Кіріспе

Орта ағылшын тілінің Киелі кітаптарының аудармалары (1066-1500) орта ағылшын тілінің дәуірін қамтиды, Норман жаулап алуымен басталып, шамамен 1500 жылы аяқталады. Ең белгілі және сақталған аудармалар – Уиклифтің Киелі кітаптары. Жаңа өсиеттің әр кітабының екіден төртке дейін орта ағылшын тіліндегі аудармалары әлі де сақталып қалған, көбінесе 1300-жылдардың соңында жасалған, сондай-ақ кем дегенде екі халық тіліндегі Псалмдер мен Киелі кітаптардың оқиғаларының поэтикалық нұсқалары, жарияланған уағыздар мен түсіндірмелердегі аяттардың аудармалары бар.

Уақыт

1300 жылдардың соңындағы онжылдықтардан басқа, бұл Библия аудармалары үшін, әсіресе Ескі Ғидат үшін өнімді кезең емес еді. Ағылшын әдебиеті шектеулі болды, себебі 1066 жылдан шамамен 1400 жылға дейін кітап шығаруды қаржыландыра алатын элитаның басты тілі – англо-норманд француз тілі болды, синтетикалық англосаксондық ескі ағылшын тілі ыдырап, француз тілінен сөздер қабылдаған орта ағылшын тіліне айналды, ал латын тілі ортағасырлық Батыс Еуропаның әдеби және шіркеу тілі ретінде қолданылды. 1400 жылдары Англияда лоллардтардың жасаған зорлық-зомбылықтарынан кейін жаңа, рұқсатсыз аудармаларға тыйым салынды, бірақ орта ағылшын тілі ерте заманауи ағылшын тіліне өтті.

Кейінгі жартылай аудармалар

Уильям Кэкстон француз тілінен көптеген Библия әңгімелері мен үзінділерін аударды, 1483 жылы «Алтын аңыз» және 1484 жылы «Мұнарадағы рыцарь кітабын» жариялады. Ол сондай-ақ Николас Лав, OCart аударған Псевдо Бонавентураның «Иса Мәсіхтің берекелі өмірінің айнасы» атты еңбегін басып шығарды.

Мұра

Бұл кезеңдегі барлық аудармалар латын немесе француз тілдерінен жасалған. Грек және еврей мәтіндері Иоганн Гутенбергтің жылжымалы типті баспа машинасының дамуымен қолжетімді болды, бұл ерте заманғы ағылшын тілінің дамуымен тұспа-тұс келді, ағылшын тілін әдеби тілге айналдырды және ерте заманғы ағылшын тілінде Киелі кітап аудармаларының санының артуына әкелді. Ренессанс дәуірінің гуманизмі классикалық және классикалық тілдерді зерттеуді қайтадан танымал етті, соның арқасында грек ғалымдарының сын тұрғысынан зерттеуіне қайта мүмкіндік туды. Эразм мен оның іс-әрекетін ұстанғандардың классикалық білімге деген жаңа талаптарының ықпалымен, түпнұсқа Киелі кітаптың аудармасы ретіндегі Вулгатаға жаңаша баға беру қажет болды. Трент соборы латын Вулгатасын нақты деп жариялағаннан бері Еуропада Киелі кітаптың түпнұсқа тілдерін зерттеуге көңіл аз болды. Бірақ Киелі кітап тілдеріне деген жаңа қызығушылық ғалымдарды мәтіннің көзіне қатысты пікір таласына түртті. 16 ғасырдың басында Эразм Жаңа өсиет кітаптарының грек мәтіндерін бір томдық түрінде жариялады және өмірінің соңына дейін осы томның дәлдеу басылымдарын қайта басып шығарды. Эразмның латын тіліндегі Жаңа өсиетке түсіндірме жазып, одан кейін қайта жазуы (бір томдық грек тіліндегі Жаңа өсиетті басып шығарғанға дейін) латын Вулгатасының беделін күмәнге түсірді. Сол ғасырдағы тағы бір маңызды оқиға – Еуропада жылжымалы типтермен баспа өнерінің пайда болуы. 1455 жылы Иоганн Гутенберг өзінің алғашқы маңызды еңбегін – латын тіліндегі Вулгата аудармасын басып шығарды, қазір бұл Гутенберг Киелі кітабы деп аталады. Осы дамулар ерте заманғы ағылшын тілінде аударма жасау үшін жағдай жасады.