Кіріспе

Қақпақ аймағы (ауыз аймағы) – екі көтерілген массивті бөліктің (мерлон) арасындағы ашылу. Амбразура – қабырғаның қалыңдығы бойымен ойылып жасалған, қорғаныс құрылысының бөлігі. Бұл термин осы кеңістіктің жабылатын құрылғыға, есікке немесе терезеге қатысты ішкі жағын көрсетеді. Қорғандарда бұл терезелердің немесе ішкі жағындағы жебе ойықтарының сыртқы жағын білдіреді. Ежелгі және ортағасырлық әскери инженерлікте амбразуралар мұнаралар мен қабырғаларда салынатын. Жебе ойығы, жебе саңылауы немесе ойық қатты қабырға арқылы жасалады, осылайша атуға арналған қоршау құрылады, садақшы немесе оқ атушы қаруын бекіністен атуға мүмкіндік береді, ал атушы қорғаныс астында қалады. Бұл типтегі ашылу ішкі жағына қарай кеңейтілген, яғни сыртынан өте тар, ал ішінен кең болған, сондықтан садақшылар еркін қозғалып, нысанаға алуға мүмкіндік алады, ал сыртқы шабуылшыларға оларға жету қиын болды. Амбразуралар көбінесе бекінілген қамалдар мен бункерлерде кездеседі. "Ойық" деген жалпы термин оның дәлдігінің жетіспеуіне байланысты біртіндеп қолданудан шығарылып, "садақшы ойығы", "арбалетші ойығы", "оқ атушы ойығы" сияқты нақтырақ терминдерге ауыстырылды. Қабырғаның ішкі жағындағы кеңею қорғаушы жауынгерлер мен олардың жабдықтарына орын береді, оларға қабырғаға және жебе ойығына мүмкіндігінше жақын болуға мүмкіндік туғызады. Амбразуралармен жабдықталған терең ойықтардың мысалдары Франциядағы Эг Морт және Куси шатоларында көрініс тапқан. Оқ ату қаруларының пайда болуымен "амбразура" термині осы қаруларды атуға мүмкіндік беретін бекінілген құрылымда жасалған ашылуды нақтырақ білдірді. Қазіргі заманғы сәулетте амбразуралар құрылыс кезінде есік немесе терезе орнату үшін қарастырылады. Бұл құрылыс аяқталғаннан кейін жасалған ашылулар емес.

Этимология

Эмбразура (/ɪ//m/'/b//r//eɪ//ʒ//ər/) термині француз тілінен (ɑ̃bʁazyʁ) келген және парапеттегі, зеңбіректерді орнатып, орға немесе далаға оқ атуға арналған тесік ретінде сипатталады.

Вариациялар

Сыртқы қабырғадағы ашылудың бағытына қарай көлденең және тік тесіктер немесе жарықтар арасында айырма жасалды. Тік жарық – осыған дейін көп қолданылған – қаруды көтеру және түсіру арқылы әртүрлі қашықтықтарды оңай қамтуға мүмкіндік берді. Дегенмен, жақтан-жаққа қарай шолу үшін қару (және оның мергені немесе экипажы) денесін оңға-соққа жылжытып, тұмсығының айналу осі ретінде жұмыс істеуі керек еді, ал тұмсық ашылудың енімен бекітілген. Көлденең тесік, керісінше, алдыңғы доға бойынша жылдам шолуға мүмкіндік берді, бірақ биіктікті реттеуді қиын етірді. Олар көбінесе өте шектеулі қашықтықта немесе кең аумақты жылдам қамту қажет болған жағдайларда қолданылды. Эмбразураның тағы бір түрінде көлденең және тік жарықтар айқыш пішінде орналастырылған, және ол негізінен арбалетшілерге (арбалестиерлерге) арналғандықтан, «арбалетина» деп аталды. 16-шы және 17-ші ғасырларда, арбалет әскери қару ретінде қолданыстан шыққаннан кейін, айқыш тесіктер кейде христиандық символикасы бар сәндік архитектуралық элемент ретінде жасалды. 20-шы ғасырдың бекініс бункерлерінде жиі сатылы эмбразура қолданылды. Бұл дәстүрлі эмбразурамен салыстырғанда салыстырмалы түрде кең ату алаңына мүмкіндік берді, сонымен қатар көлбеу ашылудан туындайтын қаруға түсу қаупін азайтты. Оққа арналған тесікке қарай біртіндеп тарылатын тік «сатылар» қатары, тесіктің ішкі бетіне тиген кез келген оқтың сыртқы бетімен аударылып, мергенге қарай бағытталмайтынын қамтамасыз етті. 19-шы ғасырда әрбір сатыр «редент» деп аталды, бұл ежелгі француз және латын тілдерінде «қос тілік» немесе «үркіттің тістері сияқты» деген мағынаны білдіреді. 1860-шы жылдардың соңында және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кемелерде кеме корпусының қабырғалары корпуста орнатылған қаруға жақын жерлерде ойылып жасалған. Бұл ойыстар да эмбразура деп аталды және стандартты бортылық орналасуға қарағанда кеңірек ату доғасын қамтамасыз етуді көздеді. «Орталық батареялық» темір кемелерде мұндай эмбразуралар кеме ортасындағы батареяның соңғы қаруларын алдыңғы және артқы жақтан ату үшін қолданылды. Кейінгі темір кемелерде эмбразуралар «аспанға ашық» болды, яғни ойысқан аймақтан жоғарыға қарай ешқандай құрылым жоқ еді. Бұл «ашық» эмбразуралар Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі көптеген крейсерлер мен линкорлардың стандартты жабдығына айналды. Әлемдік теңіз флотында корпусқа орнатылған бортылық қарулар жойылғаннан кейін, бұл термин де қолданыстан шықты.