Америкадағы олигархиялық үкімет туралы болжамдар

Кіріспе

Джек Лондонның 1908 жылғы романы
роман

Өмірбаян

Кітаптың негізгі идеясы – АҚШ-та социалистік массалық қозғалыстың күшеюі, ұлттық сайлауда жеңіске жетіп, билікке келуге және радикалды социалистік режимді енгізуге нақты мүмкіндіктерге ие болуы. Консерваторлар осы перспективадан алаңдап, қорқып, оны болдырмау үшін билікті күштеп басып алып, қатыгез диктатура орнатуға дейін барады. Лондонның осы бағыттағы болжауына негіздер болған. Шындығында, АҚШ-тағы еңбек қозғалысы 19 ғасырдың соңынан бері өсіп келеді, 1880 жылдан 1890 жылға дейін кәсіподақ мүшелігі төрт есеге артты, ал келесі онжылдықтарда кәсіподақтардың белсенділігі күшейді. АҚШ-тың қару-жарақ өнеркәсібі, басқаларымен бірге, жұмысшылар мен соғысқа қарсы күресшілердің орталығына айналды. 1919 жылы еңбекшілердің наразылығы төбелес күйге жетті, төрт миллионнан астам жұмысшы ереуілге шықты. 1930 және 1940 жылдары еңбек қозғалысының басым бөлігі Солтүстік Америкада болды, 1941 жылдан бастап екі миллион жұмысшы қатысқан 4300-ден астам ереуіл өтті. 1945 жылы Standard Oil мекемесіндегі Мұнай және газ жұмысшыларының халықаралық одағының ереуілі кеңіреп, АҚШ тарихындағы ең көп жұмысшыны қамтыды – АҚШ еңбек күшінің 10 пайызынан астам, 4,6 миллион жұмысшының 5000-нан астам ереуілімен. Алайда, жұмысшылардың барлық күресі радикалды социалистік бағдарламамен саяси партияға бағытталған жоқ. Америкалық кәсіподақтар Демократиялық партияда өздеріне орын тапты, ал американдық консерваторлар Лондон болжағандай, мұндай қатаң қадамдар жасауға мәжбүр болған жоқ. Лондон сияқты жағдай басқа елдерде де орын алды. 1920 жылдардың басында Италияда, 1930 жылдардың басында Германияда және 1930 жылдардың соңында Испанияда солшыл қозғалыстар пайда болды, бұл сол елдердің консерваторларын сәйкесінше Бенито Муссолиниді, Адольф Гитлерді және Франсиско Франконы қолдауға итермеледі, олардың себептері Джек Лондонның «Олигархтар» романындағы кейіпкерлердің ниеттеріне ұқсас болды. Лондон ағылшын тілді АҚШ пен Ұлыбританияда олигархиялық тәртіп орналып, Германия мен Австрия біраз уақытқа қарсы тұрғаннан кейін оған бағынатынын болжады. Бірақ шындығында, фашизмді ең қатыгез түрінде бастаған нацистік Германия болды, ал Ұлыбритания мен Америка оған қарсы тұрды. Бұл кітап «қазіргі дистопиялық әдебиеттің алғашқы үлгісі» саналады, ол «Біз», «Жаңа әлем» және «Лейбовицке арналған ән» сияқты романдарда қолданылған әлеуметтік ғылыми фантастика жанрында жазылған. Ол АҚШ-та олигархиялық тәртіптің қалыптасуын көрсетеді. Лондонның социалистік көзқарастары айқын байқалады. Альдус Хакслидің аталған «Жаңа әлем» романы сияқты 1950, 1960 және 1970 жылдардағы дистопиялық саяси романдар мен әңгімелердің алғы күші ретінде, бұл кітап қоғам мен саясаттағы болашақ өзгерістерге баса назар аударады, технологиялық өзгерістерге осылай көп көңіл бөлмейді. Бұл кітап Лондонның өзге туындыларынан (және жалпы сол кездегі әдебиеттен) ерекшеленеді, өйткені ол ер адамның баяндауымен жазылған әйел басты кейіпкер туралы әңгіме. Оқиғаның көп бөлігі Сан-Франциско шығанағында өтеді. Басқа оқиғалар Сонома округінде орын алады.

The main premise of the book is the rise of a socialist mass movement in the United Statesstrong enough to have a real chance of winning national elections, getting to power, and implementing a radical socialist regime. Conservatives feel alarmed and threatened by this prospect, to the point of seizing power and establishing a brutal dictatorship in order to avert it. There were some grounds for London to speculate in that direction. In fact, the labor activity in the U. S. had been growing since the late 19th century, with a fourfold increase in union membership in the U. S. from 1880 to 1890 and a tide of union activity in the next few decades. The armament industry of U. S., among others, became strongholds of worker and antiwar militancy. Labor unrest peaked in 1919 with over four million workers on strike. By the 1930s and into the 1940s, the largest share of the total labor unrest was in North America; from 1941, with over 4,300 strikes involving two million workers. In 1945, a strike by Oil Worker's International Union at a Standard Oil facility spread, affecting the highest number of workers in U. S. history – over 10 percent of the U. S. labor force, with over 5,000 strikes of 4.6 million workers. All that labor militancy was, however, never channeled into a political party with a radical Socialist program. American unions found a political home in the Democratic Party, and American conservatives never felt impelled to take such drastic steps as London foresaw. Something like London's scenario did happen in other countries. Mass left wing movements arose in Italy in the early 1920s, in Germany in the early 1930s, and in Spain in the late 1930s, leading conservatives in those countries to support, respectively, Benito Mussolini, Adolf Hitler, and Francisco Franco, out of motives similar to those of Jack London's "Oligarchs". London foresaw the oligarchic tyranny arising in the English speaking United States and Britain while Germany and Austria would, for a time, hold out against it before finally succumbing. In actuality, it would be Nazi Germany which spearheaded fascism in its most virulent form, while Britain and America stood against it. The book is considered to be "the earliest of the modern dystopian fiction", in the form of social science fiction as employed by novels such as We, Brave New World, and A Canticle for Leibowitz. It chronicles the rise of an oligarchic tyranny in the United States. London's socialist views are explicitly on display. A distant forerunner of dystopian political novels and stories of the 1950s, 1960s, and 1970s, such as Aldous Huxley's aforementioned Brave New World, the book stresses future changes in society and politics while paying much less attention to technological changes. The book is unusual among London's writings (and in the literature of the time in general) in being a first person narrative of a woman protagonist written by a man. Much of the narrative is set in the San Francisco Bay Area. Other events take place in Sonoma County.

Қорытынды

Роман оқиға болғаннан кейін ғасырлар өткен соң табылған қолжазба арқылы және шамамен 2600 жыл немесе 419 ж. Адамзат бауырластығының ғалымы Энтони Мередиттің түсіндірмелерімен баяндалады. Джек Лондон екі деңгейде жазады, Мередит кейде өзінің болашақ көзқарасымен Эвис Эверхардтың қателіктерін түзетеді, сонымен бірге осы алыс болашақтың толыққанды түсінбестігін ашады. Мередиттің кіріспесінде басты кейіпкердің күш-жігері сәтсіз аяқталады, бұл туындыға алдын ала белгіленген трагедияның сезімін береді. Оқиғаның бастауы танымал физик Джон Каннингхемнің қызы және социалист Эрнест Эверхардтың болашақ әйелі Эвис Эверхард. Бастапқыда Эвис Эрнесттің бүгінгі әлеуметтік жүйенің еңбекті пайдалануға негізделгендігі туралы пікірімен келіспейді. Ол жұмысшылардың тұрмыс жағдайларын зерттей бастайды, ал олардың қорқынышты жағдайлары оны ойын өзгертіп, Эрнесттің көзқарасын қабылдауға мәжбүр етеді. Сол сияқты, епископ Морехаус бастапқыда Эрнест сипаттаған қорқыныштарға сенбейді, бірақ кейін олардың рас екеніне көз жеткізіп, жаңа сенімдері үшін ақыл-саулығын жоғалтады. Оқиға 1912 жылдан 1932 жылға дейінгі кезеңді қамтиды, осы жылдары АҚШ-та Олигархия (немесе "Темір өкше") пайда болады. Жапония Шығыс Азияны басып алып, өз империясын құрады, Үндістан тәуелсіздік алады, ал Еуропа социалистік болады. Канада, Мексика және Куба өз Олигархияларын құрып, АҚШ-пен одақтасады (Лондон әлемнің қалған бөлігіндегі оқиғаларға үнсіз қалады). Солтүстік Америкада Олигархия үш ғасыр бойы билікті ұстап тұрады, содан кейін революция жемісті аяқталып, Адамзат бауырластығы құрылады. Романның жылдарында Бірінші көтеріліс сипатталады және Екінші көтеріліске дайындық талқыланады. Эверхардтың көзқарасы бойынша, алдағы Екінші көтеріліс сөзсіз жемісті болады. Мередиттің баяндауына сүйенсек, оқырман Эрнест Эверхардтың үміттері оның өлімінен кейін ғасырлар өткен соң ғана орындалатынын біледі. Олигархия – бұл шағын және орта бизнесті банкротқа ұшыратып, орта тапты ығыстырып, барлық шаруаларды дерлік жекебас иелікке айналдыратын трестердің (немесе қарақшы барондардың) ең ірі монополиясы. Бұл Олигархия "еңбекші кастасы" мен жалдамалы әскерлер арқылы билікті сақтайды. Болат және теміржол сияқты маңызды салалардағы жұмысшылар жоғары дәрежеге көтеріліп, лайықты жалақы, тұрғын үй және білім алады. Шын мәнінде, романның трагедиялық бұрылысы (және Джек Лондонның замандастарына арналған негізгі ескертуі) – бұл басқа одақтардан бөлініп, Олигархияның жағына шыққан осы жақтас одақтардың сатқындығы. Сонымен қатар, екінші әскери каста құрылады: жалдамалы әскерлер. Жалдамалы әскерлер ресми түрде АҚШ армиясы болып табылады, бірақ шындығында Олигархтардың қызметінде. Асгард – Олигархияның құрған ойдан туған керемет қала, оны тамашалауға, бағалауға және онда өмір сүруге арналған. Мыңдаған пролетариаттар онда өте кедейлікте өмір сүреді және бөгет немесе канал сияқты қоғамдық жұмыстарды аяқтау қажет болғанда пайдаланылады.

The novel is told via the framing device of a manuscript found centuries after the action takes place and footnotes by a scholar, Anthony Meredith, circa 2600 AD or 419 B. O. M. (the Brotherhood of Man). Jack London writes at two levels, sporadically having Meredith correcting the errors of Avis Everhard through his own future prism, while at the same time exposing the often incomplete understanding of this distant future perspective. Meredith's introduction also reveals that the protagonist's efforts will fail, giving the work an air of foreordained tragedy. The story proper begins with Avis Everhard, a daughter of a renowned physicist, John Cunningham, and future wife of socialist Ernest Everhard. At first, Avis Everhard does not agree with Ernest's assertion that the whole contemporary social system is based on exploitation of labour. She proceeds to investigate the conditions the workers live in, and those terrible conditions make her change her mind and accept Ernest's worldview. Similarly, Bishop Morehouse does not initially believe in the horrors described by Ernest but then becomes convinced of their truth and is confined to a madhouse because of his new views. The story covers the years 1912 through 1932 in which the Oligarchy (or "Iron Heel") arises in the United States. Japan conquers East Asia and creates its own empire, India gains independence, and Europe becomes socialist. Canada, Mexico, and Cuba form their own Oligarchies and are aligned with the U. S. (London remains silent as to events transpiring in the rest of the world.) In North America, the Oligarchy maintains power for three centuries until the Revolution succeeds and ushers in the Brotherhood of Man. During the years of the novel, the First Revolt is described and preparations for the Second Revolt are discussed. From the perspective of Everhard, the imminent Second Revolt is sure to succeed. Given Meredith's frame story, the reader knows that Ernest Everhard's hopes will go unfulfilled until centuries after his death. The Oligarchy is the largest monopoly of trusts (or robber barons) who manage to squeeze out the middle class by bankrupting most small to mid sized business as well as reducing all farmers to effective serfdom. This Oligarchy maintains power through a "labor caste" and the Mercenaries. Laborers in essential industries like steel and rail are elevated and given decent wages, housing, and education. Indeed, the tragic turn in the novel (and Jack London's core warning to his contemporaries) is the treachery of these favored unions which break with the other unions and side with the Oligarchy. Further, a second, military caste is formed: the Mercenaries. The Mercenaries are officially the army of the US but are in fact in the employ of the Oligarchs. Asgard is the name of a fictional wonder city, constructed by the Oligarchy to be admired and appreciated as well as lived in. Thousands of proletarians live in terrible poverty there, and are used whenever a public work needs to be completed, such as the building of a levee or a canal.

Талдау

Джек Лондон АҚШ республикасының 1908 жылдан кейін бірнеше жыл ішінде құлдырауы мүмкін екенін болжады, бірақ түрлі оқиғалар оның болжаған болашағының нақты тарихтан өзгеше болуына себеп болды. Ең маңыздысы, Лондон халықаралық шиеленістердің қызған кезін (1913 жылы «Темір өкше» романында, ал нақты тарихта 1914 жылы) өте дәл болжады. Бірақ ол (сол кездегі көптеген адамдар сияқты) осы сәт келгенде жұмысшылардың бірігіп, АҚШ, Германия және басқа елдерді қамтитын соғыстың алдын жестейді деп есептеді. Сонымен қатар, Лондон АҚШ-та социалистік партияның ұлттық сайлауда жеңіске жетуге және билікке ие болуға мүмкіндігі бар, капитализмді құртуға мүдделі революциялық партия болып қалатын жаппай партияға айналатынын болжады. Кітаптың негізі – Маркстің капитализмнің өзінен құлдырауға бейім екендігі туралы көзқарасы. Бұл капиталистердің демократияны тастап, қатыгездікпен қуғын-сүргін режимін орнату арқылы билігін сақтап қалуына алып келетін қатыгез қарсылықты күшейтеді. Бұл сценарий АҚШ-та орындалмаса да, онда социалистік партия кішкентай және маңызсыз болды, басқа елдерде оқиғалар Лондонның сценарийіне ұқсас болды. Мысалы, 1973 жылы Чилиде социалистік президент Сальвадор Альенденің үкіметі ЦРУ қолдауымен генерал Аугусто Пиночет басқарған төңкеріспен құлатылды. Бұл оқиға кейінірек Лондонның кітабын шығарған баспагерлерді Альенденің суретінің аяқ киіммен басылып жатқан суретін кітап мұқабасына салуға итермеледі. АҚШ-та күшті және белсенді жаппай социалистік партияның пайда болуы Лондонның орта таптың монополистік трестер жұмысшы табы мен шағын және орта бизнесті жойғанда азаятыны туралы болжамымен байланысты болды. Бірақ АҚШ-тағы прогрессивтік дәуір тресттерді таратуға, атап айтқанда 1911 жылы Шерман монополияға қарсы заңын «Стандарт Ойл» компаниясына қолдануға әкелді. Сонымен қатар, прогрессивтік дәуірде жұмысшылар одақтарының құқықтары сияқты реформалар қабылданды, ал 1930 жылдардағы «Жаңа мәміле» кезінде одан әрі реформалар жасалды. Одан әрі, экономикалық өркендеу 1920 жылдары және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін орта таптың айтарлықтай өсуіне әкелді. Эверхардтың жазулары және әсіресе Мередиттің болашаққа қарайтын көзқарасы арқылы Лондон тарихи материализмге сенгенін көрсетті. Марксистер, мысалы Фридрих Энгельс, Георгий Плеханов немесе Владимир Ленин, оны феодализмнен капитализмге, содан кейін социализмге және соңында мемлекетсіз кезеңге (толық коммунизм деп те аталады) өтуді болжайтын теория ретінде түсіндірді. Бұл теория Маркстің «әркім өз қабілетіне қарай берсін, әркім өз қажеттілігіне қарай алсын» деген қағидасына негізделген.

Jack London ambitiously predicted a breakdown of the US republic starting a few years past 1908, but various events caused his predicted future to diverge from actual history. Most crucially, though London placed quite accurately the time when international tensions would reach their peak (1913 in The Iron Heel, 1914 in actual history), he (like many others at the time) predicted that when this moment came, labor solidarity would prevent a war that would include the US, Germany and other nations. Further, London assumed that the Socialist Party would become a mass party in the United States, strong enough to have a realistic chance of winning national elections and gaining power, while remaining a revolutionary party still committed to the dismantling of capitalism. The whole book is based on Marx's view that capitalism is inherently unsustainable. This would precipitate a brutal counter reaction, with capitalists preserving their power by discarding democracy and instituting a brutal repressive regime. Although this exact scenario did not come to pass in the US, where the Socialist Party remained small and marginal, events closely followed London's script elsewhere; for example, in Chile in 1973, the government of socialist president Salvador Allende was overthrown by a CIA backed coup led by General Augusto Pinochet. This prompted later publishers of London's book to use a cover illustration depicting a poster of Allende being ground beneath the heel of a boot. The idea of a strong and militant mass Socialist Party emerging in the US was linked by London with his prediction that the middle class would shrink as monopolistic trusts crushed labor and small to mid sized businesses. Instead the US Progressive Era led to a breakup of the trusts, notably the application of the Sherman Antitrust Act to Standard Oil in 1911. At the same time, reforms such as labor unions rights were passed during the Progressive Era, with further reforms during the New Deal of the 1930s. Further, economic prosperity led to dramatic growth of the middle class in the 1920s and after World War II. Through the writing of Everhard and, particularly, the distant future perspective of Meredith, London demonstrated his belief in the historical materialism, which Marxists such as Friedrich Engels, Georgi Plekhanov or Vladimir Lenin have interpreted as predicting an inevitable succession from feudalism through capitalism and then socialism, ending in a period without a state (also known as full communism), based on Marx's maxim of "from each according to his ability, to each according to his need."

Басылым тарихы мен қабылдануы

"Темір табан" 1908 жылы Джордж Плат Бретт аға жариялады, ол баспаға түспей тұрып, жала жабу деп санаған бір белгілі түсіндірмеге түзету енгізуді ұсынды. Кітаптың қатты мұқабалы нұсқасы 50 000 дана сатылды, бірақ сыншылардың көбі оны жоғары бағалаған жоқ. "The Outlook" журналының бір рецензенты: "Бұл туынды көркемдік тұрғыдан ешқандай артықшылығы жоқ, ал социалистік трактат ретінде көндіре алмайды" деген қорытынды жасады. Оруэллдің өзі Лондонды "фашизмнің өрлеуіне қатысты керемет болжам жасаған" деп сипаттады және Лондонның алғашқы мәдениетті түсіну қабілеті оны "көптеген білімді және логикалық ойшылдардан" жақсы болжаушы еткеніне сенді. Атап айтқанда, Оруэллдің басты кейіпкері Уинстон Смит, Лондонның Эвис Эверхард сияқты, күнделік жүргізіп, ондағы бүлікшіл ойлары мен өмірінен өткен оқиғаларды жазады. Дегенмен, Эверхардтың күнделігі ғасырлар бойы жасырын сақталып, кейін табылған да, жарияланған, ал Смиттың күнделігі кітаптағы қатал Ой Полициясының қолына түседі. Оның тергеушісі Смиттен оны ақтауға болашақ ұрпақ күтпеуін ескертеді: "Сіз туралы ешкім естімейді, біз сізді жоқ қыламыз". XX ғасырдың ортасындағы ықпалды еңбек көшбасшысы Гарри Бриджес Джек Лондонның "Теңіз қасқыры" және "Темір табан" шығармаларынан үлкен әсер алды. Гранвилл Хикс Курт Воннегуттың "Пианино ойнатушы" романына шолу жасай отырып, "Темір табан" романын еске түсірді: "Біз болашаққа саяхаттап, кішкентай олигархия басқаратын Американы көреміз, және онда да сәтсіз ақылға сыймас көтеріліс болады". 2021 жылы осы шығарма негізінде үш бөлімді аудио драма подкасты жасалды.