Кіріспе

Иттердегі буын аномалиясы – иттерде кездесетін ауру.

Иттерде жамбас дисплазиясы – жамбас ойығының қалыптан тыс қалыптасуы. Ауыр жағдайда бұл буынның ісінуіне және артритке алып келуі мүмкін. Бұл генетикалық (көпгендік) ерекшелік, оған қоршаған орта факторлары да әсер етеді. Көптеген ит тұқымдарында, әсіресе ірі тұқымдарда жиі кездеседі және жамбас артритінің ең көп кездесетін себебі болып табылады.

Туралы жамбас анатомиясы

Бүйір буынының қалыпты анатомиясында, фемур бас сүйегінің (капут, немесе капут ossis femoris) дөңгелекке жақын ұшы ацетабулумға (жамбас сүйегіндегі ойыс қуыс) сыйып кіреді. Фемур бас сүйегі мен ацетабулумның сүйекті беттері хрящпен жабылады. Сүйектер дене салмағын көтеруге қажетті күшті қамтамасыз етеді, ал хрящ тегіс қозғалыс пен кең қозғалыс диапазонын қамтамасыз етеді. Бүйір буынының қалыпты функциясына туа біткен дисплазия сияқты жағдайлар, жарақаттар, сондай-ақ остеоартрит және ревматоидты артрит сияқты созылмалы аурулар әсер етуі мүмкін.

Бүйірдің диспластикалық анатомиясы

Бүйірдің дисплазиядан салдарынан айқын жиырылулары болуы мүмкін. Капут ацетабулуммен терең және тығыз ұсталмайды. Ол тығыз орналаспай, бос немесе жартылай ғана сәйкес келеді. Екіншіден, капут немесе ацетабулум тегіс және дөңгелек емес, деформацияланған, бұл буынның қозғалысы кезінде қалыпты емес тозуға немесе сүрінуге себеп болады. Организм мұндай жағдайға бірнеше түрлі жолмен ден қояды. Біріншіден, буын үнемі өзін-өзі жаңарып, жаңа хрящ (кеміршекті) түзеді. Дегенмен, хрящтың жаңаруы салыстырмалы түрде баяу процесс, себебі тіндерде қан тамырлары аз болады, сондықтан буын қалыпты емес тозудан зақымдануы мүмкін немесе дене салмағын толықтай көтере алмайды. Буын қабынып, хрящтың зақымдануы, қабыну және ауырсыну циклы басталады. Бұл өзін-өзі күшейтіп отыратын процесс, яғни буынның зақымдану деңгейі артқан сайын, айналасындағы тіндер мен сүйектерге де зиян тигізеді. Қабыну одан әрі зақым келтіреді. Буынның сүйектерінде остеоартрит дамуы мүмкін, рентген суретінде кішкентай сүйек өскіндері көрінеді, бұл буынның нашарлауына әкеледі. Остеоартрит – буындар арасындағы хрящтың бұзылуымен сипатталатын дегенеративтік ауру, нәтижесінде сүйектер арасында ауырсыну туындайды. Буынның бастапқы деформациясы уақыт өте келе нашарлауы немесе өзгеріссіз қалуы мүмкін. Иттің рентген суреті жақсы болғанымен, ауырсыну сезімі болуы мүмкін, ал рентген суреті нашар болса да, ешқандай ауырсыну белгілері байқалмауы да мүмкін. Бұл жағдайдың қаншалықты ауыртатынын немесе өмір сүру сапасына әсер ететінін анықтау үшін жамбас сүйегінің жағдайы ғана емес, басқа да факторлар қарастырылады. Жеңіл немесе орташа дисплазияда көрінетін проблемалардың тікелей себебі көбінесе дисплазияның өзі емес, қалыпты емес тозудың немесе артриттің екіншілік салдары болып табылады.

Себептері мен әсерлері

Бүйек дисплазиясы жамбас сүйегінің жамбас ойысына дұрыс орналаспауынан немесе жамбас аймағындағы бұлшық еттердің жеткіліксіз дамуынан туындауы мүмкін. Ірі және алып тұқымды иттер бүйек дисплазиясына ең осал (мүмкін, жеке жануардың дене массасы индексінің (ДМЖ) әсерінен), бірақ көптеген басқа тұқымдар да осы ауруға шалдығуы мүмкін. Жануарларға арналған ортопедиялық қоры зардап шеккен ең көп таралған 100 тұқымның тізімін ұстап тұрады. Ауырсынуды азайту үшін жануар әдетте сол бүйектің қозғалысын шектейді. Бұл "қоянның секіруі" түрінде көрінуі мүмкін, онда екі аяқ бірге қозғалады, немесе қозғалыстың азаюы (жүгіру, секіру) немесе қатығу байқалады. Бүйек толық қозғалмағандықтан, дене омыртқаның пайдалануын өзгеретін арқылы өтейді, бұл омыртқа, тізе буыны (иттің тізесі) немесе жұмсақ тіндерде проблемаларға әкелуі мүмкін. Бүйек дисплазиясының себептері тұқым қуалайтын сипатта қарастырылады, бірақ жаңа зерттеулер орта да маңызды рөл атқаратынын нақты көрсетеді. Себептің қаншалықты генетикалық және ортаның үлесі қандай екені қазіргі талқылаулардың тақырыбы болып табылады. Итті, әсіресе оның толық даму жасына жеткенше, стерилизациялау оның бүйек дисплазиясына шалдығу ықтималдығын екі есеге арттырады, толыққанды иттерге немесе ересек болғаннан кейін стерилизацияланған иттерге қарағанда. Басқа орталық факторларға артық салмақ, жас кезіндегі жарақат, жас кезінде бүйек буынына артық жүктеме, жас кезінде байламның жыртылуы немесе дамып келе жатқан буынға қайталамалы қозғалыс (мысалы, 1 жасқа дейінгі күшікпен жүгіру) жатады. Қазіргі зерттеулердің нәтижесінде осы жағдайдың пайда болуын тиімді түрде азайтуға көмектесетін толыққанды ақпараттар жинақталуы мүмкін. Бұл орташа және ірі тұқымды, таза тұқымды иттерде, мысалы, Ньюфаундлендтер, неміс шопандары, ретриверлер (лабрадорлар, тольерлер немесе голдендер сияқты), ротвейлерлер және мастифтерде ең көп кездеседі, сонымен қатар кейбір кішкентай тұқымдарда, мысалы, спаниельдер мен пугтарда да кездесуі мүмкін.

Емдеу

Толық жазылу жоқ, бірақ клиникалық белгілерді жеңілдетуге көптеген мүмкіндіктер бар. Емдеудің мақсаты – өмір сапасын арттыру. Жамбас дисплазиясы бар көптеген иттерге операция қажет емес, өйткені олар үйдегі физиотерапия бағдарламасымен жақсы көрінеді, сергек және күшті болып қалады және қажет болған жағдайда ауырсынды басатын дәрілерді қолданады. Салмақты бақылаудың мақсаты – иттің артық салмаққа ие болмауына жол бермеу, жамбас буындарына түсетін механикалық күшті азайту. Жалпы алғанда, қабырғаларды қолмен оңай анықтауға болады және жамбас сүйектерінің алдында ойыс болуы керек. Екеуі де дисплазия салдарынан туындаған артритті емдеу үшін қолданылады, бірақ кейде басқа қабынуға қарсы емес стероидтік препараттар (ҚҚЕСП), мысалы тепоксалин (Зубрин) және преднолеукотропин ("ПЛТ", цинкофен мен преднизолонның қоспасы) тағайындалады.

Тағамдық қоспалар

Омега-3 май қышқылдарын, мысалы, докозагексаено қышқылы (DHA) және эйкозапентаено қышқылы (EPA) диетаға қосу аурудың белгілерін жақсартуға мүмкіндік береді. Омега-3 май қышқылдары остеоартриттен туындаған қабынуды азайтуға, сондай-ақ бұл ауруға шалдыққан иттердің қимыл-қозғалысын жақсартуға көмектеседі. EPA және DHA балық майы арқылы диетаға қосымша беріледі. Глюкозамин және хондроитин сульфаты – диетаға қосылатын нутрацевтиктер, олар жамбас дисплазиясынан туындаған остеоартритті емдеуге көмектеседі. Бұл екі нутрацевтик те шеміршек, буын саулығын жақсартуға және тіндерді жаңаруға көмектеседі. Глюкозамин негізіндегі тағамдық қоспалар денеге буынды жаңару үшін қажетті қосымша шикізатты ұсынады. Глюкозаминнің әсерін сезу үшін 3-4 апта уақыт қажет, сондықтан дәрі-дәрмекті сынау кезеңі әдетте кем дегенде 3-5 аптаға созылады. In vitro зертхана жағдайында глюкозаминнің шеміршек жасушаларына кері әсер ететіні көрсетілген. Денеге қажетті тағы бір зат – С витамині. С витамині коллаген құрамына кіріп, буындарды нығайтуға көмектеседі.

Басқа да интервенциялар

Иттің массажы дискомфортты жеңілдетеді, бұлшықет ауруларын және спазмдарды азайтады, сондай-ақ лимфа мен қоректік заттардың организмде таралуына көмектеседі. Артриттік өзгерістерден туындаған ауырсынуды лазерлік терапия арқылы, әсіресе IV класс лазерлік терапия арқылы емдеуге әрекеттер жасалған. Өкінішке орай, жақсы бақыланатын клиникалық сынақтар жетіспейді, және осы процедураларға қатысты көптеген мәліметтер әлі де тәжірибелік куәліктерге негіделген. Ағаш, пластик, металл немесе көбік материалынан жасалған қысымды азайтатын төсек-орын, пандустар, баспалдақтар мен сатылар қосымша зақымданудың алдын алады. Бүйірлік аспалар сынақтан өткізіліп, жамбас дисплазиясымен күресіп жатқан иттерге тиімді екені дәлелденді. Зерттеулер мен жиналған тәжірибелік мәліметтер CBD-нің кейбір иттерге жамбас дисплазиясының белгілерімен күресуге көмектесетінін көрсетеді.

Хирургиялық интервенциялар

Хирургиялық араласулар жамбас буынын өзгертуге, жөндеуге немесе алмастыруға бағытталған, осылайша ауырсыздануға мүмкіндік беруге тырысады. Фемор бас остектомиясы (FHO) – жамбас сүйегінің басы алынып тасталғанда, бірақ орнына ештеңе қойылмайтын жағдай. Оның орнына операциядан кейін пайда болған жарақатты тіндер жамбас буынының орнын басады. Бұл жалған буын қалыпты буынға қарағанда тұрақсыз болады, қозғалыс шегі азайғандықтан, қалыпты емес қадамға себеп болады. Дегенмен, жеткілікті функционалдықпен ауырсынуды жеңілдетуге болады. Бұл процедура барлық жастағы және барлық салмақтағы иттерге жасалуы мүмкін, бірақ 20 кг-дан (44 фунт) азырақ салмақты иттерде ұзақ мерзімді нәтижелер жақсырақ болады. Бұл процедура айқын остеоартрит болғанда және толық жамбас алмастыру өте қымбат болғанда қолданылады. Үштік жамбас остеотомиясы (TPO) жамбас сүйегінде кесік жасауды қамтиды, соның арқасында буынның ойық бөлігін доптың үстіне бұруға болады; содан кейін сүйектер сүйек пластинасымен бекітіледі. Бұл процедура 10 айға дейінгі иттерге көрсетіледі. TPO буынның тұрақтылығын қалпына келтіру және буынның қалыпты дамуын ынталандыру үшін жасалуы мүмкін. Егер остеоартрит болса, бұл процедура ұсынылмайды. Қайта қалыпқа келу шамамен алты аптаға созылады. Жамбас алмастырудың табыстылық деңгейі ең жоғары, әсіресе ауыр жағдайларда, өйткені ол бұзылған буынды толықтай алмастырады. Егер басқа буындар зардап шекпесе, ол әдетте толық қозғалғыштықты қалпына келтіреді және қайталанудың алдын толығымен қамтамасыз етеді. Бұл процедура 10 айдан асқан, остеоартрит диагнозы қойылған және дәрі-дәрмекпен емдеуге жарамсыз иттер үшін өте қолайлы. Жас жамбас симфизиодезі (JPS) – бұл жас иттерге жасалатын процедура, ол жамбастың өсу жолын өзгертіп, жамбастың тығыздығын арттырады. Ол жамбас сүйегінің өсу пластиналарын күйдіруді қамтиды, бұл тік өсуді тоқтатуға бағытталған. Бұған өтеу ретінде жамбас сүйегінің қалған бөлігі сыртқа қарай өседі, бұл жамбас ойығын күшейтеді және итке табиғи түрде болғаннан гөрі жақсы қолдау көрсетеді. Өсу кезеңіне байланысты, бұл процедураға операция жасауға ыңғайлы уақыт – 4 және 5 ай аралығында. Бұл 4 айлық шағын иттердің жамбасын тексерумен үйлеседі. Капсулалық нейректомия – жамбас буынының капсуласын денервациялау процедурасы, бұл жамбастағы ауырсынуды азайтуға көмектеседі. Бұл итке аздап ауырсынумен жаттығулар жасауға мүмкіндік береді, соның арқасында аяқ бұлшықтары әлсіремейді және нашар буынға қолдау көрсетеді. Екі жамбасқа да бір операция жасауға болады. Егер толыққанды түзету қажет болса, бұл операция болашақта жамбас алмастыру қажеттігін болдырмауы керек.