Кіріспе
Людовик XIV билігінің соңғы жылдарындағы әйгілі француз сарайының қызметкері Мари Анна де Ла Тремойль, Урсин принцессасы (1642 – 5 желтоқсан 1722), саяси ықпалымен танымал француз сарайының қызметкері және корольдің сүйіктісі болды. 1701 жылдан 1714 жылға дейін Испанияны іс жүзінде басқарды. Өмірінің көп бөлігін шетелдегі француздық ықпал агенті ретінде өткізді, бастапқыда Римде, содан кейін жаңа Бурбон әулеті тұсында Испанияда, ал соңғы жылдарын Римдегі қуғындағы Стюарт сарайында өткізді. Ол Филипп V билігінің алғашқы жылдарында Испания корольдік сарайында маңызды рөл атқарды, бірақ жаңа патшайым Елизавета Фарнеземен болған билік күресінен кейін елден қуылды.
Marie Anne de La Trémoille, princesse des Ursins (1642 – 5 December 1722), was a French courtier and royal favourite known for her political influence, being a de facto ruler of Spain from 1701 until 1714. She spent most of her life as an agent of French influence abroad, at first in Rome, and then in Spain under the new Bourbon dynasty, followed by a final period at the exiled Stuart court in Rome. She played a central role in the Spanish royal court during the first years of the reign of Philip V, until she was ousted from the country following a power struggle with the new queen consort, Elisabeth Farnese.
Өмір жолы және отбасы
Ол Людовик II де Ла Тремойль, Нойрмутье герцогы және оның әйелі Рене Жули Обери де Тильпорттың қызы болды. Ол Францияда принц-этранжер деген жоғары атаққа ие болған Ла Трёмойль әулетінің екінші буын өкіліне жатты. Жас кезінде Адриен Блез де Талейран, Шале принцімен үйленді. Оның күйеуі 1663 жылы Пьер де Бовильер, Сен-Айньян герцогының ұлы, төртке қарсы төрт жекпе-жекке қатысып, Франциядан қашуға мәжбүр болды. Ол көп ұзамай Испанияда қайтыс болды, ал енді жесір қалған Мари-Анна Римде қоныстанды. 1675 жылы ол Флавио Орсиниге, Браччано герцогына (1620–1698) үйленді. Неке ақылға сыймас еді, бірақ күйеуі оған өзінің мүлкін қалдырды (көптеген адамдар оның зор екенін ойлады, бірақ шындығында герцог дерлік банкрот болды) және Римдегі француздық партияның жетекшілігін. Бұл оған Ливио Одескальчимен бірнеше сот процестері мен қиындықтар әкелді, ол Папа Иннокентий XI-нің туысы болып табылатын және герцог оны асырап алғанын мәлімдеді. Ақырында жесір әйел титул мен иеліктерін Одескальчиге сатты. Содан кейін ол француз тіліндегі Орсини сөзінен шыққан Урсин принцессасы атағын алды және оны қолдануға рұқсат берілді, бірақ заңдық негізі болмады. Ол Римде ресми емес дипломатиямен, әсіресе испан және неаполитандық ақсүйектермен айналысты, оларды Испания королі Карл II-нің өлімі жақындап келе жатқандықтан және Людовик XIV-нің испан тағына өз отбасын отырғызу жоспарларын ескере отырып, француздық жақтастар ретінде қамтамасыз ету қажет болды. Францияға көрсеткен қызметі үшін 1699 жылы оған зейнетақы тағайындалды, бұл оның қиын қаржылық жағдайына байланысты қажет болды. Францияның Анжу герцогы Филипп, француз королінің немересі, Карл II-нің өсиеті бойынша мұрагер деп жарияланғанда, ол оның Савой герцогы Виктор Амадей II-нің қызы Савой ханшайымы Мария Луизамен үйленуін ұйымдастыруға белсенді қатысты. Оның мақсаты – жас патшайымға, он үш жастағы балаға, патша үйінің басшысы (камарера майор де паласио) лауазымын беру еді. Тыныш дипломатиялық жолмен және Мадам де Ментенонның көмегімен ол бұл мақсатына жетті және 1701 жылы жас патшайыммен бірге Испанияға аттанды. 1714 жылға дейін, яғни патшайым қайтыс болған жылға дейін, ол елдегі ең ықпалды тұлға болды. Оның патша мен патшайымға қатысты функциялары мейірбикеге ұқсас болды. Оның хаттарынан көрініп тұрғанындай, ол оларды түнде ұйықтатып, таңертең оятуға тиіс болды. Ол патшаның жатын бөлмесіне киім-кешек пен жиһаз толтырып кіргенде қаншалықты ұялғанын қызықты жағдайда баяндады. Бірақ егер патша үйінің басшысы үй қызметшісінің жұмысын атқарса, онда ол маңызды саяси мақсат үшін жасалды. Ол сарайдағы француздық мүдделерді қорғауға және испандық ақсүйектерді басқаруға міндетті болды, олардың көпшілігі австриялық партиядан шыққан және шетелдік әдеттерге немесе испан сарайының күрделі әдептеріне араласуға қарсы болды. Мадам де Урсин Версальдің қарапайым өкілі болмауға бел буды. Өзінің қызметінің алғашқы кезеңінде ол француз елшілерімен жиі қақтығысты, олар патша кеңесінің отырысына қатысуға және үкіметке басшылық етуге құқылы екенін мәлімдеді. Мадам де Урсин жас патшаның испандық азаматтарына барынша сенуін ұсынды. 1704 жылы француз сарайындағы жаулары оны қайта шақыруға қол жеткізді, бірақ оған Мадам де Ментенонның қолдауы әлі де болды және оның жеке тәжірибесі Людовик XIV-ті ынталандыруға мүмкіндік берді.
Испания
1705 жылы ол Испанияға толық еркіндікпен және өз министрлерін тағайындау құқығымен оралды. Испания мұрагерлік соғысының ең қиын кезеңінде ол Бурбон партиясының нақты басшысы болды және Филипп V-нің жанды патшайымы, Савойялық Мария Луиза ханшайымы оған зор көмек көрсетті. Ол тіпті Толедо архиепископы, кардинал Луис де Портокарреро сияқты күшті тұлғамен де дауласуға дайын болды, ол оған қарсы шыққанда. Дегенмен, ол ұлттың мақтанышын қорғады, сондықтан 1709 жылы Людовик XIV басқа ірі державалардың қысымымен немересінің ісінен бас тартуы мүмкін болғанда, ол барлық француздықтарды сарайдан шығарып, патшаны кастилиялықтардың қолдауына тастады. Оның патшаларға ықпалы патшайымның өліміне дейін сақталды. Мадам де Урсин көп көлемді хаттарында патшаға балаша қарап, оның барлық басқа ықпалын жоюға тырысып, өзін патшаға ауыртпалық еткенін мойындайды. Филипп өте әлсіз болғандықтан, өзі бұл жүйектен шыға алмады және тек әйел алуын талап ете алды. Мадам де Урсин Альберониді Элизабетта Фарнезеге үйлендіруге көндірді, ол жаңа патшайымды бұрынғыдай басқаруды үміттенеді. Алайда, Сен-Симон ханшайымның алдымен Испания патшайымы болуға тырысқанын, ал бұл жоспар сәтсіз аяқталған соң Альберониді Фарнезе үйінен бір мүшені таңдауға көндіргенін айтады, себебі Элизабетта, әйтпесе корольдік тәжге үміттенбеген, оған қарыздар екенін сезінетініне үміттенді. Король болуға тырысқанда Мадам де Урсин Мадам де Ментеноннан соңғы қолдауын жоғалтты; француздың келісімінсіз Элизабетта Фарнезені жоғарылату арқылы ол Людовик XIV-нің қолдауын да жоғалтты. Элизабетта Фарнезе қамарера майорды жұмыстан босатуға рұқсат беру туралы шарт қойды. Шекараға жақын Квадракеде жаңа патшайымды күтіп алуға барған Мадам де Урсин оның алдынан қорланып қуылды және сарайлық киімін ауыстыруға рұқсатсыз Испаниядан қуылды, қыстың суығында көліктің бақтасы мұздықтан қолын жоғалтты. Байоннада ол патша оны қайта шақырады деп біраз уақыт күтті, бірақ нәтижесіз. Сен-Симон бұл жұмыстан босатудың бұрыннан жоспарланғанын, тіпті патшаның келісімімен болғанын айтады. Францияда қысқа уақыт болғаннан кейін ол Италияға барып, ақырында Римде қоныстанды, онда ол өзінің жеке басын «Ескі талапкердің» шағын эмигрант-якобит сарайына таңдырып, 1722 жылдың 5 желтоқсанында қайтыс болғанға дейін тиімді басқарды. Ол Альберонимен оның құлағаннан кейін кездескенін соңғы қанағаттану сезімімен бағалады.
Мұра
Мадам де Урсин Испаниядағы шіркеу мен инквизицияның артық өкіметін тежеуді бастағаны және қаржыны тәртіпке келтіруге тырысқаны үшін танымал. Сент-Симон өзінің "Ескеліктерінде" оның қастандықтарын, серіктерін және жақтастарын жойқын бейнелейді, бірақ патшалық жұпты таққа отырғызуда және оны сақтауда, сондай-ақ Испания патшалығының қиын қаржылық жағдайын жақсартуда принцессаның маңызды және кейде жағымды рөлін мойындамайды (оның саяси ықпалына қатысты сынға қарамастан, Сент-Симон оны жеке бағалағанын және құрметтегенін мойындайды). Мадам де Урсин өзінің қолғаптары мен ваннасын хош иістендіру үшін ащы апельсин майын сәнді парфюм ретінде пайдаланғаны үшін де мақталады. Осыдан бері осы майды сипаттау үшін Нероли (ол Италияның Лацио аймағындағы Нерола князьдігінің ханшайымы болған) деген атау қолданылып келеді.