Кіріспе

1983 жылғы Space Shuttle Challenger миссиясы

STS-8 – НАСА-ның сегізінші Space Shuttle миссиясы және Space Shuttle Challenger-дің үшінші ұшуы. Ол 1983 жылдың 30 тамызында ұшырылып, 1983 жылдың 5 қыркүйегінде жерге қонды. Бұл ғарыш шаттлы бағдарламасының алғашқы түнгі ұшырылуы және түнгі қонуы болды. Миссияда сондай-ақ алғашқы афроамерикалық астронавт Гвион Блуфорд қатысты. Миссия жоспарланған зерттеу мақсаттарының бәріне сәтті қол жеткізді, бірақ ұшырылу кезінде қатты отынмен жұмыс істейтін ракета күштеп тоқтатылғанға дейін қатерлі ақауға ұшыреуге жақын болғаны кейін анықталды. Миссияның негізгі жүгі – INSAT 1B, Үндістанның байланыс және ауа-райын бақылау спутнигі, ол орбиталық аппараттан босатылып, геостационарлық орбитаға шығарылды. NASA-ның кешіккен байланыс спутнигінің орнына қосымша жүк ретінде шатлдың Canadarm (қашықтан басқару жүйесін) сынауға арналған төрт тонналық макеттік жүк болды. Challenger бортында жүргізілген ғылыми эксперименттерге болашақ ғарыш кемелері үшін жаңа құралдар мен материалдарды сынау, микрогравитация жағдайындағы электр өрістерінде биологиялық материалдарды зерттеу және ғарышқа бейімделу синдромын зерттеу (сондай-ақ "ғарыш ауруы" деп те аталады) кірді. Бұрын ұшырылған TDRS 1 спутнигінің сынақтан өтуі де осы ұшудың мақсаты болды, ол келесі STS-9 миссиясын қолдау үшін қажет болады.

Қосымша құрам

Джон Э. Блаха
Мэри Л. Клив
Уильям Ф. Фишер
Джеффри А. Хоффман
Брайан Д. О'Коннор (көтерілудегі бас операторы)

Экипаждың отыру орындары

Орынды атқару, ұшыру, қону орындары 1–4 Ұшу палубасында. 5–7 орын Ортаңғы палубада. S1 Шын Шын S2 Бренденштейн Бренденштейн S3 Блуфорд Блуфорд S4 Гарднер Гарднер S5 Торнтон Торнтон.

Ұшыру дайындықтары

Миссияға дайындық 1983 жылғы 3 маусымда ғарыш көлігінің қатты ракеталық күштеуіштерiн (SRB) жылдамдату платформасында құрастырумен басталды. Күштеуіштер 1983 жылғы 20 маусымда жиналды, ал сыртқы жанар май резервуары (ET) 1983 жылғы 23 маусымда жиналысқа қосылды. Challenger 1983 жылғы 29 маусымда Кеннеди ғарыш орталығына келiп, 1983 жылғы 30 маусымда Орбиталық өңдеу кешенiне ауыстырылды. Ұшудан кейiнгi техникалық қызмет көрсету және жаңа миссияға дайындықтан кейiн, соның iшiнде ұшудың көптеген жүктерi орнатылғаннан кейiн, ғарыш көлiгi 1983 жылғы 27 шiлдеде Көлiк құрастыру ғимаратына көшiрiлдi және күштеуiш/жанар май резервуары жиынтығына қосылды. Жиынтық 1983 жылғы 29 және 30 шiлдеде тексерiлдi және 1983 жылғы 2 тамызда 39А ұшыру кешенiне көшiрiлдi. INSAT 1B орбиталық аппаратқа ұшыру алаңында жүктелдi; Challenger-дiң KSC-ге келiп, ұшыруға дайын болуға кеткен жалпы уақыт – алпыс екі күн ғана, ол сол кездегi бағдарлама бойынша рекордты көрсеткiш болды. Бастапқыда ұшыру 1983 жылғы 4 тамызда жоспарланған, бiрақ кейiн 1983 жылғы 20 тамызға ауыстырылды. Байланыс және деректердi тарату спутниктік жүйесiмен (TDRSS) сынақтар жүргiзу қажеттiлiгi жүйенiң дайын болуын он күнге кешiктiрдi, осы уақытта жиынтық ұшыру алаңында қалды. Осы кешiктiру кезеңiнде 1983 жылғы 25 тамызда Флорида жағалауына "Барри" дауылы соғып, Кеннеди ғарыш орталығының оңтүстiгiне жеттi. Дауыл екі күн бұрын ғана анықталды, сондықтан Challenger-дi керi қайтаруға мүмкiндiк болмады; ұшыру жиынтығын қауiпсiздiкке алу және дауылды күтiп шығу жөнiнде шешiм қабылданды.

Іске қосу

Challenger 1983 жылғы 30 тамызда 06:32:00 UTC (02:32:00 EDT) уақытында, ұшыру алаңының жанындағы найзағайлар салдарынан 17 минуттық кешігуден кейін ұшырылды. Ұшыру терезесі 06:15-тен 06:49-ға дейін созылды. Ұшыруға кері санауды қоғамдық ақпарат офицері Марк Гесс жүргізді. Таңертеңгі қараңғыда өткен бұл ұшыру, Аполлон 17 ғарыш кемесінен бері алғашқы американдық түнгі ұшыру болды және оны бірнеше мың көрермен тамашалады. Ұшырудың ерекше уақыты негізгі жүк INSAT 1B-нің қадағалау талаптарымен байланысты болды. Ұшу экипажы түнгі көру қабілетін сақтау үшін қараңғы симуляторларда жаттығулар жасап дайындалды, бірақ тәжірибе көрсеткендей, қатты отынмен жұмыс істейтін ракета күштегіштерінің жарығы ұшыру алаңының айналасын күндізгідей жарқын етіп берді. Бұл ұшыруда алғаш рет қатты ракета күштегіштері үшін жаңа, жоғары өнімділікті қозғалтқыш пайдаланылды, ол шамамен 7%-ға артық итерме күшін қамтамасыз етті. Ұшудан кейінгі талдау ракета корпусының жанып кетуге жақын екенін көрсетті, бұл кейін 51 L миссиясының сәтсіздігіне әкелген маңызды мәселе болды (толық ақпарат алу үшін төмендегі "Ұшудан кейінгі қауіпсіздік талдауы" бөлімін қараңыз). Бұл ұшыру сондай-ақ күштегіштер үшін бастапқы стандартты болат корпустарды қолданған екінші соңғы рейс болды. STS 6 және STS 7 рейстерінде олар жеңілдетілген корпуспен ауыстырылды, бірақ қауіпсіздік алаңдауларына байланысты келесі екі рейс дәстүрлі корпуспен жүзеге асырылды.

Орбиталық операциялар

Аэропортты дөңгелек орбитаға сәтті енгізгеннен кейін алғашқы тәжірибелер басталды; алғашқы екі үлгі үздіксіз ағынды электрофорез жүйесі арқылы өткізілді және атмосфералық сәулеленуді зерттеу үшін өлшемдер алынды. Гидравликалық айналымдық сорғы істен шықты, бірақ бұл мәселе шешілді және ол операцияларға әсер етпеді. Басқа тәжірибелер жалғасты, бірақ TDRS арқылы телеметрия шамамен үш сағат бойы жоғалды, қолмен түзету қажет болды. Таңертең өрт дабылы естілді, авиация бөлімінде өрт белгілері байқалды, бірақ екінші дабыл соқпады және ақырында бұл жалған дабыл екені анықталды. Үшінші және төртінші күндері (1 және 2 қыркүйек 1983 ж.) Canadarm қашықтан басқару жүйесімен және пайдалы жүктеме сынақ үлгісімен жұмыс басталды, сондай-ақ TDRS арқылы байланыс сынақтары жалғасты. Біріншісі сәтті аяқталды, бірақ екіншісі Уайт-Сэндс жер станциясындағы проблемаларға байланысты бірнеше рет байланысты жоғалтты. Нәтижесінде, 1983 жылдың 1 қыркүйегінде экипаж проблеманы шешу үшін ерте тұруға мәжбүр болды. 1983 жылдың 2 қыркүйегінде кабинадағы қысымның шағын ағып кетуі қалдықтарды басқару жүйесінде анықталды және тез арада тоқтатылды. Бесінші күні (1983 жылдың 3 қыркүйегінде) Canadarm сынағы жалғасты, оның ішінде бірнеше қосымша сынақтар жүргізілді, ал TDRS сынақтары жақсы нәтижелер көрсетті. Алтыншы күні (1983 жылдың 4 қыркүйегінде) эксперименттік жұмыстар аяқталды және экипаж орбитадан түсуге дайындалды. Соңғы күні екі жүйелік ақаулық тіркелді, олардың ең ауырсы – борттағы компьютерлердің бірінде синхронизация ақаулығы болды.

Құтқару

Миссия жоспары бойынша, Эдвардс әуе базасына (Калифорния) 121:28 миссия уақыты (МЕТ) бойынша қону көзделді. Бастапқы жоспар бойынша, бұл 1983 жылдың 4 қыркүйегінде сағат 07:44 UTC-де болуы керек еді, соңғы минуттағы ұшырудың кешігуін ескермегенде; Осы оқиғаның нәтижесінде STS 9 ұшуы бір айға кешіктірілді, оның күшейткіштерінің соплолары ауыстырылды. Ұшудан кейін жылудан қорғау жүйесінің плиткаларын тексеру кезінде жеті ірі сынықтар және қырық тоғыз ұсақ сынықтар табылды, олардың үш және жиырма алтысы орбиталық аппараттың астыңғы бөлігінде болды. Бұл кем дегенде STS 74-ке дейін плиткалардың ірі зақымдануының ең төмен көрсеткіші болды және бағдарлама бойынша астыңғы бөлікке тиген жиырма үш ірі соққының орташа көрсеткішімен салыстырғанда өте жақсы нәтиже. Бұл жылудан қорғау жүйесінде маңызды проблемалар тіркелмеген алғашқы Шатл ұшуы болды. Орбиталық аппараттан үш терезе шығыңдану және тұмандылық салдарынан алынып тасталды. Барлығы отыздан үш ұшу кезіндегі аномалия тіркелді. Жоғарыда аталған мәселелерден басқа, STS 8-дің шағын проблемалары бұзулы термостаттардан бастап кабинадағы шаңның тым көп болуына дейін ауқымды болды.

Ғылыми нәтижелер

Жалпы, экипаж жоспарланған 54 сынақ міндетінің барлығын сәтті орындады. INSAT-ты ұрлату сәтті болғанымен, геостационарлық орбитаға шыққаннан кейін спутниктің күн батареясын ашуда қиындықтар туды және ол 1983 жылдың қыркүйек айының ортасына дейін толыққанды жұмыс істемеді. Бірақ, жұмыс істей бастағаннан кейін, ол жеті жыл бойы қанағаттанарлық қызмет көрсетті, Жердің 36 000 суретін жіберіп, мыңдаған шалғайдағы үнді ауылдарына теледидар хабарларын таратып берді. TDRS 1 бағдарламасы жалпы алғанда, аз сәтті болды, спутник бірнеше компьютерлік бұзушылықтарға ұшырады және бірнеше сағат бойы телеметрия жоғалып кетті. Барлығында, орбиталық аппарат жоспарланған 89 орбитаның 65-ін спутникті пайдалануға қолданды және шамамен қырық орбитада байланысты сәтті пайдалана алды. "Асахи Шимбун" кристалдық эксперименті екінші рет ұшырылып, контейнері жаңартылғаннан кейін қар кристалдарын жасауға қол жеткізді. Гарднер "жеңіл жағдайды" бастан өткерді, бірақ бәрібір тиімді басқаруға үлгерді, ал оқу-жаттығу операциялары кезінде қозғалысқа байланысты ауруға шалдыққан Бренденштейнге ешқандай әсер етпеді. Ұшу күні Әнші/Композитор Ойналған күні 2-ші күн "Джорджия Тех ұрыс әні" Ричард Х. Трули 3-ші күн "Иллинойс ұрыс әні" Дейл Гарднер 4-ші күн "Пеннсильвания штаты ұрыс әні" Гион Блфорд 5-ші күн "Солтүстік Каролина университеті ұрыс әні" Уильям Э. Торнтон 6-шы күн "Тала Савари" Рави Шанкар INSAT 7-ші күн "Семпер Фиделис" Джон Филип Соуза