Ғылыми қауымдастықтың пікірі мен бірлігі

Кіріспе

Ғылыми консенсус – белгілі бір зерттеу саласындағы ғалымдардың көпшілігінің немесе басым көпшілігінің қалыптасқан пікірлері, ұстанымдары мен көзқарастары. Консенсус ғылыми қарым-қатынас, конференциялардағы жарияланым процесі, басқалардың қайталанатын нәтижелерді көшіруі, ғылыми пікірталас және пәрақылы қарастыру арқылы қол жеткізіледі. Консенсус құруға бағытталған конференция – консенсус конференциясы деп аталады. Мұндай шаралар осы саладағы мамандар консенсус бар екенін анықтауына мүмкіндік береді; алайда, консенсусқа қол жеткізілгенін сырттан келгендерге жеткізу қиын болуы мүмкін, себебі ғылымдағы қалыпты пікірталастар сыртқы бақылаушыларға дау-жанжал ретінде көрінуі мүмкін. Кейде ғылыми институттар ғылыми қоғамдастықтың «ішкі» және «сыртқы» бөліктеріне ғылымның қорытындысын жеткізу мақсатында ұстанымдарды жариялайды немесе консенсус бойынша шолу мақалалары мен зерттеулер жарық көреді. Зерттелетін тақырып бойынша дау-дамай аз болған жағдайларда консенсусты анықтау өте оңай болуы мүмкін. Эволюция, климаттың өзгеруі, генетикалық түрлендірілген организмдердің қауіпсіздігі, MMR вакцинациясы мен аутизм арасындағы байланыс жоқтығы сияқты қоғамдық кеңістікте даулы, бірақ ғылыми қоғамда даулы емес мәселелер бойынша танымал немесе саяси пікірталастар ғылыми консенсусты қолдануы мүмкін. Бұл қиындыққа себебі ғылымның әртүрлі салалары әртүрлі дәлелдер мен тәжірибелік тәсілдерді қолданады. Ғылыми өзгерістердің көптеген модельдері ғылыми эксперименттер нәтижесінде алынған жаңа деректерге сүйенеді. Карл Поппер эксперименттердің ешқайсысы ғылыми теорияны дәлелдей алмайтынын, бірақ бір ғана эксперимент оны жоққа шығара алатынын айтты, сондықтан ғылым жалғандылыққа негізделуі керек. Бұл ғылымның логикалық теориясын құрады, бірақ ол белгілі бір мағынада «уақыттан тыс» және ғылымның уақыт өте келе қалай дамуы керектігі туралы көзқарасты міндетті түрде білдірмейді. Бұл көзқарасқа ең ықпалды қарсылас Томас Кун болды, ол тәжірибелік деректер әрқашан теорияға толық сәйкес келмейтін деректерді ұсынатынын және жалғандылық ғылыми өзгерістерге немесе ғылыми консенсусты күштен шығаруға әкелмейтінін дәлелдеді. Ол ғылыми консенсустың «парадигмалар» түрінде жұмыс істейтінін ұсынды, олар өзара байланысты теориялар мен теорияның өзінің сипаты туралы негізгі болжамдар болып табылады, бұл берілген саладағы әртүрлі зерттеушілерді байланыстырады. Кун көптеген «маңызды» аномалиялар жинақталғаннан кейін ғана ғылыми консенсус «кризистік» кезеңге енетінін көрсетті. Осы кезде жаңа теориялар іздестіріледі, соңында бір парадигма ескісін жеңіп шығады – шындыққа қарай сызықты прогрессия емес, парадигмалық ауысулар тізбегі. Кунның моделі теорияның әлеуметтік және жеке аспектілерін де атап өтті, тарихи мысалдар арқылы ғылыми консенсус таза логика немесе фактілер мәселесі емес екенін көрсетті. Алайда, «нормальды» және «кризистік» ғылым кезеңдері бір-бірін жоққа шығармайды. Зерттеулер бұл екі кезеңнің тарихи кезеңдер емес, ерекше тәжірибелік режимдер екенін көрсетеді. 2019-2021 жылдар аралығындағы зерттеулер ғылыми консенсустың 98,7%-дан 100%-ға дейін ауытқуын көрсетті. Белгілі бір мәселе бойынша ғылыми консенсус бар-жоғы және оның күші туралы түсінік басқа сенімдер мен одан кейінгі әрекеттердің негізі болатын «кіреберіс сенім» ретінде сипатталған.

Collective judgment, position, and opinion of the community of scientists
Scientific consensus is the generally held judgment, position, and opinion of the majority or the supermajority of scientists in a particular field of study at any particular time. Consensus is achieved through scholarly communication at conferences, the publication process, replication of reproducible results by others, scholarly debate, and peer review. A conference meant to create a consensus is termed as a consensus conference. Such measures lead to a situation in which those within the discipline can often recognize such a consensus where it exists; however, communicating to outsiders that consensus has been reached can be difficult, because the "normal" debates through which science progresses may appear to outsiders as contestation. On occasion, scientific institutes issue position statements intended to communicate a summary of the science from the "inside" to the "outside" of the scientific community, or consensus review articles or surveys may be published. In cases where there is little controversy regarding the subject under study, establishing the consensus can be quite straightforward. Popular or political debate on subjects that are controversial within the public sphere but not necessarily controversial within the scientific community may invoke scientific consensus: note such topics as evolution, climate change, the safety of genetically modified organisms, or the lack of a link between MMR vaccinations and autism. This is made exceedingly difficult also in part because each of the various branches of science functions in somewhat different ways with different forms of evidence and experimental approaches. Most models of scientific change rely on new data produced by scientific experiment. Karl Popper proposed that since no amount of experiments could ever prove a scientific theory, but a single experiment could disprove one, science should be based on falsification. Whilst this forms a logical theory for science, it is in a sense "timeless" and does not necessarily reflect a view on how science should progress over time. Among the most influential challengers of this approach was Thomas Kuhn, who argued instead that experimental data always provide some data which cannot fit completely into a theory, and that falsification alone did not result in scientific change or an undermining of scientific consensus. He proposed that scientific consensus worked in the form of "paradigms", which were interconnected theories and underlying assumptions about the nature of the theory itself which connected various researchers in a given field. Kuhn argued that only after the accumulation of many "significant" anomalies would scientific consensus enter a period of "crisis". At this point, new theories would be sought out, and eventually one paradigm would triumph over the old one – a series of paradigm shifts rather than a linear progression towards truth. Kuhn's model also emphasized more clearly the social and personal aspects of theory change, demonstrating through historical examples that scientific consensus was never truly a matter of pure logic or pure facts. However, these periods of 'normal' and 'crisis' science are not mutually exclusive. Research shows that these are different modes of practice, more than different historical periods. Studies from 2019 to 2021 found scientific consensus to range from 98.7 to 100%.]] Perception of whether a scientific consensus exists on a given issue, and how strong that conception is, has been described as a "gateway belief" upon which other beliefs and then action are based.

Ғылымның саясаттануы

Қоғамдық саясатты талқылау кезінде, белгілі бір сала бойынша ғалымдардың консенсусы бар деген мәлімдеме көбінесе теорияның дұрыстығын дәлелдеу үшін пайдаланылады. Сол сияқты, ғылыми консенсус жоқ екенін көрсететін аргументтер де теорияға күмәндік тудыру үшін жиі қолданылады. Мысалы, ғалымдардың жаһандық жылынудың себептері жөніндегі консенсусы – соңғы онжылдықтарда жер бетінің температурасы көтерілгенін және бұл тенденцияның басты себебі адамның парниктік газдар шығаруы екенін айтады. Ғылым тарихшысы Наоми Орескес 1993 және 2003 жылдар аралығында жарияланған 928 ғылыми мақаланың аннотацияларын зерттеу нәтижесінде, антропогендік жаһандық жылыну тұжырымымен тікелей келіспейтін ешқандай мақала жоқ екенін көрсеткен мақала жариялады. Орескестің тұжырымдамалары түсіндіруді қажет етпейтін басқа әдістермен де расталды. Эволюцияға қарсы тұратындар ғылыми қауымда эволюция жөнінде маңызды келіспеушіліктер бар екенін мәлімдейді. Интеллектуалды дизайнды қолдау жоспары – «кене стратегиясы» эволюция жөніндегі консенсус жоқтығы туралы қоғамдық пікір қалыптастыруға және оны күшейтуге тікелей байланысты болды. Ғылымдағы қанағаттандыруға келмейтін белгісіздік, теориялар ешқашан дәлелденбейді, тек жоққа шығарылуы мүмкін (жалғандық туралы қараңыз), саясаткерлер, заңгерлер және бизнес өкілдері үшін қиындық тудырады. Ғылыми немесе философиялық мәселелер өз салаларында ондаған жылдар бойы белгісіздікте қалуы мүмкін, ал саясаткерлер қазіргі деректерге негізделген дұрыс шешімдер қабылдау мәселесімен бетпе-бет келеді, тіпті бұл деректер «ақиқаттың» соңғы нұсқасы болмаса да. Ең қиын жайт – «ақиқатқа» не жақын екенін анықтау. Мысалы, темекіге қарсы әлеуметтік шаралар ғылым «жетілгеннен» кейін көп уақыт өткен соң ғана іске асырылды. Кейбір салаларда, мысалы, белгілі бір технологияларды қоғамдық қолдануға бекіту, ғалымдардың болжамдары дұрыс болмаған жағдайда, саяси, экономикалық және адамдық жағдайларға зор әсер етеді. Дегенмен, саясаттың белгілі және маңызды деректерді, сондай-ақ байқалатын құбылыстар арасындағы қарым-қатынастың жақсы қабылданған модельдерін көрсететін болса, саясатты жобалау және іске асыру кезінде «ғылыми консенсус» деп аталатын нәрсеге сүйенуден басқа жақсы балама жоқ, әсіресе саясатты араластыру қажеттілігі шұғыл болған жағдайларда. Ғылым «абсолютті шындықты» (немесе тіпті оның толықтырғышы «абсолютті қателікті») ұсына алмайды, бірақ оның пайдалылығы қоғамдық игілікті арттыруға және қоғамдық зияннан сақтауға бағытталған саясатты басқару мүмкіндігінде. Осы тұрғыдан алғанда, саясаттың «ғылыми шындық» деп дәлелденген нәрсеге ғана сүйенуін талап ету саясатты тоқтата тұруға алып келеді және іс жүзінде саясаттың нәтижесіздігімен байланысты барлық сандық және сандық емес шығындар мен тәуекелдерді қабылдауды қолдауға тең. Ғылыми консенсусқа негізделген саясатты қалыптастыру тиісті ғылыми консенсусты немесе саясаттың нақты нәтижелерін үнемі қайта қарауға кедері келтірмейді. Шындығында, консенсусқа сүйенуге түрткі болған себептер осы сенімділікті уақыт өте келе бағалауды және қажет болған жағдайда саясатты түзетуді де талап етеді.

In public policy debates, the assertion that there exists a consensus of scientists in a particular field is often used as an argument for the validity of a theory. Similarly arguments for a lack of scientific consensus are often used to support doubt about the theory. For example, the scientific consensus on the causes of global warming is that global surface temperatures have increased in recent decades and that the trend is caused primarily by human induced emissions of greenhouse gases. The historian of science Naomi Oreskes published an article in Science reporting that a survey of the abstracts of 928 science articles published between 1993 and 2003 showed none which disagreed explicitly with the notion of anthropogenic global warming. Oreskes's findings were replicated by other methods that require no interpretation. Opponents of evolution claim that there is significant dissent on evolution within the scientific community. The wedge strategy, a plan to promote intelligent design, depended greatly on seeding and building on public perceptions of absence of consensus on evolution. The inherent uncertainty in science, where theories are never proven but can only be disproven (see falsifiability), poses a problem for politicians, policymakers, lawyers, and business professionals. Where scientific or philosophical questions can often languish in uncertainty for decades within their disciplinary settings, policymakers are faced with the problems of making sound decisions based on the currently available data, even if it is likely not a final form of the "truth". The tricky part is discerning what is close enough to "final truth". For example, social action against smoking probably came too long after science was 'pretty consensual'. Certain domains, such as the approval of certain technologies for public consumption, can have vast and far reaching political, economic, and human effects should things run awry with the predictions of scientists. However, insofar as there is an expectation that policy in a given field reflect knowable and pertinent data and well accepted models of the relationships between observable phenomena, there is little good alternative for policy makers than to rely on so much of what may fairly be called 'the scientific consensus' in guiding policy design and implementation, at least in circumstances where the need for policy intervention is compelling. While science cannot supply 'absolute truth' (or even its complement 'absolute error') its utility is bound up with the capacity to guide policy in the direction of increased public good and away from public harm. Seen in this way, the demand that policy rely only on what is proven to be "scientific truth" would be a prescription for policy paralysis and amount in practice to advocacy of acceptance of all of the quantified and unquantified costs and risks associated with policy inaction. No part of policy formation on the basis of the ostensible scientific consensus precludes persistent review either of the relevant scientific consensus or the tangible results of policy. Indeed, the same reasons that drove reliance upon the consensus drives the continued evaluation of this reliance over time – and adjusting policy as needed.