Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мадагаскар музыкасы мен музыкалық дәстүрлері
Мадагаскар елінің музыкасы
Music and musical traditions of Madagascar
the music of the country Madagascar
Мадагаскардың өте алуан түрлі және ерекше музыкасы, жергілікті халық, иммигранттар және отарлаушылар аралды мекен еткен кезде, Оңтүстік-Шығыс Азия, Африка, Океания, Арабия, Англия, Франция және АҚШ-тың музыкалық дәстүрлерінің әсерімен қалыптасқан. Дәстүрлі аспаптар осы кең таралған шығу тегін көрсетеді: мандолина мен кабоси ерте араб немесе еуропалық теңізшілер гитараны әкелген кезден бастау алады, кең таралған джембе Африка материгінен келген, ал валиха – Мадагаскардың ұлттық аспабы саналатын бамбук түтігінен жасалған цитра, алғашқы австронезиялық қоныс аударушылармен бірге келген цитраның ертерек түрінен тікелей дамыған. Мадагаскар музыкасын үш негізгі санатқа бөлуге болады: дәстүрлі, заманауи және халық музыкасы. Дәстүрлі музыка стилі аймаққа қарай өзгереді және жергілікті этнографиялық тарихты көрсетеді. Мысалы, Таулы аймақта валиха мен тыныш вокалдық стильдер Меринаның белгісі болып табылады, бұл кем дегенде 15 ғасырдан бері осы аймақта тұратын австронезиялық этникалық топ, ал оңтүстік Бара халқы, олардың тегі Африка материгіне жетеді, олардың а капелла вокалдық дәстүрлері Оңтүстік Африкаға тән полигармониялық ән салу стиліне өте ұқсас. Акустикалық гитара және фортепиано сияқты шетелдік аспаптар Мадагаскарға тән музыкалық формаларды жасау үшін жергілікті жағдайға бейімделген. Заманауи малагаси музыка стильдері, мысалы, салегия немесе цсапика, электр гитарасы, бас, барабан және синтезаторды қосу арқылы жаңартылған дәстүрлі стильдерден пайда болған. 20 ғасырдың соңғы жартысында Мадагаскарда рок, госпел, джаз, регги, хип-хоп және фолк-рок сияқты көптеген батыс халық музыка стильдері де танымал болды. Мадагаскар музыкасы түрлі діни және дүниелік функцияларды атқарды. Ойын-сауық немесе жеке шығармашылық өрнек беруден басқа, музыка рухани рәсімдерде, мәдени шараларда және тарихи және қазіргі саяси функцияларда маңызды рөл атқарды. 19 ғасырдың соңында белгілі бір аспаптар мен музыка түрлері негізінен нақты касталармен немесе этникалық топтармен байланысты болды, бірақ бұл бөліністер әрқашан өзгеретін және үнемі дамитын болды.
The highly diverse and distinctive music of Madagascar has been shaped by the musical traditions of Southeast Asia, Africa, Oceania, Arabia, England, France and the United States over time as indigenous people, immigrants, and colonists have made the island their home. Traditional instruments reflect these widespread origins: the mandoliny and kabosy owe their existence to the introduction of the guitar by early Arab or European seafarers, the ubiquitous djembe originated in mainland Africa and the valiha—the bamboo tube zither considered the national instrument of Madagascar—directly evolved from an earlier form of zither carried with the first Austronesian settlers on their outrigger canoes. Malagasy music can be roughly divided into three categories: traditional, contemporary and popular music. Traditional musical styles vary by region and reflect local ethnographic history. For instance, in the Highlands, the valiha and more subdued vocal styles are emblematic of the Merina, the predominantly Austronesian ethnic group that has inhabited the area since at least the 15th century, whereas among the southern Bara people, who trace their ancestry back to the African mainland, their a cappella vocal traditions bear close resemblance to the polyharmonic singing style common to South Africa. Foreign instruments such as the acoustic guitar and piano have been adapted locally to create uniquely Malagasy forms of music. Contemporary Malagasy musical styles such as the salegy or tsapika have evolved from traditional styles modernized by the incorporation of electric guitar, bass, drums and synthesizer. Many Western styles of popular music, including rock, gospel, jazz, reggae, hip hop and folk rock, have also gained in popularity in Madagascar over the later half of the 20th century. Music in Madagascar has served a variety of sacred and secular functions. In addition to its performance for entertainment or personal creative expression, music has played a key part in spiritual ceremonies, cultural events and historic and contemporary political functions. By the late 19th century, certain instruments and types of music became primarily associated with specific castes or ethnic groups, although these divisions have always been fluid and are continually evolving.
Дәстүрлі музыка
Мадагаскар музыкасы өте әуенді және Африка материгінің көптеген дәстүрлерінен аспаптардың соққылы түрлеріне қарағанда ішекті аспаптардың басымдығымен ерекшеленеді. Мадагаскардағы музыкалық аспаптар мен вокалдық стильдер кең таралған ортақтықтар мен өте жергілікті дәстүрлердің үйлесімін көрсетеді. Мысалы, Жоғарғы қабырғадағы Мерина және Бейтілео тайпалары арасындағы ортақ вокалдық стиль, белгілі бір аспап түрлерінің таралуындағы айырмашылықтарға кедерес келтірмейді (Мерина тайпасында валиха, ал Бейтілео тайпасында маровани және кабоси). Сол сияқты, тромба дәстүрі (әдетте музыка арқылы туындайтын мас күйге ену) аралдың батыс және шығыс жағалауларында кездеседі, бірақ осы рәсімде қолданылатын вокалдық стильдер мен аспаптар аймақтық ерекшеліктерге ие. Мадагаскар музыкасы көбінесе мажор тональность мен диатоникалық гаммаларды қолданады, бірақ жағалау музыкасында минор тональность жиі кездеседі, бұл, әдетте, жағалау порларындағы ерте араб әсерінен туындаған. Мадагаскар музыкасы ғасырлар бойында кең ауқымды әлеуметтік, рухани және күнделікті функцияларды атқарды.
Malagasy music is highly melodic and distinguishes itself from many traditions of mainland Africa by the predominance of chordophone relative to percussion instruments. Musical instruments and vocal styles found in Madagascar represent a blend of widespread commonalities and highly localized traditions. A common vocal style among the Merina and Betsileo of the Highlands, for instance, does not preclude differences in the prevalence of particular instrument types (the valiha among the Merina, and the marovany and kabosy among the Betsileo). Similarly, the practice of tromba (entering a trance state, typically induced by music) is present on both the western and eastern coasts of the island but the vocal styles or instruments used in the ceremony will vary regionally. Music in Madagascar tends toward major keys and diatonic scales, although coastal music makes frequent use of minor keys, most likely due to early Arab influences at coastal ports of call. Malagasy music has served a wide range of social, spiritual and mundane functions across the centuries.
Вокальдық дәстүрлер
Мадагаскардағы вокалдық дәстүрлер көбінесе полигармониялық болады; оңтүстік вокалдық стильдер Оңтүстік Африка әндерімен күшті ұқсастықтарды көрсетеді (мысалы, Салала немесе Сенге топтары сияқты), ал жоғары таулы аймақтардағы гармониялар, соңғы екі жүз жылда еуропалық шіркеу музыкасының ықпалымен, Гавайи немесе басқа полинезиялық вокалдық дәстүрлерін еске түсіреді. Жоғары таулы жерлерде, әсіресе 19 ғасырда, "антса" деп аталатын үлкен топтардың вокалдық орындалуы басым болды, ал оңтүстік және батыс жағалау аймақтарында ән айту көбірек әшекейленген және кішкентай топтарда орындалды. 1500 жылдан астам бұрын Индонезиядан келген алғашқы қоныс аударушылар ең көне және ерекше аспаптарды, соның ішінде түтік цитраны (валиха) алып келді, ол аралға тән қорапша тәрізді формаға (маровани) эволюциялады. Кейін Арабия түбегінен және Африканың шығыс жағалауынан келген қоныс аударушылар ертедегі лютнялар, сыбызғылар және басқа да аспаптарды әкелді, олар 16 ғасырдың ортасына қарай жергілікті музыкалық дәстүрлерге енгізілді. Франция мен Ұлыбританияның аспаптары мен музыкалық стильдерінің ықпалы Мадагаскар музыкасына 19 ғасырда елеулі әсер ете бастады.
Vocal traditions in Madagascar are most often polyharmonic; southern vocal styles bear strong resemblance to South African singing (as exemplified by groups such as Salala or Senge), whereas Highland harmonies, strongly influenced in the past two hundred years by European church music, are more reminiscent of Hawaiian or other Polynesian vocal traditions. In the Highlands, and particularly in the 19th century, vocal performance by large groups called antsa was favored, while in the south and western coastal regions singing was performed with more elaborate ornamentation and in small groups. Over 1500 years ago, the earliest settlers from Indonesia brought the oldest and most emblematic instruments, including the tube zither (valiha) which evolved into a box form (marovany) distinct to the island. Later settlers from the Arabian peninsula and the eastern coast of Africa contributed early lutes, whistles and other instruments that were incorporated into local musical traditions by the mid 16th century. The influence of instruments and musical styles from France and Great Britain began to have a significant impact on music in Madagascar by the 19th century.
Аккорд телефондары
Мадагаскардың ең танымал аспабы – валиха – бамбуктан жасалған цитра, пішіні жағынан Индонезия мен Филиппинде дәстүрлі түрде қолданылатын цитраларға өте ұқсас. Әдетте диатоникалық ладқа келтіріледі, бұл үйлесімді, параллель третьялықтарға негізделген күрделі музыканы мелодиялық бас партиясымен бірге шығаруға мүмкіндік береді. Дегенмен, заманауи нұсқасында аспаптың дыбысын күшті ету үшін велосипед тежегіш кабельдері ішек ретінде қолданылады. Мандолина мен гитара – бұл антандруй тайпасының атауы, кабосиге ұқсас, бірақ ішектері үшін нейлон балық аулау жібі және аспаптың құлағын өзгертуді жеңілдететін бес немесе жеті жылжымалы құлақтары бар. Олардың ең көп дегенде төртеуі құлақтардан асып, қалғандары мойынның екі жағына бойымен ілінеді және негізгі мелодияға сүйемелдеу үшін саусақтармен тартылады. Бүгінде Андрианари Ратианариво (1895–1949) және Нака Рабемананатсоа (1892–1952) сияқты пианист-театр композиторларының осы кезеңдегі шығармалары классикалық малагаси музыкасының канонының бөлігі болып табылады және малагаси фортепиано оқушыларының репертуарында орын алады. Мадагаскарда заманауи акустикалық гитара кең таралған кезде, оны Калон'ни Фахини фортепиано стиліне шабыттанған, бірақ қымбат фортепиано сатып алу мүмкін болмаған төменгі топ қабылдады. Көп ұзамай гитара бүкіл аралда кеңінен таралып, жергілікті дәстүрлі аспаптарда ойналатын музыкадан шабыттанған аймақтық гитара стильдерінің гүлденуіне әкелді. Малагаси акустикалық гитара стилін Эрик Манана және Бара тайпасының белгілі өкілі Эрнест Рандрианасоло (сахналық аты Д'Гари) сияқты суретшілер халықаралық деңгейде насихаттады, ол цапики ритмдерін инновациялық ашық құлақтармен үйлестіріп, локанга, валиха және маровани дыбыстарын жақындастырады. Шалқа (анцива немесе ангароа) – бұл сондай-ақ ежелгі аспап, оны Индонезиядан келген алғашқы қоныс аударушылар әкелген деп саналады. Көбінесе ер адамдар ойнайды, полинезия стиліндегі бүйірлік үрлеу тесігі бар және көбінесе ойын-сауық үшін музыка жасаудың орнына, рәсімдік немесе рухани мақсаттар үшін қолданылады. Антсива Мерина патшалығының регалиясының бір бөлігі ретінде де қолданылғандығы туралы мәліметтер бар. Фиппль флейтасы – Африкадан келген иммигранттардың 1000 жылдан кейін Мадагаскарға әкелген қарапайым аэрофон. 19 ғасырда Мерина монархиясы кезінде еуропалық аэрофондардың әртүрлі түрлері енгізілді. Олардың ішінде ең танымалдары – кернейлер (бингона) және кларнеттер (майнти кели), ал тромбон немесе гобой (анжомара) сирек кездеседі. Қазіргі кезде олардың қолданылуы көбінесе Таулы аймақтармен және фамадихана (қайта жерлеу), сүндеттеу және басқа да дәстүрлі мерекелерде өнер көрсететін хирагаси немесе халаха топтарымен шектелген. Металл және ағаш гармоникалар да ойналады және аралдың барлық жерінде кездеседі. Таулы аймақтарда 19 ғасырда пайда болған еуропалық бас барабандар (ампонгабе) және тұзақ барабандар кәбирей өнерін жүзеге асыратын хирагаси немесе басқа да ресми шараларда кәбирей сөйлеушінің сөзін ерекшелендіру үшін дәстүрлі түрде соққыланған бұрынғы барабанды (ампонганы нтаоло) алмастырды. Ампонгабеде тек ер адамдар ғана ойнай алады, ал әйелдер мен ерлер кішірейген лангоруана барабанда ойнай алады. Хазолахы ("еркек ағаш") барабаны ең терең дыбысты шығарады және фамадихана, сүндеттеу рәсімдері және ежелгі патшалық монша фестивалі сияқты маңызды шаралар үшін арналған. Ксилофонның алғашқы түрлері, мысалы, атранатрана, бүкіл аралда кездеседі және алғашқы индонезиялық қоныс аударушылармен бірге келген деп саналады.
The most emblematic instrument of Madagascar, the valiha, is a bamboo tube zither very similar in form to those used traditionally in Indonesia and the Philippines. It is typically tuned to a diatonic mode to produce complex music based on harmonic, parallel thirds accompanied by a melodic bass line. although a contemporary form also exists that instead uses bicycle brake cables for strings to give the instrument a punchier sound. Mandolina and gitara are the Antandroy names of a popular Southern chordophone similar to the kabosy but with nylon fishing line for strings and five or seven movable frets that facilitate modification of the instrument's tuning. A maximum of four of these are strung over the frets, while the rest are strung lengthwise down the sides of the neck and are strummed with the fingers in accompaniment to the primary melody which is played with a bow. Today, the compositions of this period by pianist theatrical composers like Andrianary Ratianarivo (1895–1949) and Naka Rabemananatsoa (1892–1952) form part of the canon of classical Malagasy music and feature in the repertoire of Malagasy students of piano. When the modern acoustic guitar was first popularized in Madagascar, it was adopted by the lower classes who were inspired by the Kalon'ny Fahiny piano style but for whom the purchase of a costly piano was out of reach. Soon afterward, the guitar was widely disseminated throughout the island, producing an explosion of regionally distinctive Malagasy guitar styles inspired by the music played on local traditional instruments. The Malagasy acoustic guitar style has been internationally promoted by such artists as Erick Manana and pioneering Bara artist Ernest Randrianasolo (better known by his stage name D'Gary), who blends the rhythms of tsapiky with innovative open tunings to approximate the sounds of the lokanga, valiha and marovany. The conch shell (antsiva or angaroa) is a similarly ancient instrument believed to have been brought over by early Indonesian settlers. Mainly played by men, it features a lateral blow hole in the Polynesian style and is typically reserved for ritual or spiritual uses rather than to create music for entertainment. The antsiva has also been recorded to have been used as part of Merina royal regalia. The fipple flute is a simple aerophone brought to Madagascar after 1000 CE by immigrants from Africa. A variety of European aerophones were introduced in the 19th century under the Merina monarchy. These most notably include bugles (bingona) and clarinets (mainty kely), and less frequently the trombone or oboe (anjomara). Their use today is largely restricted to the Highlands and the [[hiragasy or mpilalao bands that perform at famadihana (reburials), circumcisions and other traditional celebrations. Metal and wood harmonicas are also played. are found throughout the island. In the Highlands, European bass drums (ampongabe) and snare drums introduced in the 19th century have replaced an earlier drum (ampongan’ny ntaolo) traditionally beat to accentuate the discourse of a [[Kabary speaker during a [[hiragasy or other formal occasions where the oratory art of kabary is practiced. Only men can play the ampongabe, while women and men may both play the smaller langoroana drum. The hazolahy ("male wood") drum produces the deepest sound and is reserved for the most significant occasions such as famadihana, circumcision ceremonies and the ancient festival of the royal bath. Early forms of xylophone such as the atranatrana are found throughout the island and are believed to have come across with the original Indonesian settlers.
Қазіргі заманғы музыка
Қазіргі заманғы музыка – дәстүрлі музыкалық стильдерден бастау алған, көбінесе ойын-сауық мақсатында жасалған және кассета, компакт-диск, радио немесе интернет арқылы кең таратпаққа арналған заманауи композициялардың жиынтығы. Мадагаскар музыкасының қазіргі үлгілері күшейтілген немесе импортталған аспаптарды (әсіресе электр гитара, бас гитара, синтезатор және барабан жиынтығы), жаңа және дәстүрлі аспаптардың үйлесімін, немесе дәстүрлі аспаптарды жаңаша қолдануды қамтиды. Заманауи өнерпаздар музыкалық мұраларын бүгінгі нарыққа бейімдеп, Африка материгінің көбінесе перкуссияға негіделген музыкасынан ерекшеленетін, дәстүрлі мадагаскар музыкасына тән мелодиялық, хордофондық дыбысты сақтап қалуға ұмтылады. Оның сол кездегі президент Дидье Рацираканы ашық қолдауы, оның тобына президенттік шаралармен байланысты тұрақты өнер көрсету мүмкіндігін берді, ал оның тобы көптеген адамдар үшін Рацирака дәуірін анықтады. Таулы аймақтан шыққан тағы бірнеше маңызды заманауи музыканттар бар: валихада шеберлік танытқан Джастин Вали және Сильвестр Рандафисон; бір уақытта екі содинаны орындай алатын Ракото Фрах; гитараны валиха стилінде ойнайтын Соло Мирал; Англияда орналасқан мадагаскарлық фьюжн тобы Тарика; өте талантты жеке орындаушы Ольма Рики және өткір әлеуметтік-саяси сынға бой алған, осы арқылы тобын танымал еткен Самоэла. Салегия – бұл Тандрои әншісі Мама Сананың Бетсимисарака және Цимихети обрядтарында орындаған дәстүрлі анца музыкасының электрленген нұсқасы. 2010 жылдардың ортасынан бері мадагаскарлық эстрадалық музыка мадагаскар музыкасының, тропикалық музыканың (зук) және Купе-декале және афробит сияқты африкалық жанрлардың қоспасынан тұрады. Бұл жаңа толқынның өкілдері – Black Nadia, Vaiavy Chila, LIANAH және BIG MJ. Джазды Николас Ватоманга сияқты музыканттар танымал етті. Мадагаскарлық хип-хоп 90-жылдардың ортасында кең таралды және Да Хопп пен 18,3 сияқты артистер арқылы үлкен сұранысқа ие болды. Соңғы кезде Oladad сияқты топтар хип-хоп пен дәстүрлі мадагаскар музыка стильдері мен аспаптарын үйлестірумен тәжірибе жасап жатыр. Сонымен қатар, Sasamaso сияқты топтар ең танымал болған шағын металл музыкасының өкілдері де бар. Дансхолл 2010 жылдардың соңынан бері Мадагаскарда Mad Max және Basta Lion сияқты артистердің арқасында танымал болып келеді.
Contemporary music comprises modern day compositions that have their roots in traditional musical styles and have been created for entertainment purposes, typically with the intent of eventual mass dissemination via cassette, compact disc, radio or internet. Modern forms of Malagasy music may incorporate such innovations as amplified or imported instruments (particularly electric guitar, bass guitar, synthesizer and drum kit), blend the sounds of new and traditional instruments or use traditional instruments in innovative ways. As contemporary artists adapt their musical heritage to today's market, they manage to preserve the melodic, chordophone dominated sound that distinguishes traditional Malagasy music from the more percussion heavy traditions of mainland Africa. His open and enthusiastic support for then President Didier Ratsiraka assured his band regular performances in association with Presidential functions, and his band came to define the Ratsiraka epoch for many. Other important contemporary musicians from the Highlands include Justin Vali and Sylvestre Randafison, both valiha virtuosos; Rakoto Frah, who could play two sodina simultaneously; Solo Miral, featuring guitar played in the style of a valiha; Tarika, a Malagasy fusion band based in England; Olombelona Ricky, a highly accomplished solo vocalist, and Samoëla, a roots artist whose blunt social and political critiques propelled his group to popularity. Salegy is an electrified version of the traditional antsa musical style that Tandroy singer Mama Sana used to perform at Betsimisaraka and Tsimihety rituals. Since mid 2010s malagasy popular music has been a blend of malagasy music, tropical music (Zouk) and African genres like Coupé décalé and Afrobeats. Artists of this new wave of malagasy music include Black Nadia, Vaiavy Chila, LIANAH and BIG MJ. Jazz has been popularized by artists such as Nicolas Vatomanga. Malagasy hip hop broke into the mainstream in the mid nineties and has since skyrocketed to popularity through artists such as Da Hopp and 18,3. More recently bands like Oladad are experimenting with the fusion of hip hop and traditional Malagasy musical styles and instruments. There is also a small metal scene with bands like Sasamaso being the most prominent. Dancehall has gained popularity in Madagascar since late 2010s with artists like Mad Max and Basta Lion.
Мадагаскар музыкасының орындалуы
Мадагаскарда музыка ұзақ жылдардан бері түрлі діни және дүниелік мақсаттарға қызмет етіп келеді. Ән күнделікті шаруаларға сүйемелдеуі мүмкін, ойын-сауық сыйлайды, тарихты сақтап, әлеуметтік және саяси ойларды жеткізеді. Музыка сондай-ақ аралдағы көптеген этникалық және діни топтар үшін рухани ғұрыптардың ажырамас бөлігі болып табылады.
Music has long served a variety of secular and sacred purposes in Madagascar. Song may accompany daily tasks, provide entertainment, preserve history or communicate social and political messages. Music is likewise integral to the experience of spiritual ritual among many ethnic and religious groups on the island.