Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Римнің үй құдайлары
Ancient Roman household deities
Lares Familiares – ежелгі Рим дініндегі үйді қорғаушы және тұтынушы құдайлар. Жеке түрі Lar Familiaris. Ларлар өздерінің ықпалына ішкі аймақта немесе орналасқан жерде болатын барлық оқиғаларға әсер етеді деп есептелген. Дұрыс басқарылатын, дәстүрлі римдік үй шаруашылықтарында үйдің Лары немесе Ларларына күнделікті құлшылық ету және тағамдық сыйлықтар беріліп, жыл сайынғы мерекелерде тойланатын. Олар үймен осыншалықты байланысты болған, сондықтан үйіне қайтып бара жатқан римдік ad larem ("Ларына") деп сипаттауға болар еді.
Lares Familiares are guardian household deities and tutelary deities in ancient Roman religion. The singular form is Lar Familiaris. Lares were thought to influence all that occurred within their sphere of influence or location. In well regulated, traditional Roman households, the household Lar or Lares were given daily cult and food offerings, and were celebrated at annual festivals. They were identified with the home to the extent that a homeward bound Roman could be described as going ad larem ("to the Lar").
Шығу тегі
"Лар" атауының шығу тегі нақты емес. Ол этрусктің , , немесе сөздерінен шыққан болуы мүмкін, олардың мағынасы "ие". Ежелгі грек және рим авторлары "Ларес" сөзінің аудармасы ретінде "батырлар" мен "құдайлар" ұсыныс жасаған.
The name "Lar" is of uncertain origin. It seems to derive from the Etruscan , , or , meaning "lord". Ancient Greek and Roman authors offer "heroes" and "daimones" as translations of "Lares"
Функциялар
Лар-Фамилярис римдік үйдің әл-ауқаты мен гүлденуіне қамқорлық жасады. Үйдің ларариумы (көпше түрі – ларария), Лар-Фамилярис және басқа да үй құдайларына арналған киелі орын, әдетте тамақ дайындалатын ошақтың жанында немесе үлкен үйлерде жартылай қоғамдық атриумда немесе қабылдау бөлмесінде орналастырылды. Ларарий есігі бар қабырға шкафы, кішкентай мүсіндері бар ашық ойыс, қабырғаға шығып тұрған плитка, кішкентай жеке ғибадатхана немесе ғибадатхананың суреті болуы мүмкін; римдіктердің көпшілігі пәтерлерде немесе шағын ауылдық үйлерде тұрды, онда минималды жағдайлар болды. Ларарияның символикасы мен мағынасы және оның ішіндегі заттар туралы көп пікірталас бар. Ларарияда әдетте бір немесе бірнеше сақалды немесе қыртысты жыланның бейнесі бейнеленген, олар отбасының дарыны, құнарлылығы немесе көбею күшінің символы деп есептеледі. Ларарияларда көбінесе тога киген адамның орталық суреті болады, оның басы тогасының бүктемесімен жабылған, құдайға сыйынған немесе үй шаруашылығының діни міндеттерін орындағандай, патераны немесе құрбандық ыдысын ұстап тұрады немесе ұсынады. Бұл бейне әдетте үйдің басшысын немесе патерфамилиясты бейнелейді. Оның екі жағында да суреттелген немесе мүсінделген Ларалар орналасқан. Лар-Фамилярис – бұл шамалы стандартты бейне, басқа ларалар сияқты, ол жас, жіңішке, биік бут киген, қысқа туника және беленді іш киім киген. Оның басын гүл шоқтарымен безендіреді, ол сергелек, әдемі және епті. Ол саусақтарымен тұрып, ритон, патера немесе екеуін де ұсынады; немесе кейде, мүйіздің толы бейнесін ұсынады. Лардың мүсінін ларариумнан оның қажеттілігіне қарай жылжытуға болады. Оны тойларда ас үстеліне қоюға болады немесе үйлену тойында және басқа да маңызды отбасылық оқиғаларда куәгер болады. Келіндер жаңа аудандарының Ларес Компиталиций (жол торабының Ларалары) мен жаңа үйлерінің Ларасына бір монета беруі керек еді. Үй ішіндегі діни тәжірибе туралы айтылғанда, Ларалар көбінесе Пенаттармен бірге еске алынады. Пенаттар да үйдің қамқоршы рухтары болғанмен, олар негізінен үй иесінің және оның жақын туыстарының қорғаушылары еді. Ал Лар-Фамилярис үйдің барлық мүшелерін – еркін немесе құлдарды қорғады және белгілі бір орынмен байланысты болды. Егер отбасы көшіп кетсе, олардың Пенаттары олармен бірге кететін, бірақ Лар сол жерде қалатын. Дәстүр бойынша, отбасылық Лар оған құрмет көрсеткендерге жомарттықпен көмектеседі, бірақ оған алғыс айтпағандарға немесе оны елемегендерге қарсы шығады. Рим драматургы Плаут бір үй мен оның Лары туралы нәрлі оқия айтады. «Аулуларияда» (жолдар 1–36) әжесі өзінің Ларынан отбасылық алтынды жасыруды өтінеді, сондықтан Лар оны ошақтың астына көмеді. Әжесі қайтыс болғаннан кейін, Лар алтынның қайда жасырылғанын ашпайды, өйткені ұлы ешқашан Ларды құрметтеуді ұмытпаған; немересі Эвклио да, қызы үйленуге дайын, қарт, бай көршісінен жүкті, және қалыңдық жоқ, бірақ Ларға және оның отбасына адал ниетпен қарайды. Сондықтан Лар оқиғалардың күрделі тізбегін іске қосады, оның арқасында Эвклио алтынды табады. Пьесаның көп бөлігі толық емес, бірақ сақталған бөлімдері Эвклионың өзінің қанағатсыздық жолының қателігін көреді. Ол алтынды қызына қалыңдық ретінде береді, осылайша бәрі жақсы аяқталады.
The Lar Familiaris cared for the welfare and prosperity of a Roman household. A household's lararium (plural lararia), a shrine to the Lar Familiaris and other domestic divinities, usually stood near the dining hearth or, in a larger dwelling, the semi public atrium or reception area of the dwelling. A lararium could be a wall cupboard with doors, an open niche with small scale statuary, a projecting tile, a small freestanding shrine, or simply the painted image of a shrine; most Romans lived in apartment blocks or small scale rural houses, with minimal indoor facilities. The symbolism and meanings conveyed by lararia and their contents are much disputed. Lararia usually held images of one or more bearded or crested snakes, which are presumed to represent the family genius, fertility, or generative or procreative power. Lararia almost always contain the central painted image of a togate man, head covered by a fold of his toga, as if at worship or fulfilling his domestic priestly duties, carrying or offering a patera, or sacrificial vessel. This figure is usually said to represent the head of the household, or paterfamilias. He is symmetrically flanked by two painted or sculpted Lares. The Lar Familiaris is a more or less standard image, like other lares he is young, slender, clad in high boots, a short tunic, and a hitched undergarment. Garlands adorn his head, and he is lithe, graceful, and nimble. He stands on tiptoe, and offers a rhyton, patera, or both; or sometimes, a cornucopia. The Lar's statue could be moved from the lararium to wherever its presence was needed. It could be placed on a dining table during feasts or be a witness at weddings and other important family events. Brides were expected to give a coin to the Lares of the crossroads (Lares Compitalicii) of their new neighbourhood, and one to the lar of their new home. References to domestic religious practice often pair the Lares together with the Penates. Penates, although also domestic guardian spirits, were more specifically protectors of the master of the household and his immediate family. The Lar Familiaris, on the other hand, protected all household members, free or slave, and was associated with a particular place. If a family moved out, their Penates went with them, but the Lar stayed. Tradition holds that a family's Lar would generously help those who honored him by devotionals and sacrifices, but would turn his back to those who would not offer him thanks or neglected him. The Roman playwright Plautus offers a moral tale concerning a household and its Lar. In the Aulularia (lines 1–36) a grandfather begs his Lar to hide the family gold, so the Lar buries it under the hearth. When the grandfather dies, the Lar does not reveal where the gold is hidden because the son has never remembered to honor the Lar; nor has the grandson, Euclio, a frightful miser whose daughter is ready to marry, is pregnant by an elderly, wealthy neighbour, and has no dowry but shows a pious disposition to the Lar and towards her family. So the Lar sets in motion a complicated chain of events whereby Euclio finds the gold. Much of the play is incomplete, but what survives has Euclio seeing the error of his miserly ways. He bestows the gold upon his daughter for a dowry, so that all ends well.