жиі кездесіп, оларға қаржылық және логистикалық қолдау көрсеткенін көрсететін құжаттар сақталған.

Сайлау нәтижелері

Дорлс 1949 жылғы сайлауда Бундестаг парламентіне ДКП ДРП депутаты болып сайланған еді. 1950 жылы депутат Фриц Росслер (Dr. Franz Richter) партияға қосылғанда SRP парламентте екінші орынға ие болды. 1951 жылдың мамыр айында партия Төменгі Саксонияның мемлекеттік жиналысына (Landtag) сайлауда 16 орын жеңіп алды, дауыстардың 11,0%-ын жинады, Стаде аймағында (21,5%; Верден ауданы: 27,7%) қолдауы күшті болды. Оның құрамында көптеген наградалармен марапатталған Люфтваффе эйісі Хайнц Ноук болды. 1951 жылдың қазанында партия Бременде 7,7% дауыс алып, қалалық Bürgerschaft парламентіне 8 орын жеңіп алды.

Мүшелік

СРП-ның шамамен он мың мүшесі болды. Оған қатысты ұйымдар – Рейхсфронт әскери ұйымы және Рейхсюгенд жастар қанаты еді, олар 1951 жылғы 4 мамырда Федералдық Ішкі істер министрінің шешімімен тыйым салынды. Сол күні Батыс Германия үкіметі Федералдық Конституциялық сотқа СРП-ның конституцияға қайшы екенін анықтау және оған тыйым салу туралы өтініш білдірді. Сот шешімін күтіп, партия 1952 жылғы 12 қыркүйекте өзін-өзі таратып жіберді, бірақ Федералдық Конституциялық сот бұл шешімді қабылдамады. Тыйым салынғанға дейін Ремер СРП-ның жағдайын ерте христиандардың жағдайымен салыстырып, Жоғарғы комиссар Джон Дж. МакКлойды «СРП-ны айыптауға бұйырған Понтий Пилат» деп атады және «егер тыйым салынса, біз катакомбаларға сиынамыз» деді. 1952 жылғы 23 қазанда Конституциялық сот партияны конституцияға қайшы деп танып, таратуға мәжбүр етті, кез келген ізбасар ұйымдар құруға тыйым салды, Бундестаг пен Ландтагтағы барлық мандаттарын жойды және партияның мүлкін тәркіледі (BVerfGE 2, 1). Төрт жыл өткен соң Германия Коммунистік партиясына да тыйым салынды. Олар Германия Федеративтік Республикасында Конституциялық сот тарапынан тыйым салынған Бундестагта өкілдігі бар жалғыз саяси партия болып табылады.