Кіріспе

Грецияда 2004 жылғы 7 наурызда парламент сайлаулары өтті. Костас Караманлис басқаратын «Жаңа демократия» партиясы сайлауда жеңіске жетіп, ПАСОК партиясының он бір жылдық үкімшілігіне нүкте қойды. ПАСОК партиясын сайлауға Джордж Папандреу жетекшілік етті, ол ақпан айында отставкаға кеткен премьер-министр Костас Симитистің орнына партия төрағасы болды.

Басшылар

Грек саясатында әулеттік принциптер күшті. Костас Караманлис – Грекияның алты рет (1955, 1956, 1958, 1961, 1974, 1977) премьер-министрі және екі рет (1980–1985, 1990–1995) президенті болған, сондай-ақ 1974 жылы демократия қайта орнатылғаннан кейін «Жаңа демократия» партиясын құрған Константинос Караманлистің туысы. Георгий Папандреу – үш рет (1981, 1985, 1993) премьер-министр болған және ПАСОК партиясын құрған Андреас Папандреудің ұлы, ал 1920 жылдары саясатқа қатысқан либералды орталық саясатшы Георгиос Папандреудің немересі, ол да екі рет (1944, 1963) премьер-министр болған. Афиналық «Катимерини» газеті сайлау науқаны барысында бір сайлаушының сөзін келтірді: «Біз гректер басшыларымыздың тегін білуді жақсы көреміз. Біз осы отбасыларды өз отбасымыз сияқты жақсы танимыз».

Науқан

Қаңтар айында «Жаңа демократия» партиясы пікір сауалнамалары бойынша ПАСОК-ты 7%-ға басып озды. Бірақ Папандреудің партия басшылығына сайлануы ПАСОК-қа жағдайды түзетуге мүмкіндік берді. Ақпан айында Папандреу Грекияда «өзгеріс қажеттігі» туралы үгіт жүргізді, үкіметтің ауысуына қатысты күшті пікірлерді бейтараптандыруды үміттене отырып. Ақпан айының соңына қарай «Жаңа демократия» партиясының пікір сауалнамаларындағы басымдығы 3%-ға дейін төмендеді. Афинадағы «Катемерини» газеті: «Қазір сайлауға екі апта қалғанда, барлық пікір сауалнамалары ПАСОК партиясының НД партиясынан 3-4,5 пайыздық пунктпен артта екенін көрсетеді. Бұл ПАСОК-тың НД-дан жеңісті тартып ала алатыны туралы сұрақ тудырады. Шындығында, көп нәрсе белгісіз. Мысалы, ПАСОК-тың қолдауы шамалы болғанымен, оның басшысының қоғамдық пікір сауалнамаларында жақсы беделі бар». Сайлау науқаны дәстүрлі түрде Афина орталығындағы ірі партиялардың телеарнада көрсетілген үлкен митингілерімен аяқталды. 4 наурыз күні кешке Караманлис НД-ның қорытынды митингісінде шамамен 200 000 адамға сөз сөйледі. ПАСОК 6 наурыздағы митингілеріне екі есе көп адам келгенін мәлімдеді, бірақ бұл көрсеткішті тәуелсіз түрде растау мүмкін емес. НД митингісінде Караманлис ПАСОК партиясының ұзақ жылдар бойы билікте болғанын, оның салдарынан жалқаулық пен сыбайлас жемқорлықтың өркендегенін айтты. ПАСОК митингісінде Папандреу әкесінің естелігін еске алып, ол реформалар мен өзгерістерге, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске бағытталған үкіметке жетекшілік ететінін мәлімдеді. Грекиядағы сайлау науқанының соңғы екі аптасында пікір сауалнамаларын жариялауға тыйым салынғандықтан, сайлау қорытындысын болжау мүмкін емес еді. Бірақ соңғы сауалнамалар жарияланған кезде НД көшбасшылыққа ие болған сияқты көрінді, ал көптеген сарапшылар дауыс беру нәтижесінің шамалы айырмашылықпен болатынын күтті. Грекияның сайлау заңнамасы, парламенттік орындарды бөлудің күрделі алгоритмі арқылы, дауыстардың көпшілігін (яғни, басқа партиялардан артық, бірақ 40%-дан жоғары) жинаған партияға парламентте көпшілік орындарды алуға кепілдік береді. Партияның парламенттік өкілдікке ие болуы үшін, жалпы халықтың дауысының 3%-дық «шегі» де заңмен белгіленген. Бұл талап, төрт жетекші партиядан басқа барлық партиялардың парламентке өтуіне кедеріс келтірді.

Нәтижелер

Сайлау қорытындысы сарапшылар күткендей тартысты болмады. Соңғы сауалнамалардан кейін өткен екі аптада ND PASOK-тан бұрынғы артықшылығын қайта иеленген сияқты, ал Джордж Папандреудің PASOK жетекшісі болып сайлануы сайлаушылардың ұзақ жылдар PASOK үкіметінде болғаннан кейін өзгеріс қалауын жеңуге жеткіліксіз болды.