Ғарыш Айырығы: NASA және Кеңес Одағының ғарыш бағдарламалары
List of Space Shuttle missions
NASA-ның қайта пайдаланатын ғарыш кемесі Space Shuttle туралы мағлұмат. 135 миссия, спутниктер, ғылыми тәжірибелер, ISS құрылысы. (NASA-nyń qayta paydalanatyn ğaryş kemesi Space Shuttle turály maǵlúmat. 135 missiya, sputnikter, ǵylimi tájiribeler, ISS qúrylýsy.)
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
NASA-ның жартылай қайта пайдаланылатын ғарыш кемелерінің ұшулары
Кеңес Одағының ғарыш шаттл миссиялары
NASA flights of the partially reusable spacecraft
Soviet Space Shuttle missions
Ғарыш шаттлы – NASA (Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы) жүргізген, жартылай қайта пайдаланылатын Жердің төменгі орбиталық ғарыш кемесі жүйесі. Оның ресми бағдарламалық атауы – Ғарыш тасымалы жүйесі (STS), 1969 жылғы қайта пайдаланылатын ғарыш кемелері жүйесі жоспарынан алынған, және даму үшін қаржыландырылған жалғыз құрылғы болды. Операциялық миссиялар көптеген спутниктерді орбитаға шығарды, орбитада ғылыми эксперименттер жүргізді, сондай-ақ Халықаралық ғарыш станциясын (ХҒС) құруға және оған қызмет көрсетуге қатысты. Бірінші төрт орбиталық сынақ ұшуы 1981 жылы өтті, ал 1982 жылдан бастап операциялық ұшулар басталды. 1981 жылдан 2011 жылға дейін барлығы 135 миссия орындалды, олардың барлығы Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан (KSC) ұшырылды. Осы кезеңде флот 1322 күн, 19 сағат, 21 минут және 23 секунд ұшу уақытын тіркеді. Шаттлдың ең ұзақ орбиталық ұшуы STS-80 болды, ол 17 күн 15 сағатқа созылды, ал ең қысқа ұшуы STS-51L болды, ол 1 минут 13 секундқа созылды, осы кезде «Челленджер» ғарыш кемесі ұшырылу кезінде жарылып кетті. Суық таң оң жақ қатты ракеталық күштегіштегі О-сақинаны қысқартып, сыртқы жанар май резервуарының жарылуына себеп болды. Шаттлдар ресейлік «Мир» ғарыш станциясына тоғыз рет докталды және ХҒС-қа отызы жеті рет барды. Шаттлдың ең жоғары биіктігіне (апогей) Хаббл ғарыш телескопын орбитаға шығарған кезде жетті. Бағдарламаға 16 елден келген 355 адам қатысты, ал барлығы 852 ғарышкер ұшты. Кеннеди ғарыш орталығы 78 миссия үшін қону алаңы болды, ал 54 миссия Калифорниядағы Эдвардс әуе күштері базасына және бір миссия Нью-Мексикодағы Уайт-Сэндске қонды. Алғашқы құрастырылған орбиталық аппарат «Энтерпрайз» атмосфералық ұшу сынақтарына (АЛТ) пайдаланылды, бірақ оны орбиталық қабілеттілікке жетілдіру жоспарлары кейіннен тоқтатылды. Бастапқыда төрт толыққанды жұмыс істейтін орбиталық аппарат салынды: «Колумбия», «Челленджер», «Дискавери» және «Атлантис». «Челленджер» және «Колумбия» 1986 және 2003 жылдары миссия кезінде апатқа ұшырап, барлығы он төрт астронавттың қаза болуына әкелді. «Эндевор» орбиталық аппараты 1991 жылы «Челленджер» орбиталық аппаратының орнына салынды. «Space Shuttle» 21 шілде 2011 жылы «Атлантис» арқылы STS-135 миссиясын аяқтағаннан кейін қызметтен шығарылды.
The Space Shuttle was a partially reusable low Earth orbital spacecraft system operated by NASA (the National Aeronautics and Space Administration). Its official program name was Space Transportation System (STS), taken from a 1969 plan for a system of reusable spacecraft of which it was the only item funded for development. Operational missions launched numerous satellites, conducted science experiments in orbit, and participated in construction and servicing of the International Space Station (ISS). The first of four orbital test flights occurred in 1981, leading to operational flights beginning in 1982. From 1981 to 2011 a total of 135 missions were flown, all launched from Kennedy Space Center (KSC) in Florida. During that time period the fleet logged 1,322 days, 19 hours, 21 minutes and 23 seconds of flight time. The longest orbital flight of the Shuttle was STS 80 at 17 days 15 hours, while the shortest flight was STS 51 L at one minute 13 seconds when the Space Shuttle Challenger broke apart during launch. The cold morning shrunk an O Ring on the right Solid Rocket Booster causing the external fuel tank to explode. The shuttles docked with Russian space station Mir nine times and visited the ISS thirty seven times. The highest altitude (apogee) achieved by the shuttle was when deploying the Hubble Space Telescope. The program flew a total of 355 people representing 16 countries, and with 852 total shuttle fliers. The Kennedy Space Center served as the landing site for 78 missions, while 54 missions landed at Edwards Air Force Base in California and one mission landed at White Sands, New Mexico. The first orbiter built, Enterprise, was used for atmospheric flight tests (ALT) but future plans to upgrade it to orbital capability were ultimately canceled. Four fully operational orbiters were initially built: Columbia, Challenger, Discovery, and Atlantis. Challenger and Columbia were destroyed in mission accidents in 1986 and 2003 respectively, killing a total of fourteen astronauts. A fifth operational orbiter, Endeavour, was built in 1991 to replace Challenger. The Space Shuttle was retired from service upon the conclusion of STS 135 by Atlantis on 21 July 2011.
Ұшу нөмірлері
АҚШ ғарыш шаттл бағдарламасы ресми түрде Ғарыш көлігі жүйесі (STS) деп аталды. Сондықтан, шаттлдың нақты миссиялары «STS» префиксімен белгіленді. 1984 жылдан бастап, әр миссияға STS 41 B сияқты код тағайындалды, мұндағы бірінші цифр (немесе 1990 жылдан бастап цифрлар жұбы) бағдарламаға енгізілген федералдық қаржы жылының нөмірін көрсетеді (яғни, 41 B – 1984 қаржы жылына, 51 A-дан 51 L-ге дейін бастапқыда 1985 қаржы жылына жоспарланған, ал 1995 қаржы жылындағы үшінші ұшу 151 C деп аталды), екінші цифр ұшыру алаңын білдіреді (1 – Кеннеди ғарыш орталығы, 2 – Ванденберг әуе күштері базасындағы 6-шы ғарыш ұшыру кешені, бірақ Ванденберг ешқашан пайдаланылмады), ал әріп – кесте бойынша реттілігін көрсетеді. Бұл кодтар бастапқыда ұшырулар жоспарланған кезде берілді және миссиялар кешіктірілсе немесе қайта жоспарланса өзгертілмеді. Кодтар STS 41 B-ден STS 51 L-ге дейін қабылданды (бірақ қолданылған ең жоғары код STS 61 C болды), ал реттік нөмірлер NASA-да барлық өңдеу құжаттарында ішкі қолданысқа алынды. «Челленджер» апатынан кейін NASA STS бағдарламасының басынан бастап реттік нөмірлеу жүйесіне қайта оралды, онда нөмірлер бағдарламаның басынан саналып есептелді. Алайда, бастапқы жүйеден айырмашылығы, нөмірлер бастапқы миссия кестесіне сүйене отырып тағайындалды және әрқашан нақты ұшыру реттілігін көрсетпеді. Бұл нөмірлеу схемасы 26-дан басталды, алғашқы ұшу STS 26R болып белгіленді, мұндағы R әрпі «қайта ұшу» дегенді білдіріп, бұрынғы миссиялардан ерекшелендірді. Бұл әрп STS 33R-ға дейін екі жыл бойы қолданылды, содан кейін R әрпі алынып тасталды. Жүйедегі өзгерістердің нәтижесінде, әртүрлі нөмірлеу жүйелеріндегі ұшулар бірдей нөмірге ие болуы мүмкін, бірақ біреуіне әріп қосылған, мысалы, STS 51 рейсі (1993 жылы «Дискаверимен» орындалған миссия) STS 51 A рейсінен (1984 жылы «Дискаверидің» екінші рейсі) көп жылдар өткен соң жүзеге асты. 2009 жылы STS 127 рейсімен ғана ұшу нөмірлеу жүйесі стандартты және тұрақты тәртіпке оралды.
The U. S. Space Shuttle program was officially referred to as the Space Transportation System (STS). Specific shuttle missions were therefore designated with the prefix "STS". beginning in 1984, each mission was assigned a code, such as STS 41 B, with the first digit (or pair of digits for years 1990 and beyond) indicating the federal fiscal year offset into the program (so 41 B was scheduled for FY 1984, 51 A thru 51 L originally for FY 1985, and the third flight in FY 1995 would have been named 151 C), the second digit indicating the launch site (1 was Kennedy Space Center and 2 was Space Launch Complex 6 at Vandenberg Air Force Base, although Vandenberg was never used), and the letter indicating scheduling sequence. These codes were assigned when the launches were initially scheduled and were not changed as missions were delayed or rescheduled. The codes were adopted from STS 41 B through STS 51 L (although the highest code used was actually STS 61 C), and the sequential numbers were used internally at NASA on all processing paperwork. After the Challenger disaster, NASA returned to using a sequential numbering system, with the number counting from the beginning of the STS program. Unlike the initial system, however, the numbers were assigned based on the initial mission schedule, and did not always reflect actual launch order. This numbering scheme started at 26, with the first flight as STS 26R—the R suffix stood for "reflight" to disambiguate from prior missions. The suffix was used for two years through STS 33R, then the R was dropped. As a result of the changes in systems, flights under different numbering systems could have the same number with one having a letter appended, e. g. flight STS 51 (a mission carried out by Discovery in 1993) was many years after STS 51 A (Discovery's second flight in 1984). It wasn't until STS 127 in 2009 where the flight numbering system returned to a standard and consistent order.