Кіріспе

Гонконг саясаткері және адвокаты Мартин Ли Чумин (; 1938 жылдың 8 маусымында туған) – Гонконг саясаткері және адвокаты. Ол Гонконгтың Біріккен демократиялық партиясының және оның мұрагері – Демократиялық партияның негізін қалаушы төрағасы. Сондай-ақ, 1985 жылдан 1997 жылға дейін және 1998 жылдан 2008 жылға дейін Гонконгтың Заң шығарушы кеңесінің мүшесі болды. Гонконгта "Демократияның әкесі" атанған ол, Гонконг пен Қытайда демократия мен адам құқықтарын қорғаудың ең белгілі жақтаушыларының бірі ретінде танылады. Кәсіби адвокат Ли 1980 жылдан 1983 жылға дейін Гонконг адвокаттар қауымдастығының төрағасы қызметін атқарды. Ол Гонконгты Қытайға беру мәселесін талқылауға қатысып, 1985 жылы Гонконгтың Негізгі заңын әзірлеуге көмектесті – бұл қаланың қолданыстағы конституциясы. Алайда, 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы қырқындардан кейін, Пекин үкіметінің оқиғадағы рөлін айыптап, студенттердің наразылықтарын жақтағандықтан, ол 1989 жылы осы органнан шығарылды. 1985 жылы ол Заң шығарушы кеңеске сайланды, онда адам құқықтарын қорғау және демократиялық реформаларды ынталандырды. 1990 жылы Гонконгтағы демократияны қолдайтын алғашқы партия – Гонконгтың Біріккен демократиялық партиясының құрылтайшы төрағасы болды, кейіннен оның мұрагері – Демократиялық партияға айналды. Оның басшылығымен партия 1991 және 1995 жылдардағы тікелей сайлауларда екі рет үлкен жеңіске жетіп, Гонконгтағы ең ірі саяси партиялардың біріне айналды. Ол демократиялық сайлаулар бойынша конституциялық реформаны ілгерілету үшін Гонконгтың соңғы губернаторы Крис Паттенмен тығыз жұмыс істеді, бұл Пекин үкіметінен күшті сынға ұшырады. 1997 жылдың маусымында отарлық заң шығарушы орган таратылған кезде ол және бірнеше заң шығарушылар қызметінен кетуге мәжбүр болды, бірақ 1998 жылы Заң шығарушы кеңестегі орындарын қайтарып алды. 2002 жылдың желтоқсанында Демократиялық партия төрағасы лауазымынан кетті, ал 2008 жылы Заң шығарушы кеңес мүшесі ретінде зейнетке шықты. 2020 жылдың шілдесіне дейін ол демократиялық идеяларды жергілікті және халықаралық деңгейде жақтау және лоббилеу ісінде белсенді болды. Бұл 2020 жылдың 1 шілдесінде Гонконгтың Ұлттық қауіпсіздік заңының қабылдануымен аяқталды.

Ерте өмір, білім және заңгерлік мансап

Гоминьдан генерал-лейтенанты Ли Иньвоның ұлы Ли 1938 жылдың 8 маусымында Гонконгте дүниеге келді. Оның анасы британдық колонияға демалысқа барған еді. Оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон империясына қарсы күрескен. 1949 жылы Қытайда коммунистер билікті басып алғаннан кейін отбасы Гонконгқа көшіп келді. Лидің әкесі тоғыз жыл бойы Коулундағы Вах Ян колледжінде, иезуиттер мектебінде сабақ берді, содан кейін Қытай зерттеулер институтында жартылай уақытпен сабақ берді. Ли Иньвоның 1989 жылғы қоштасу рәсіміне саяси спектрдің екі жағынан да адамдар қатысты. Мартин Ли Коулундағы Вах Ян колледжінде оқыды және Гонконг университетінде ағылшын әдебиеті мен философиясын оқыды, оған белгілі заңгер доктор Патрик Юдің қолдауы болды. 1960 жылы бітіргеннен кейін Ли үш жыл сабақ берді, содан кейін Англиядағы Линкольн қонақүйінде заңгерлік мамандыққа дайындалды. Ол заңгерлік практикамен айналысып, 1966 жылы Гонконгте заңгер болып жұмыс істеді. 1967 жылғы Гонконг қақтығыстары кезінде Ли Пекинге жақын Гонконг кәсіподақтар федерациясын сотта қорғады, осылайша Қытай Коммунистік партиясымен болашақ қарым-қатынасының негізін қалады. 1979 жылы ол Корольдік кеңесшісі атанды. 1980-1983 жылдары Гонконг заңгерлер қауымдастығының төрағасы болды. Ли Қытай билігі кезінде сот тәуелсіздігін сақтау туралы алаңдады және Гонконгтың құқықтық жүйесін сақтауды талап етті. Ол сондай-ақ 1997 жылдан кейін Таза кеңестің сот комитетінің орнына тәуелсіз Жоғарғы сот құруды ұсынды. 1984 жылдың желтоқсан айында ол Қытай-Британия бірлескен декларациясына қол қою рәсіміне қатысушылардың бірі ретінде шақырылды. 1985 жылы ол Пекин шақырған 23 Гонконг өкілінің арасында болды, олар 1997 жылдан кейінгі Гонконгтың шағын конституциясы, Гонконгтың Негізгі заңын әзірлеу үшін Гонконгтың Негізгі заңын әзірлеу жөніндегі комитетте отыруға шақырылды, онда ол басқа бір белгілі демократ Сето Вахпен танысты. Ли мен Сето Пекиннің ықпалымен құрылған Жобалау комитетінің жалғыз наразылары болды. Лидің әкесі оған қытайлық коммунистер адамдарды пайдаланып, содан кейін олардан құтылуды ұнататынын ескертті. Ли әкесіне: "Бір ел, екі жүйе" саясатын жүзеге асыру мүмкіндігі жоқ екенін білемін және Гонконг халқы Гонконгты басқарады. Бірақ егер мен тіпті тырыспасам, мүмкіндік нөлге тең болады", - деді. 1985 жылдың қыркүйегінде Мартин Ли Гонконг үкіметі бірнеше тікелей сайланбас орындарды енгізуді шешкен кезде Заңнамалық кеңес сайлауына қатысты. Гонконгтағы барлық заңгерлер сайлаған заңгерлік сайлау округінде үш жақты бәсекеде танымал заңгер Генри Литон мен заңгер Эдмунд Чоуды жеңіп, саяси аренаға шықты. Ол 1988 жылғы қайта сайлауда қарсылықсыз өз орнын сақтады. Ол демократиялық реформаларды жылдам жүзеге асыруды талап ететін ең танымал және тұрақты дауыс болды. Өкілдік үкіметті одан әрі дамыту туралы 1988 жылғы Жасыл кітап бойынша пікірталас кезінде Ли 1988 жылғы сайлауда тікелей сайлауды енгізу науқанының жетекшісі болды. Ол және басқа либералдар 1986 жылы демократиялық үкіметті ілгерілету жөніндегі бірлескен комитетті құрды, оған тікелей сайлауды қолдаған 190-ға жуық ұйым кірді, олар 220 000-нан астам қол жинады (аты-жөні мен жеке куәлігінің нөмірі қоса). Алайда үкімет Ақ кітапта 1988 жылы тікелей сайлауды енгізуге болмайды деп қорытындылады. Ли үкіметті консультативтік процесті дұрыс жүргізбегені үшін айыптады, Пекиннің қысымына ыңғайласып, тікелей сайлаудан бас тартқанын айтты. Ол сондай-ақ 1986 жылы Дая шығанағындағы атом электр станциясының құрылысына қарсы науқан жүргізді, онда Чернобыль апаты Гонконг халқының қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық тудырды. Ли кездесулер мен қол қою науқаны арқылы халықтың қолдауын белсенді түрде іздестірді, нәтижесінде бір миллионнан астам қол жиналды. Ол үкіметті жоба туралы ақпаратты жарияламағаны үшін сынады және Заңнамалық кеңестің өкілеттіктері мен артықшылықтары туралы жарғыға сәйкес үкіметті ақпаратты жариялауға мәжбүрлеуге тырысты. Ол 1987 жылы Қоғамдық тәртіп туралы жарлыққа енгізілген түзетулерге қарсы халықтың қолдауын жинады, онда үкімет "халықты алаңдатуға бейім жалған жаңалықтарды жариялауды" қылмыстық қылғысы келді. Ли бұл ережеге қарсы белсенді жұмыс істеді, "кән айыптау тек хабарламаның жалған және абайсыз екендігі туралы ресми дәлелденген жағдайда ғана жасалуы мүмкін және айыпталушы фактілердің жалған екенін білген немесе фактілердің дұрыстығын дәлелдемеген жағдайда ғана жасалуы мүмкін" деген түзетуді ұсынды, бірақ сәтсіз болды. 1988 жылдан 1991 жылға дейін ол Гонконг тұтынушылар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Ол сондай-ақ Гонконг журналистер қауымдастығының, Гонконг скауттар қауымдастығының және көптеген кәсіби ұйымдардың заң кеңесшісі болып қызмет етті. 1989 жылдың мамыр және маусым айларындағы Тяньаньмэнь наразылықтары кезінде Мартин Ли Қытайдағы демократия мен бостандық үшін студенттік қозғалыстың жақтасы болды. Ол, Сето Вах және басқа либералдар 1989 жылдың мамырында Қытайдағы патриоттық демократиялық қозғалыстарды қолдау үшін Гонконг альянсын құрды, оның вице-төрағасы болды және студенттерді қолдау үшін Гонконгте көптеген митингілер ұйымдастырды, оларға жүз мыңдаған адам қатысты. Әскери қимылдан кейін Ли Пекин билігіне қарсы Гонконг демонстрациясын жетекшілік етті. Ол BBC тілшісі Джонатан Димблебиге: "5,5 миллион адамды контрреволюционер деп санайтын Қытайға тапсыру, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияға табельдік берілген 5,5 миллион еврейді тапсыруға ұқсайды, олар британдық территорияда туған", - деді. Ол сондай-ақ "Бірлескен декларация Библия сияқты бұзылмас емес деп есептеуге болмайды. Ұлыбритания мен Қытай Гонконг үшін 1984 жылы шешілген декларациядан гөрі жақсы келісімге келу үшін келіссөздерді қайта бастауы керек" деді. Ол сондай-ақ АҚШ Конгресінің адам құқықтары жөніндегі комитеті алдында куәлік берді және қырғын үшін экономикалық санкциялар салуды қолдады. Мартин Ли халықаралық аренада Гонконг демократиясының өкілі ретінде көріне бастады. 1995 жылдың маусымында Asiaweek журналы Лиді "соңғы екі онжылдықта аймақты өзгерткен жиырма ұлы азиялықтардың" бірі деп атады. 1995 жылдың қыркүйегінде ABC телеарнасы Мартин Лиді Гонконгтың демократиялық күштерін сайлаудағы табысқа жеткізгені үшін "Аптаның адамы" деп атады. Ли сондай-ақ көптеген халықаралық ұйымдармен марапатталды, оның ішінде Америкалық заңгерлер қауымдастығының "1995 жылғы халықаралық адам құқықтары сыйлығы", 1996 жылғы Либералды халықаралық ұйымның "Бостандық сыйлығы", 1997 жылғы АҚШ Ұлттық демократиялық қордың "Демократия сыйлығы" және 1997 жылғы АҚШ Ұлттық демократиялық қордың "Демократия сыйлығы" және 2000 жылғы Еуропалық халықтар партиясы мен Еуропалық демократтардан алған "Шуман медалі", оны еуропалық емес адам алғаш рет алды. 2004 жылдың қараша айында ол Ратгерс колледжінен Бреннан адам құқықтары сыйлығымен марапатталды. 1991 жылы Заңнамалық кеңестің алғашқы тікелей сайлауына дайындық күтіп тұрғанда, либералдар Бірлескен демократиялық үкіметті ілгерілету жөніндегі комитеттің негізінде Гонконгтағы алғашқы ірі саяси партияны құрды, ол 1990 жылдың сәуір айында Гонконгтың Біріккен демократтары болып танылды. Мартин Ли партияның негізін қалаушы төрағасы болып сайланды. Лидің басшылығымен Біріккен демократтар сайлауда үлкен жеңіске жетті, Заңнамалық кеңестің 60 орынының ішінде 18 тікелей сайланған орынның 12-сін жеңіп алды. Паттеннің ұсынысына жауап ретінде Пекин үкіметі 1995 жылы сайланған заң шығарушы органды 1997 жылдан кейін өткізуге мүмкіндік берген "поездді" келісімді бұзуға және оны Уақытша заң шығарушы кеңеспен алмастыруға шешім қабылдады, оны Ли "заңсыз және конституциялық емес орган" деп атады. 1995 жылғы үш деңгейлі сайлауға дайындық күтіп тұрғанда, демократиялық лагерь Біріккен демократтар мен басқа орташа демократиялық партия Meeting Point-ті 1994 жылы Біріккен демократиялық партияға біріктіру арқылы одан әрі консолидацияланды, онда Мартин Ли сайланды...

Ли Қытай билігі кезінде

Мартин Ли және Демократиялық партия 1998 жылғы алғашқы сайлауда Заң шығарушы кеңеске қайта сайланды. Партия ең көп дауыс жинағанына қарамастан, партияның орын саны 13-ке дейін азайды, өйткені олардың артықшылығы Бейжің бақылайтын Уақытша заң шығарушы кеңес орнатып қойған пропорционалдық өкілдік жүйесімен әлсіреді. Ол 2000 және 2004 жылдары тағы екі мерзімге сайланды. Гонконгтың құқықтық және саяси автономиясы туралы басты алаңдаушылық 1999 жылдың қаңтарында, үкіметтің Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты Комитетімен Негізгі заңның түсіндірілуін іздеген кезде туындады, өйткені ол соңғы апелляциялық сотта жеңілгеннен кейін, кем дегенде бір ата-анасы Гонконг тұрғыны болған адамның тұру құқығына қатысты заңдық сын-қатерлер бойынша, Уақытша заң шығарушы кеңес бұл құқықты шектеу туралы жарлықтар шығарған еді. "Негізгі заңның" түсіндірілуі әртүрлі салалардың наразылығын тудырды. Мартин Ли үкіметті Гонконг автономиясын "беруден бас тартуда" деп айыптап, бұл әрекетті "құқық мемлекетінің жүрегіне соққы берген пышақ" деп айыптап, символикалық наразылық білдіру үшін заң шығарушы кеңестің 18 мүшесімен бірге, барлығы қара киім киіп, шығып кетті. 600-ға жуық адвокат қара киім киіп түсіндіруге наразылық білдірді. Мартин Лидің Демократиялық партия төрағалығы партия мүшелерінің арасындағы идеологиялық айырмашылықтарды шеше алмаған партиялық фракциялық күреспен де күресті. "Жас түріктер" радикалды фракциясы 2000 жылғы сайлауда Антони Ченгтің төрайым орынбасарына қарсы шығып, төңкеріс жасады және оны орынбасынан шеттетуге жетті. Фракциялық күрес "Жас түріктер" жетекшісі Эндрю Тоның 2000 жылғы Заңнамалық кеңес сайлау платформасына ең төменгі жалақы туралы заң шығаруды ұсынуымен күшейді, бұл партия ішінде қызу пікірталас туғызды және "Жас түріктердің" партиядан кетуіне әкеліп соқтыратын үлкен бөлінуге әкелді, сондай-ақ жұртшылық алдында жаман имидж жасады. Ли олардың "Гонконг үшін өте зиянды" заңға қарсы сөйлегенін айтты. 2003 жылдың 1 шілдесінде 23-бапқа қарсы наразылық акциясына 500 мыңнан астам адам қатысты, үкімет заң жобасының заң шығару органында жеткілікті дауыс ала алмайтынын білген соң оны тоқтатып тастайтынын мәлімдеді. 2004 жылдың наурыз айында Мартин Ли АҚШ Сенатының Сыртқы істер комитеті алдында Гонконгтың демократиялық дамуы туралы куәлік беру үшін Вашингтонға барған кезде, Пекиннің шенеуніктері Лиге Гонконгтың ішкі істеріне араласуға шақырғандығы үшін шабуыл жасады. Гонконгқа оралған Лиді Пекинге жақтас БАҚ пен оның жақтастары "сатқын" деп атады. 2004 жылғы Заң шығарушы кеңес сайлауында демократияны жақтаушы лагерь Гонконг аралы географиялық сайлау округінде екі билет тікелей қойды: Демократиялық партияның Йенг Сум мен Мартин Ли және тәуелсіз "Шекара" бірлескен билеті Одри Эу мен Сайд Хо, алты орынның төртеуін алу мақсатымен "1+1=4" ұранымен. Алайда сайлау алдындағы сауалнамалар Эу-Хо билетіне көбірек қолдау көрсетілгенін және Лидің жеңілу қаупі бар екенін көрсетті, бұл Демократиялық партияның барлық қолдаушыларын өздерінің билетіне дауыс беруді сұрауға мәжбүр етті. Нәтижесінде, Йенг-Ли билеті Эу-Хо билетінен көп дауыс жинады, бұл Сид Хоның Пекинге қарсы Гонконгты жақсарту үшін демократиялық альянс партиясының Чой Со Юк партиясынан 815 дауыс айырмашылығымен жеңілуіне әкелді. Келесі күні таңертең нәтижелер жарияланғанда, Мартин Ли камералар алдында "Мен Сид Хоның "көңілсіз" жеңілісі туралы "осылай жеңуден гөрі абыроймен жеңілгенді жақсы көремін" деді. Бұл демократияны жақтаушылардың наразылығын тудырды. 2007 жылдың қазан айында Ли "The Wall Street Journal" газетінде "Қытайдың Олимпиадалық мүмкіндігі" атты мақала жариялап, Пекинді Жазғы Олимпиада ойындарына қатысу кезінде адам құқықтары жағдайын жақсарту туралы уәдесін орындамағаны үшін сынға алды. Ли Батысты, әсіресе АҚШ-ты 2008 жылғы Олимпиада ойындарына бойкот жасамауға, Қытайдың адам құқықтары тұрғысынан халықаралық қауымдастыққа жақындату үшін оны тікелей "жұмысқа тартуға" шақырды. Оның мақаласы Пекинге жақтас БАҚ-тың Қытайдың ішкі істеріне Батысты "араласуға" шақырғаны үшін сынға ұшырады. Кейбір БАҚ-тар Ли АҚШ-тан ойындарға бойкот жариялауды өтінді деп мәлімдеді. Бұл дереу Пекинге адал болғандардың наразылығын туғызды, олар Лиді ханьцзянь, хан халқына сатқын деп айыптады. 27 қазанда Демократиялық партия Ли жариялаған мақалаға қатысты партияның ұстанымын жариялаған газеттерге хабарландыру жариялады. Төраға Альберт Хо: "Бұл кешірім емес, біздің ұстанымымыздың айқын мәлімдемесі" деп қайталады. 23 жыл бойы Заң шығарушы Кеңестің мүшесі болғаннан кейін Ли 2008 жылдың 27 наурызында мерзімі аяқталған қыркүйекте қайта сайлауға түспейтінін жариялады.

Заң шығарушы кеңестен кейін

Мартин Ли заң шығарушы кеңестен зейнетке шыққаннан кейін де саясатты және заңгерлік тәжірибесін белсенді түрде талқылай берді, әсіресе қоғамдық тәртіпке кедергі келтіргені сияқты басқа да қылмыстармен айыпталған демократия жақтастарының қорғанына қатысты істерді қабылдады. 2009 жылы ол партиясымен арасы суытылып, радикалды Социал-демократтар лигасы ұсынған "Бес сайлау округі бойынша референдум" мәселесінде басқаша пікір білдірді. Бұл референдумның мақсаты 2012 жылы бес демократиялық заң шығарушы кеңесші бір уақытта қызметінен кеткен соң, бүкіл аймақ бойынша қайта сайлау өткізу арқылы үкіметті атқарушы және заң шығарушы кеңестің жалпыға бірдей сайлау құқығын енгізуге мәжбүрлеу болатын. Ли бес отставка берген заң шығарушы кеңесшіні қолдау митингісіне қатысты. Осы уақытта Демократиялық партия Пекин билігімен келіссөздер жүргізіп, үкіметпен келісімге келді. Келісімге келгеннен кейін Ли көңілі қалғанын білдіріп, партиядан кетуді қарастырды. 2014 жылы 2017/2020 жылғы сайлау реформасы талқыланған кезде Мартин Ли бұрынғы Бас әкімшілік хатшысы және «Гонконг-2020» ұйымдастырушысы Ансон Чанмен бірге Батыс елдерінде Гонконгтың демократиялық қозғалысына қолдау көрсету үшін белсенді лоббилік жұмыс жүргізді. Екеуі АҚШ-қа сапар шегіп, АҚШ вице-президенті Джо Байденмен, Өкілдер палатасының азшылық көшбасшысы Нэнси Пелосимен және Қытай жөніндегі Конгресс атқарушы комиссиясының мүшелерімен кездесті. Олар Қытайдың Гонконг үстінен бақылауын күшейтуіне қарсы сөйледі және 2017 жылғы атқарушы сайлауға тек Пекин таңдаған үміткерлерге ғана рұқсат етілетінінен қорқыныш білдірді. 2014 жылдың шілдесінде Мартин Ли мен Ансон Чан Ұлыбританияға барып, Премьер-министрдің орынбасары және Либерал-демократтар партиясының жетекшісі Ник Клеггпен кездесті және Сыртқы істер комитетінің отырысына қатысты. Олар «Бірлескен декларацияға қол қойған екі тарап – Қытай мен Ұлыбритания – осы халықаралық міндеттемелі келісімшарттың талаптарына сәйкес өз міндеттемелерін толық орындамай отырғанына алаңдаушылық білдірді». Қытайдың Ұлыбританиядағы елшісі Лю Сяоминг Мартин Ли мен Ансон Чанды «Гонконгтың тұрақтылығына нұқсан келтіруге тырысады» деп сипаттады. 2014 жылдың қазан және желтоқсан айларында өткен «Оккупай» атты үлкен демократиялық наразылықтарда ол демократия жақтастарымен бірге соңғы отырысқа қатысып, қамауға алынды, бұл 75 күндік көшелік оккупацияға нүкте қойды.

Шағын үй саясаты

2018 жылдың желтоқсанында Ли Квок Чук Кин мен Хендрик Луи Чи Хонгтың атынан Кіші үй саясатын жоюға тырысты. Ли бұл саясаттың Гонконгтағы көпшілік халықты тегі мен жынысына қарай кемсітетінін, осылайша дискриминация жасайтынын айтты. Өзінің дәлелдерінде Ли, Цин әулетінің заңдары Жаңа аумақтарда әйелдерге немесе сырттан келгендерге жер сатып алуға тыйым салмайтынын мәлімдеді. Сондай-ақ, Ли саясаттың адамның тегіне және жынысына негізделгенін (әйелдер ескерілмейді) және ол "конституцияға қайшы" екенін, себебі ол Негізгі заңның 25-бабына қайшы келеді деп атап көрсетті. Ол сол күні кепілге босатылды. Кейін Мартин Ли өмірінде алғаш рет тұтқындалғанын, бірақ өкінуден қашқанын және демократиялық еңбегімен мақтанатынын айтты: "Айлар мен жылдар бойы көптеген талантты жастардың тұтқындалып, сотталуын көріп, қынжылдым, бірақ маған ешқандай айып тағылмады. Енді, ақыры мен де айыпталушы болдым. Олармен бірге демократия жолында болуға мүмкіндік алғаным үшін мақтанамын". 2021 жылдың 1 сәуірінде судья Аманда Джейн Вудкок (胡雅文) Мартин Лиді "рұқсатсыз жиын өткізгені" үшін кінәлі деп тапты. 16 сәуірде Ли 2019 жылғы рұқсатсыз жиындарға қатысқаны үшін 11 айға бас бостандығынан айырылды, жазасы 24 айға тоқтатылды.

Ұлттық қауіпсіздік туралы заң

Ли 2020 жылдың 1 шілдесі күні күшіне енген Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңы салдарынан қоғамдық белсенділігін тоқтатты. Ол бұқаралық ақпарат құралдарына сұхбат беруді де тоқтатты.

Тану

Ли Норвегия парламентінің бірнеше мүшесі тарапынан 2021 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығына үміткер ретінде ұсынылды.

Жеке өмір

Ли — берілген Рим католигі және кардинал Жозеф Зеннің жақын досы. Лидің әйелі — Амелия Ли Фонг Йи Нгор (方綺娥). Олардың бір ұлы, Джозеф Ли де адвокат.