Кіріспе

Гонконгта білім алуға өтініш беру жүйесі

Доктор Грегори Чан Хин Фай жасаған Біріккен университеттер бағдарламаларының қабылдау жүйесі, немесе кеңінен JUPAS деп танылатын жүйе, Гонконгта толық уақытты бакалавриат бағдарламаларына өтініш беру үшін бірыңғай жүйе болып табылады. 2017 жылғы қабылдау кезінде Университеттерді қаржыландыру комитетінің (УҚК) мүше мекемелері ұсынатын барлық мемлекеттік қаржыландырылатын бакалавриат және бакалавриаттан кейінгі білім беру бағдарламалары, сондай-ақ Гонконгтағы мекемелер ұсынатын көптеген басқа да толық уақытты бакалавриат бағдарламалары JUPAS арқылы өтініш беру жүйесіне жатады.

Тарих

1990 жылы JUPAS енгізілгенге дейін жоғары оқу орындарының қабылдау процесі бір-бірінен тәуелсіз болды. Студенттер үшін екі бөлек түсу емтиханы болды: үш жылдық жоғары білім беру бағдарламасы үшін арналған Гонконг жоғары деңгейлі емтиханы (HKALE), негізінен Гонконг университеті қолданды, және төрт жылдық жоғары білім беру бағдарламасы үшін арналған Гонконг жоғары деңгейлі емтиханы (HKHLE), негізінен Гонконгтың қытай университеті қолданды. Студенттердің екі емтиханмен және қабылдау процесімен айналысу қиындығын азайту мақсатында Университеттерді қаржыландыру комитеті (UGC) JUPAS жүйесін құрды. Бұл жүйе бес мекеменің (Гонконгтың қалалық политехникалық институты, Гонконг политехникалық институты, Гонконг баптистік университеті, Гонконгтың қытай университеті және Гонконг университеті) қабылдау процестерін біріктірді. UGC сондай-ақ HKHLE емес, HKALE-ді басты емтихан ретінде таңдады. HKHLE, JUPAS енгізілгеннен екі жыл өткен соң, 1992 жылы тоқтатылды. Гонконг ғылым және технология университеті, Гонконг білім институты және Лингнан университеті – UGC-ге тікелей бағынышты және JUPAS енгізілгеннен кейін құрылған мекемелер – сәйкесінше 1991, 1996 және 1999 жылдары осы жүйеге қосылды. JUPAS-тың жоғары бәсекеге толы екендігіне байланысты, бакалавриат бітірушілер үшін нәтижесі төмен болған жағдайда білім алуға мүмкіндік беретін балама ретінде де қарастырылады (төменде қараңыз). 2000 оқу жылынан бастап JUPAS мүше мекемелері ұсынатын және JUPAS басқаратын барлық мемлекеттік қаржыландырылатын мамандықтан кейінгі білім беру бағдарламалары осы жүйеде жүзеге асырылды. 2006 оқу жылында өзінің қаржысын өзі қамтамасыз ететін Гонконгтың ашық университеті де осы жүйеге қатысты. Гонконгтың Шу Ян университетіне де JUPAS-қа қатысу ұсынылды, бірақ олар қабылдау тәуелсіздігін сақтау үшін қатысудан бас тартты. Гонконгтағы білім беру реформасының аясында HKALE 2012 жылы тоқтатылды (бірақ 2013 жылы қайта тапсырғандар қабылданды) және оның орнына Гонконг орта білім беру дипломы (HKDSE) енгізілді. Дегенмен, UGC өз мүше мекемелерінің қабылдау процедурасы ретінде JUPAS жүйесін сақтап қалуды шешті. 2011 оқу жылынан бастап HKDSE-ге қатысатын студенттерден өтініштер қабылдана бастады.

Салыстырмалы зерттеулер

JUPAS – жүйе болғандықтан, қабылдау емтиханы немесе процесі емес, JUPAS мүше мекемелердегі қабылдаумен айналысатын мамандардың анықтамалары үшін студенттердің академиялық нәтижелерін жинақтай алады. Теориялық тұрғыдан алғанда, әлемде мойындалған барлық халықаралық академиялық емтихандар JUPAS арқылы қабылдауға қарастырылады, бірақ Гонконг жоғары деңгейлі емтиханы (HKALE) және/немесе Гонконг орта білім беру дипломы (HKDSE, 2011 оқу жылында енгізілді) әрбір студент үшін міндетті. Өтініш беруші JUPAS-қа өтініш білдірген жылдың немесе оған дейінгі жылдың HKALE немесе HKDSE нәтижелерінсіз қатыса алмайды. Аталған емтихан нәтижелері барлық бағдарламаларға қабылдаудың ең маңызды факторы болып саналады (қазір тоқтатылған ерте қабылдау схемасынан басқа). HKDSE енгізілгенге дейін Гонконг орта білім беру аттестаты (HKCEE) дерлік барлық студенттер үшін міндетті болды, себебі HKALE-ге қатысқан студенттердің көпшілігі HKCEE-ге де қатысқан. HKCEE нәтижелері әдетте қабылдаудың маңызды факторы ретінде қарастырылып, көп жағдайда қабылдау шарттарының бірі болды. Жоғарыда аталған емтихандардан өзге, TOEFL және IELTS сияқты екі халықаралық ағылшын тілі емтиханы кейбір жағдайларда (мысалы, ең төменгі қабылдау талабы ретінде) маңызды рөл атқарады, бірақ көбінесе маңызды емес деп есептеледі.

Өтінім беру процесі

JUPAS арқылы өтініш білдірген үміткерлер онлайн портал арқылы 9 жергілікті институт ұсынатын кез келген бағдарламаның 25-ке дейін нұсқасын таңдауға құқылы, егер олар алғышарттарды орындаса. Өтініш нысаны әртүрлі деңгейлерге бөлінеді, атап айтқанда А, В, С, D және E деңгейлері. Таңдауларды әртүрлі деңгейлерге орналастыру JUPAS процесінде үміткерлердің бағаларын әсер етеді, сондықтан басымдық тізімінде бағдарламаны жоғарырақ қою көп жағдайда бағдарламаға қабылдану мүмкіндігін арттырады. Теориялық тұрғыдан алғанда, қабылдаумен байланысты адамдарға қабылдау нәтижелері жарияланғанға дейін, деңгейлерден басқа нақты таңдау реті белгілі болмайды. 2011 жылы HKDSE емтиханы тапсырған студенттер үшін бағдарлама таңдау саны 25-тен 20-ға дейін қысқартылады. Дегенмен, студенттер HKDSE нәтижелері жарияланғаннан кейін 5 таңдауды өзгерте алады.

Таңдау процесі

JUPAS аясында ұсынылатын әрбір бағдарлама барлық үміткерлердің академиялық жетістіктері, емтихан нәтижелері және сыныптан тыс іс-әрекеттеріне сүйене отырып, "Үздіктер тізімін" жасайды. "Үздіктер тізімі" және үміткерлердің рейтингісі сәйкестендіру процесіне енгізіледі. Бұл процесте іріктеу жүргізіледі, соның арқасында үміткерлер өтініш бергенде ең көп қалаған және талаптарына сай бағдарламаға түседі. Көптеген бағдарламалар "Үздіктер тізімін" құрастырғанда үміткерлердің академиялық көрсеткіштерін басты назарда ұстайды. Көбінесе HKALE және HKCEE емтихандарының нәтижелері ескеріледі. HKALE нәтижелері қабылдаудың ең маңызды факторы болғанымен, кейбір университеттер студенттердің академиялық көрсеткіштерін есептегенде әдеттегі 0-20% орнына 40% немесе 50% CE нәтижелерін де қосады. HKCEE және HKALE емтихандарында бағалардың жойылуына байланысты, студенттің қабылдануы немесе қабылдамауы туралы шешім қабылдауда HKCEE маңызды рөл атқарады, себебі бір пән бойынша тек 5 (өткен) бағаны салыстыру қиын. Сонымен қатар, кейбір бағдарламалар басқа пәндерге қарағанда кейбір пәндерге артық көңіл бөледі. Мысалы, көптеген экономикалық пәндер HKALE ағылшын тілі мен HKCEE ағылшын тілінің нәтижелерін екі есе немесе тіпті үш есе есепке алады. Қабылдаудың бірінші кезеңінің нәтижелері әдетте HKCEE нәтижелері жарияланған аптаның алдындағы сәрсенбіде жарияланады, ал қабылдау процесі тамыздың соңына дейін жалғасады, кейбір оқу орындары академиялық жылдың бірінші семестрін бастауға бір апта қалғанда аяқталады.

Ішкі жүйелер

Негізгі іріктеу схемасынан өзге, JUPAS академиялық көрсеткіштері жақсы болмаған, бірақ басқа салаларда өзгеше қабілеттерін немесе қажеттіліктерін көрсеткен үміткерлерге арналған бірнеше қосымша жүйелер мен схемаларды ұсынады.

Мектеп директорларын тағайындаудың кіші жүйесі

Жергілікті орта мектептің әрбір директоры өз мектебінен үш оқушыға дейін ұсынуы мүмкін. Аталған оқушылар спорт, музыка, қоғамдық қызмет, басқа да мәдени шаралар сияқты академиялық емес салаларда ерекше жетістіктерге қол жеткізген немесе көшбасшылық қабілеттерін көрсеткен болуы керек. Осы схеманың мақсаты – оқушыларды орта білім алу кезеңінде тек академиялық біліммен шектеліп қалмай, одан тысқары дамынуға ынталандыру.

Өзін-өзі ұсыну жүйесі

Бұл бағдарлама сыныптан тыс шаралардағы ерекше жетістіктері бар үміткерлерге арналған. Бағдарламаға негізгі бағдарламамен қатар қосымша өтініш берген үміткерлер өтініш білдірген институттарға сыныптан тыс іс-әрекеттер портфолиосын ұсына алады, осылайша институттар үміткерлердің академиялық жетістіктерінен өзге де салалардағы жетістіктерін қарастыра алады. Бағдарламаның мақсаты – оқушыларды орта білім беру кезеңінде сыныптан тыс шараларға белсенді қатысуға ынталандыру.

Ерте қабылдау схемасы

Алдын ала қабылдау бағдарламасы, ЖҰБАС жүйесінің бір бөлігі, 2002/03 оқу жылынан 2010/11 оқу жылына дейін қолданылды. Бұл бағдарлама алдыңғы HKCEE емтиханында жоғары нәтижелер көрсеткен 6-шы сынып оқушылары үшін жасалған еді. Олар HKALE емтиханын өткізіп, Хонконг университетіне, Хонконгтың Қытай университетіне немесе Хонконг ғылым және технология университетіне HKCEE-де белгілі бір деңгейге жеткеннен кейін қабылдануға мүмкіндік алды. Бұл бағдарлама 2011/12 оқу жылында жойылғанға дейін JUPAS қабылдауының шамамен 3–5% осы бағдарламаға қатысты.