Кіріспе

Американдық саяси философия

Қайырымды консерватизм – қоғамның жалпы әл-ауқатын жақсарту үшін консервативті тәсілдер мен ұғымдарды пайдалануға баса назар аударатын американдық саяси философия. Бұл философия мүңкісіздерге көмектесу және еркін нарық арқылы кедейлікті жеңуге бағытталған саясатты іске асыруды қолдайды, сондай-ақ үкімет, қайырымдылық ұйымдары және діни ұйымдар арасындағы үшжақты қарым-қатынасты көздейді. Бұл термин 2001-2009 жылдар аралығында АҚШ президенті Джордж Буштың басшылығы кезінде кеңінен қолданысқа енді. Ол бұл терминді өзінің жеке көзқарастарын сипаттау үшін және әкімшілігінің бағдарламасы мен саясатының бір бөлігін бейнелеу үшін жиі пайдаланды. Бұл терминнің авторы американдық тарихшы және саясаткер Даг Уид болып саналады, ол 1979 жылы сөйлеген сөзіне осы атауды берген. Оның бастаулары көбінесе қабылданған экономикалық принциптерге негізделгенімен, оның кейбір қолданыстары әкесілдік ретінде сынға ұшырады. Бұл терминді Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Дэвид Кэмерон және Жаңа Зеландияның бұрынғы премьер-министрі Джон Ки де қолданды. "Қайырымды консерватизм" термині христиан демократиялық саяси партияларға қатысты қолданылған. Дегенмен, христиан демократтары экономикаға араласуды күштірек қолдайды.

Қабылдау және сын

2015 жылы «New Yorker» журналында жазған Николас Леманн Джордж Буштың 2000 жылғы сайлау кампаниясында өзін «мұқтаж консерватор» деп сипаттауы «өте епті болды. Либералдар оны «Мен соншалықты консервативті емеспін» деп түсінді, ал консерваторлар «Мен терең дінге сенемін» деп естіді. Бұл оның жеке басы туралы, бағдарламалық мақсаттары емес» деді. 1999 жылдың шілдесінде Демократиялық көшбасшылық кеңесінде сөйлеген сөзінде, сол кездегі президент Билл Клинтон Буштың өзін «мұқтаж консерватор» деп сипаттауын сынап: «Бұл «мұқтаж консерваторлық» керемет естіледі, білесіз бе? Өте тартымды. Мен оның мағынасын анықтауға тырыстым, шынымен де тырыстым. Менің түсінігімше, мағынасы мынадай: «Мен сізді жақсы көремін. Иә, жақсы көремін. Пациенттердің құқықтары туралы заңға қол қоюды, қару-жарақ сатудағы заңдық бұзушылықтарды жоюды, артық табысты ысырап етпеуді, әлеуметтік қамсыздандыру мен медициналық сақтандыруды келесі ұрпаққа сақтауды қалаймын. Мінеки, жалақыны көтеруді қалаймын. Бәрін істегім келеді. Бірақ, істей алмаймын, және бұған қатты өкінемін». Сол сияқты, 2005 жылдың желтоқсанында Ұлыбританияның премьер-министрі Тони Блэр Парламентте сөйлеген сөзінде: «Мұқтаж консервативтік пен консервативтік арасындағы жалғыз айырмашылық – мұқтаж консервативтік жағдайда сізге көмектеспейміз деп айтады, бірақ оған қатты өкінеді» деді. Джордж Бушты сынағандар «мұқтаж консервативтік» фразасын жай ғана әдемілеу сөздер деп, орташа сайлаушыларға консервативтік идеологияны жағымды ету үшін қолданылған бос сөздер деп бағалады. Либерал сарапшы Джо Конасон Буштың салықты төмендету саясатын атап өтіп, 2003 жылы: «Соңғы кезде «мұқтаж консерватор» болу, қатал, ашкөз, ескіше консерватор болудан ешқандай айырмасы жоқ сияқты» деп жазды. Сол жақтағылар оны Американың әлеуметтік қорғау жүйесін үкіметтен алып, христиан шіркеулеріне беру әрекеті деп қарастырды. «Либералдар «мұқтаж консервативтік» фразасын екі жүзділікпен айтылған сөз деп есептесе, қателік жасайды», - деп жазды Колорадо университетінің дін профессоры Айра Чернус. «Дұрысы, бұл – «сенімге негізделген бастамалар» арқылы шіркеулерге салық ақшасын берудің күрделі схемасы». Нобель сыйлығының лауреаты, кейнсиандық экономист және блогер Пол Кругман оны діни оңшылдарға «сигнал» деп атады, Марвин Оласкидің «Америкалық жанашырлықтың трагедиясы» кітабына сілтеме жасап, кедейлердің өздеріне көмектесуі керек екенін, ал кедейліктің кінәсі қоғамда емес, кедейлер мен әлеуметтік жұмыскерлерде екенін айтты. Кругман Дигбидің оңшыл жанашырлық «қайырымдылықтың» берушінің алушының өмірін тексеруге және оған нұсқау беруге құқылы екенін ескеретіні туралы талдамын қолдайды, тіпті ең кішкентай көмек болса да. Керісінше, бұл фраза оң жақтан да сынға ұшырады. Джон Д. Дилюлио, 1999 жылдың мамырында Индианаполисте сөйлеген Буштың «Үміт міндеті» атты сөзі, «оның партиясының оң қанатынан теріс пікір алды. Көптеген консервативті белсенділер орталыққа қарай бұрылған «мұқтаж консерваторлықты» жек көреді. Басқалары оны қолдады, бірақ тек риторикалық Трояндық жылқы ретінде. Егер «мұқтаж консерватор» шын мәнінде діни киіммен жасырылған үкіметті қысқартушы либертариан болса, онда жақсы. Бірақ, егер Буш Гор сияқты, еріктілік жеткіліксіз немесе Рейган сынаған үкіметтің өзі басты проблема екендігі туралы идеяны «жойқын» деп қабылдамау туралы айтқан болса, онда көптеген консервативті республикашылар оған төтеп бермейді». Герман Кейн «мұқтаж консервативтік» идеясын Буш әкімшілігінің мемлекеттік шығындарды арттыруына алып келгені үшін сынады, ол «консервативті сайлаушылар мен олардың ондаған жылдар бойы белсенділік танытқандарына» және «партияның консервативті базасын алшақтатты» деп атап өтті, Буштың Medicare рецепті бойынша дәрі-дәрмектерге жәрдемдесу сияқты саясаты Medicare бағдарламасының көлемін шамамен 500 миллиард долларға ұлғайтты. 2006 жылы консервативті комментатор Джона Голдберг Джордж Буш жүзеге асырған мұқтаж консервативтік теориялық тұжырымдамадан айтарлықтай ерекшеленеді деп жазды: «Соңғы бес жылда «National Review» журналында көптеген авторлар атап өткендей, консервативтердің көпшілігі мұқтаж консервативтік дегенді ешқашан түсінген емес, бұл ыңғайлы маркетингтік ұраннан басқа ештеңе емес, сайлаушыларды тарту үшін қолданылған». Тіпті Буш командасының мүшелері де мойындарлықтай, «пердеден тыс ештеңе жоқ». Сол сияқты, консервативті комментатор Фред Барнс: «Буш өзін оң көзқарастың күшті күшімен жақсы белгілеген консерватор ретінде таныстырды. Дәл осылай айтқанда, ол үкіметтің үлкен рөлін жақтаушы консерватор».

Құлдырау

Бұл тіркес пен жанашыр консервативизм идеясы Буш әкімшілігі биліктен кеткеннен кейін құлдырады. 2011 жылдың желтоқсан айында Sojourners христиандық комментаторы Джим Уоллис 2012 жылғы республикалық президенттікке үміткерлердің кедейлер мен иммигранттарға қатысты қатал риторикасын келтіре отырып, "жанашыр консервативтік бағдарлама республикалық партиядан дерлік жоғалып кетті" деп жазды. 2012 жылдың қаңтар айында сарапшы Эми Салливан "Джордж Буш Ақ үйден кеткеннен кейін үш жыл өткен соң, жанашыр консерваторлар жоғалуға жақын түрге айналды. Жаңа «Шай партиясы» дәуірінде олар Конгрестен көрінбей кетті, ал олардың философиясы GOP-те үлкен үкіметтік консервативизм деп қараланады" деді. Салливан атап көрсеткендей, республикалық президенттік үміткерлер "кедейлерге көмек көрсету үшін мемлекеттік қаржыландырылатын бағдарламаларға қарсы тұруда бәсекелесіп, ең қатал позицияны алуға тырысты".

Ұлыбритания

2006 жылы британдық Policy Exchange саяси-талдау орталығының баяндамасына сәйкес, "икемді консерватор" Дэвид Кэмерон басшылығындағы Консервативтік партияның "ең маңызды тақырыптарының бірі" болды. 2005 және 2006 жылдары партияның мақсаттары мен құндылықтары туралы сөздерінде және мәлімдемелерінде Кэмерон және басқа да жетекші консерваторлар "жаңашыл, икемді консервативтік" идеясын жиі айтты. 2015 жылы Майкл Гоув Дэвид Кэмеронды "жаңашыл, икемді консерватор" деп сипаттады. "Икемді консерватор" идеясы консерваторлардың "жаман партия" бейнесінен қашықтауға бағытталған болатын.

Христиандық демократия

Саяси комментатор Джейн Луиза Кандур христиандық демократиялық саяси партияларды сипаттау үшін "икемді консерватизм" терминін қолданды, олар еңбек одақтарын, шіркеулердегі мектептерді және ауруханаларды қолдайды. Христиан демократтары әлеуметтік консерватизмді ұстанатын болса да, адам құқықтары мен әлеуметтік әділдікті жақтады, сондай-ақ әлеуметтік мемлекетті қолдайды. Дегенмен, американдық философиядан өзгеше, олар экономикаға үкіметтің араласуын күштірек қолдайды.