Кіріспе

Папа үйінің кеңсесі

Қасиетті Рим шіркеуінің Камерленгосы – Папа үйінің кеңсесі, ол Киелі Тақтың мүлігі мен кірістерін басқарады. Бұрынғыда оның міндеттеріне Әулие Петр мүлігінің қаржылық басқаруы кіретін. 1988 жылғы «Pastor bonus» апостолдық конституциясында белгіленгендей, Камерленго әрқашан кардинал болып табылады, бірақ бұл 15 ғасырға дейін солай болмаған. Оның геральдикалық елтаңбасы екі алтын кілті және бір күміс кілтімен (сальтир бойынша орналасқан) әшекейленген, олардың үстінде қызыл және сары түстермен кезектесетін жолақтары бар омбреллино (шатыр немесе қолшатыр) бейнеленген. Бұл сондай-ақ Папалық үзіліс кезеңінде (sede vacante) Киелі Тақтың елтаңбасының бір бөлігін құрайды. Камерленго лауазымына 2019 жылдың 14 ақпанында Папа Франциск тағайындаған Кевин Фаррелл кіріпті. Вице-камерленго лауазымында 2020 жылдың 1 мамырынан бері архиепископ Ильсон де Жесус Монтанари қызмет етеді.

Тарих

11 ғасырға дейін Рим шіркеуінің архидиаконы шіркеу мүлкін (яғни Рим епархиясын) басқаруға жауапты болды, бірақ осы лауазымның көптеген ежелгі артықшылықтары мен құқықтары Папаның тәуелсіз әрекеттеріне жиі кедергі келтірді. Нәтижесінде, соңғы архидиакон Хилдебранд 1073 жылы Григорий VII ретінде Папалыққа сайланғанда, архидиаконатты жойды және Апостольдық камераны (Camera Apostolica), яғни Киелі Тақтың мүлкін қадағалауға сеніп тапсырылған прелат Камерарий ("Chamberlain") деп аталды. Камерарий ғасырлар бойы Папа сарайындағы маңызды тұлға болды. Камерленго атауы кейін қабылданды, бәлкім Валуа-Анжу сарайының үлгісімен. Камерарийдің міндеті Папаның қайтысын ресми түрде анықтау болып табылды. Бірте-бірте бұл теорияға айналды: Камерарий, Курияның басшысы ретінде, Папа қайтыс болғаннан кейін де күнделікті жұмыстарды жүргізуі керек, сондай-ақ жерлеу рәсімін өткізіп, жаңа сайлауға дайындық жасауы керек. Бұл процесс Камерриус Босо Брейкспирмен байланысты. Камерленго Апостольдық камерадан жылына 10 000 – 12 000 скуди табыс табатын. Ол Апостольдық камераға қатысты барлық сот істерін қарауға құқылы болды және оларды жеке немесе Апостольдық камераның дін қызметкерлерімен бірлесіп қарауға болады; Консистория оның жұмысына кедергі келтірмеді. Ол жолдар бойынша шешілген істер бойынша апелляциялық сот ретінде танылды. 18 ғасырдың бір баяндамасында Камерленго Папаның Қаржы кеңесіндегі Апостольдық камераның бас шенеунігі екені айтылады. Оның кеңсесінде Рим губернаторы (вице-канцлер), қазынашы, аудитор, президент, бас адвокат, салық прокуроры, комиссар және палатаның он екі хатшысы (біреуінің арнайы атағы Астықпен қамтамасыз ету префекті, тағы біреуі түрмелер префекті, тағы біреуі жолдар префекті) қызмет етеді. Палатаның әрбір хатшысы жылына 8000 скуди көлемінде табыс алатын, бұл оның кеңсесі арқылы өтетін істердің 10% құрайды. Камерленгоның өкілеттіктері мен функциялары 19 ғасырда едәуір төмендеді, біріншіден, 1800 жылы Папа Пий VII сайланғаннан кейін Папа үкіметінің қайта ұйымдастырылуы, содан кейін 1850 жылы Папа Пий IX жер аударылудан оралғаннан кейін Папа үкіметінің қайта ұйымдастырылуы, содан кейін 1860 жылы Папа мемлекеттерінің және 1870 жылы Рим қаласының жоғалтылуы салдарынан. Бұл өзгерістердің басты пайдасын Cardinal Secretary of State алды. 20 ғасырдың басынан бастап Мемлекеттік хатшы және Камерленго лауазымдарын бір уақытта Пьетро Гаспарри (1916–1930), Эухенио Пачелли (1935–1939), Жан Мари Вилло (1970–1979) және Тарцисио Бертоне (2007–2013) атқарды. Содан бері Папа Франциск Мемлекеттік хатшы болмаған прелаттарды Камерленго етіп тағайындады: Жан Луи Тауран (2014–2018) және Кевин Джозеф Фаррелл (2019 – қазіргі уақытқа дейін).

Жауапкершілік

Камерленго билік басындағы Папаның қайтысын ресми анықтауға жауапты; дәстүрлі рәсім – ғасырлар бұрын тоқтатылған – оның крещениелік есімін атау (мысалы, "<Nomen>, dormisne?" яғни "<Есім>, ұйықтап жатырсың ба?"). Папаның қайтыс болғаны жарияланғаннан кейін, Камерленго Балықшы сақинасын алып, кардиналдардың куәлігінде қайшымен кесіп алады. Бұл әрекет қайтыс болған Папаның билігінің аяқталуын көрсетеді және оның құжаттарын жасауға қолдану мүмкіндігін болдырмайды. Камерленго содан кейін Рим Куриясының тиісті лауазымдарына және Кардиналдар алқасының деканына хабарлайды. Ол конклавқа және Папаның жерлеу рәсіміне дайындық жұмыстарына қатысады. Бұрын Камерленго Папаның соңғы өсиетнамасын алып, оның мазмұнын жариялауға жауапкершілік алған. Қазір Папаның соңғы өсиетнамасы Кардиналдар алқасына тапсырылады және оның мазмұны алғашқы отырыста ашылады. Камерленгоның ендігі жалғыз міндеті – Кардиналдар алқасы оны қабылдағанға дейін Папаның өсиетнамасын сақтау. Жаңа Папа сайланғанға дейін Камерленго Ватикан қаласының уақытша басшысы болып қызмет етеді. Алайда, Папалық тақ бос тұрғанда Католик шіркеуін басқару жауапкершілігі оған жүктелмейді; Universi Dominici gregis (1996) құжатымен бұл міндет Кардиналдар алқасына берілді. Оның билігі өте шектеулі, ол тек шіркеу мекемелерінің жұмысын жалғастыруға және Папаның өкілеттіктеріне жататын нақты шешімдер мен тағайындауларсыз негізгі функцияларды орындауға жеткілікті. Рим Куриясының қалған бөлігінен айырмашылығы, Камерленго Sede Vacante кезеңінде лауазымын сақтайды және Ватикан қаласы мен Қасиетті Тақтың атқарушы директоры ретінде Кардиналдар алқасына есеп береді. Бұл, ең алдымен, қайтыс болған Папаның жерлеу рәсіміне және конклавқа дейінгі оқиғаларға қатысты Коллегияның шешімдерін орындау үшін жасалған. Осы кезеңде лауазымдарын сақтайтын басқа адамдар – Бас пенитенциарий, Қасиетті Петр базиликасының архпресвитері, Папалық садақашы және Рим мен Ватикан қаласы мемлекетінің бас викарийлері.

Танымал мәдениетте

Дэн Браунның "Жеті періште" романы мен оның киноға бейімделуінде Камерленго маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді. Романда бұл итальяндық дін қызметкері Карло Вентреска, кейіннен ол жасанды ұрықтандыру арқылы туған Папаның ұлы екені анықталады. Папа қайтыс болғаннан кейін, Камерленго Конклав шешім қабылдағанға дейін паптық міндеттерді номиналды түрде атқарып, интеррекс қызметін толықтырады. Фильмде бұл кейіпкер Солтүстік Ирландиялық Патрик МакКенна (Еван МакГрегор ойнады) болып өзгертілді, ол кардинал емес, бірақ Папа Пий XVI-ның бұрынғы паптық капелланы. Фильмнің соңында жаңадан сайланған Рим Папасы Лука I МакКеннаның орнын басу үшін Кардиналдар алқасының бұрынғы Ұлы сайлаушысы, неміс кардиналы Штраусты (Армин Мюллер-Шталь ойнады) таңдайды. HBO телесериалы "Жас Папа" және оның жалғасы "Жаңа Папа" серияларында Камерленго Анджело Войелло (Силвио Орландо ойнады) көмекші кейіпкер ретінде көрінеді. Войелло сонымен қатар Кардинал Мемлекеттік хатшысы болып қызмет етеді және Пий XIII (Жүдей Лоу), Франциск II (Марселло Ромоло) және Иоанн Павел III (Джон Малкович) папалықтары кезінде, Войелло өзі Папа болғанға дейін лауазымында қалады.