Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам әрекеті теориясы
Theory of human action
Философияда праксеология немесе праксиология (,/p//ɹ//æ//k//s//i/'/ɒ//l//ə//dʒ//i/; көне грекше πρᾶξις (праксис) 'іс, әрекет') – адамның мақсатты түрдегі әрекеттеріне негізделген теория, рефлекстік және басқа да бей-қасақана әрекеттерден өзгеше. Француз әлеуметтанушысы Альфред Эспинас осы терминге қазіргі мағынасын берді, ал праксеология екі негізгі мектеп тарапынан тәуелсіз дамытылды: Людвиг фон Мизес басқарған австриялық мектеп және Тадеуш Котарбинский басқарған поляк мектебі.
In philosophy, praxeology or praxiology (,/p//ɹ//æ//k//s//i/'/ɒ//l//ə//dʒ//i/; from Ancient Greek πρᾶξις (praxis) 'deed, action') is the theory of human action, based on the notion that humans engage in purposeful behavior, contrary to reflexive behavior and other unintentional behavior. French social philosopher Alfred Espinas gave the term its modern meaning, and praxeology was developed independently by two principal groups: the Austrian school, led by Ludwig von Mises, and the Polish school, led by Tadeusz Kotarbiński.
Австрия экономикасы
Людвиг фон Мизес дәстүріндегі австриялық экономика өзінің экономикалық теорияларын дамытуда праксиологияға көп сүйенеді. Мизес экономиканы праксиологияның саласы деп есептеді. Австрия мектебінің экономистері, Мизес салт-дәстүрін жалғастыра отырып, экономикалық принциптерді анықтау үшін эмпирикалық зерттеулердің орнына праксиология мен дедукцияны қолданады. Осы теориялар бойынша, іс-қимыл аксиомасын бастапқы нүкте ретінде алғанда, адам мінез-құлқы туралы объективті және әмбебап қорытындылар жасау мүмкін. Мысалы, адамдардың таңдау жасауы олардың қалаулары бар екенін көрсетеді, және бұл қасақана әрекет ететін кез келген адам үшін рас болуы керек. Праксиологияны қолдаушылар оның этика саласына да жарық беретінін айтады.
Austrian economics in the tradition of Ludwig von Mises relies heavily on praxeology in the development of its economic theories. Mises considered economics to be a sub discipline of praxeology. Austrian School economists, following Mises, use praxeology and deduction, rather than empirical studies, to determine economic principles. According to these theorists, with the action axiom as the starting point, it is possible to draw conclusions about human behavior that are both objective and universal. For example, the notion that humans engage in acts of choice implies that they have preferences, and this must be true for anyone who exhibits intentional behavior. Advocates of praxeology also say that it provides insights for the field of ethics.
Сындар
Томас Майердің пікірінше, практикология теорияларды құруда позитивизм мен эмпиризмді қабылдамағандықтан, ол ғылыми әдістің өзіне қарсы шығудан басқа ештеңе емес. Майердің ойынша, бұл Австрия мектебінің экономика әдістемелерін күштен шығарады. Австриялық экономистер эмпирикалық деректердің экономиканы сипаттау үшін жеткіліксіз екенін, соның салдарынан эмпирикалық деректер экономикалық теорияны жоққа шығара алмайтынын, логикалық позитивизмнің адам әрекетін болжауға немесе түсіндіруге қабілетсіз екенін және экономикалық мәселелер үшін логикалық позитивизмнің әдістемелік талаптарын орындау мүмкін емес екенін айтады. Аргентина-Канада философы Марио Бунге фон Мизестің практикология нұсқасын "субъективті пайдалылықты бағамындау принципі – эгоизмнің әсемделген түрі" деп бағаламады. Сонымен қатар, псевдонауқаның қатал сыншысы болған Бунге, "праксиология егер өте жалпылама тұжырымдалса және этика мен ғылымнан бөлініп қарастырылса, онда оның іс жүзінде қандай да бір құндылығы шамалы" деп ескертті.
Thomas Mayer has argued that, because praxeology rejects positivism and empiricism in the development of theories, it constitutes nothing less than a rejection of the scientific method. For Mayer, this invalidates the methodologies of the Austrian school of economics. Austrians argue that empirical data itself is insufficient to describe economics; that consequently empirical data cannot falsify economic theory; that logical positivism cannot predict or explain human action; and that the methodological requirements of logical positivism are impossible to obtain for economic questions. Argentine Canadian philosopher Mario Bunge dismissed von Mises's version of praxeology as "nothing but the principle of maximization of subjective utility—a fancy version of egoism". Bunge, who was also a fierce critic of pseudoscience, warned that when "conceived in extremely general terms and detached from both ethics and science, praxiology has hardly any practical value".
Польша мектебі
Гаспарски, Войцех В. (1992–). Праксиология: Қолданбалы философия және әдістеме бойынша халықаралық жылдық жинақ. Нью-Брансуик, Нью-Джерси: Transaction Publishers.
Gasparski, Wojciech W. (1992–). Praxiology: The International Annual of Practical Philosophy and Methodology. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers.