Либертариандық көзқарас: Сыртқы араласуға қарсылық тарихы мен идеологиясы
Libertarian perspectives on foreign intervention
Либертариандық көзқарас, сыртқы араласу, соғысқа қарсылық, консерватизм, империализм. Америка саясатындағы араласушылдық пен еркіндік идеялары талданды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тақырыпты қарастыру
Review of the topic
Либертариандық көзқарастар шетелдік араласу туралы Уильям Ф. Бакли-младший сияқты американдық консерваторлар тарапынан қолдау тапқан әскери интервенционизмнің суық соғыс идеологиясына жауап ретінде қалыптасты, ол бұрынғы оңшыл интервенционизмді ығыстырды. Вьетнам соғысы өзін-өзі либертариан деп таныған адамдар мен суық соғыс консерваторлары арасындағы шаттандыратын одақты үзіп жіберді. Соғысқа қарсы болған либертариандар қарсылық және бейбітшілік қозғалыстарына қосылып, «Демократиялық қоғам үшін студенттер» сияқты ұйымдар құрды. 1969 жылғы «Жас американдықтар еркіндік үшін» конвенциясында жағдай ушықты, онда әскерге шақыру қағазын өртеу конвенцияға қатысушылар арасында физикалық қақтығыстарға, көптеген либертариандардың конвенцияны тастап кетуіне және соғысқа қарсы либертариандық ұйымдардың құрылуына әкелді. Солшыл либертариандар көбінесе империалистік негізде шетелдік әскери араласуға қарсы, ал оңшыл либертариандар да көбінесе шетелдік әскери араласуға және барлық үкіметтік шетелдік көмекке қарсы. АҚШ-та Либертариандық партия АҚШ пен шетелдік елдер арасындағы стратегиялық одақтарға қарсы тұрады.
Libertarian perspectives on foreign intervention started as a reaction to the Cold War mentality of military interventionism promoted by American conservatives like William F. Buckley Jr. which had supplanted Old Right non interventionism. The Vietnam War split the uneasy alliance between growing numbers of self identified libertarians and the Cold War conservatives. Libertarians opposed to the war joined the draft resistance and peace movements and created organizations such as Students for a Democratic Society. The split was aggravated at the 1969 Young Americans for Freedom convention where the burning of a draft card sparked physical confrontations among convention attendees, a walkout by many libertarians, and the creation of antiwar libertarian organizations. Left libertarians generally oppose foreign military intervention on anti imperialist grounds, while right libertarians also generally oppose foreign military intervention and generally oppose all government foreign aid as well. In the United States, the Libertarian Party opposes strategic alliances between the United States and foreign nations.
Шолу
Соғысқа қарсы және интервенциясыз американдық либертариандықтарға экономист Мюррей Ротбард пен автор Карл Гесс зор әсер етті. Ротбард империализмді және өзін-өзі сақтау үшін және әлемдік бақылауын кеңейту үшін соғысқа мұқтаж болған американдық империяның күшеуін сынады. Ротбард былай деді: "Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруіміз – экономика мен қоғамды тұрақты түрде әскерилендірудің, елге тұрақты гарнизондық мемлекетті, күшті әскери-өндірістік кешенді және тұрақты әскери міндеттілікті әкелудің шешуші қадамы болды". Бұл дәстүр Като институтының Дэвид Боаз және бұрынғы өкіл Рон Полдың соғысқа қарсы талдауларында жалғасты. Кейбір либертариандар консервативтерді және 2001 жылы Ауғанстанға, 2003 жылы Иракқа басып кіруді, сондай-ақ одан кейінгі оккупацияны қолдаған либертариандық консервативтерді сынады. Дегенмен, Рэнди Барнетт және Джон Хосперс сияқты басқалары Ирак соғысын қолдады. 2010 жылы Либертариандық партия консервативтерді "триллион долларлық шетел соғысын" қолдағаны үшін сынады. Кейбір либертариандар Сауд Арабиясы және Израиль сияқты шетелдік үкіметтердің әрекеттерін либертариандық тұрғыдан да сынады. "Орта Шығыстағы соғыс кінәсі" еңбегінде Ротбард Израильдің "Орта Шығыстағы арабтарға қарсы агрессиясы", оның мүлікті тәркілеу саясаты және "осы босқындарды қайтарып, олардан алынған мүлікті қайтарудан бас тартуы" туралы егжей-тегжейлі баяндады. Ротбард Израиль мемлекетін сынағандарға көрсетілетін "ұйымдастырылған антисемитизмді" де сынады. Профессор Ричард Эбелинг "Мүлік құқығы және "қайта оралу құқығы" еңбегінде былай деп жазды: "Егер израильдіктер мен палестиналықтар арасында келісімге қол жеткізілсе, әділдік барлық заңды мүлікті оның заңды иелеріне қайтаруды және осы иелердің өз мүліктерінде тұруына рұқсат беруді білдіреді". Адвокат Стивен П. Халбрук "Отанның шеттетуі: Палестинаның Израильге қалай айналуы" еңбегінде былай деп жазады: "Палестиналық арабтардың өз үйлеріне және израильдіктер басып алған жерлеріне оралуға, өмірлері мен мүліктеріне келтірілген залал үшін әділ өтемақы алуға және ұлттық өзін-өзі анықтау құқығын жүзеге асыруға құқығы бар". Айн Рэнд институты мен Айн Рэнд лексиконының авторлары өздерін объективисттер деп санаса да және көбінесе либертариандықтарға қарсы болса да, АҚШ-тағы оң либертариандардың көп бөлігі Айн Рэндтің объективизмінің кейбір аспектілерін қорғаныс құқығына қатысты сыртқы саясатын негіздеу үшін пайдаланады. Бұл топтардың диктатураға қатысты кең таралған көзқарасы – диктаторлық қоғам құқық талап ете алмайтын заңсыз құрылым және кез келген еркін қоғам диктаторлық қоғамды күшпен басқа еркін қоғамға айналдыруға құқылы, бірақ мұны өзін-өзі құрбан ету міндеті деп санамауы керек. Американың сыртқы саясатына келгенде, либертариандық көзқарас бойынша, Американың сыртқы саясатының негізі еркін сауда болуы керек, соның ішінде протекционизмді корпоративизмнің бір түрі ретінде жою. Көптеген либертариандар Айн Рэнд институтымен байланысты көзқарастардан 1948 жылы Араб лигасы Израильге қарсы соғыс бастаған кезде Араб лигасына қарсы Израильдің жағын алуды негіздеуге қарсылық білдіреді. Кейбір либертариандар объективистік аргументтерді пайдаланып, өздерінің көптеген достарының еркін қоғамдардың ұсақ қылмыстарына назар аударуға бейімділігін, ал тирандық қоғамдардың ауыр қылмыстарын елемеуін сынады. Pew Research Center 2011 жылы, сондай-ақ 2014 жылы жаңа және жаңартылған деректермен, АҚШ-тағы либертариандардың сыртқы саясат бойынша қарапайым американдықтармен салыстырғанда шамалы айырмашылық бар екенін анықтады. 2014 жылы олар сауалнама жүргізіп, либертариандардың 54% Американың шетелдегі іс-әрекеттеріне қарсы екенін және 43% оны қолдайтынын анықтады. 2014 жылғы сауалнаманың ерекшелігі – американдықтардың шетелдегі іс-әрекеттері зиянды ма әлде пайдалы ма деген сұраққа либертариандық пікірлер шамалы айырмашылықпен бөлінген: 47% "жоқ" десе, 46% "иә" деді. 2011 жылдан бері сыртқы саясатқа қатысты пікірлерге қатысты либертариандар көпжақтылықты біржақтылықтан, идеализмнен гөрі реализмді, Каддафидің құлатылуына қарсылықты оны қолдаудан, Ауған соғысын тез аяқтауды қолдауды, Қытаймен достық қарым-қатынасты, сауда келісімдері бойынша тең бөлінген, Біріккен Ұлттар Ұйымын қолдаудан гөрі оған қарсылық білдіру және Исламды Жер бетіндегі ең тирандық ұйымдастырылған дін деп қарауға бейім. Екі жылдық есептерде либертариандардың көпшілігінің Patriot Act сияқты жеке өмірге қатысты компромистерге қарсы екені де анықталды. Әскери саясатты сыртқы саясаттан ажыратып қарағанда, либертариандық көзқарас сыртқы саясат бойынша дипломатиялық көзқарасты ұстанатындар мен радикалды көзқарасты ұстанатындар арасында шамалы айырмашылықты көрсетеді. Шамалы азшылық (48%) американдық әскери күштердің Жерде бейбітшілікті қамтамасыз етудің ең жақсы жолы – Жердегі ең күшті әскери күш болып қалу деп санайды, ал дәл сондай үлестің азшылығы террористік идеологияны жеңудің ең жақсы жолы – оны өз жерінде күшпен басып тастау деп ойлайды.
Anti war and non interventionist American libertarians were highly influenced by economist Murray Rothbard and author Karl Hess. Rothbard criticized imperialism and the rise of the American empire which needed war to sustain itself and to expand its global control. Rothbard said: "Our entry into World War II was the crucial act in foisting a permanent militarization upon the economy and society, in bringing to the country a permanent garrison state, an overweening military–industrial complex, a permanent system of conscription". This tradition is continued in the anti war analysis of the Cato Institute's David Boaz and former Representative Ron Paul. Some libertarians have criticized conservatives and those libertarian conservatives who supported the United States' 2001 invasion of Afghanistan and 2003 invasion of Iraq and subsequent occupations. However, others like Randy Barnett and John Hospers supported the Iraq War. In 2010, the Libertarian Party criticized conservatives for supporting a "trillion dollar foreign war". Some libertarians also criticize from a libertarian perspective the actions of foreign governments like Saudi Arabia and Israel. In "War Guilt in the Middle East", Rothbard details Israel's "aggression against Middle East Arabs", confiscatory policies and its "refusal to let these refugees return and reclaim the property taken from them". Rothbard also criticized the "organized Anti Anti Semitism" that critics of the state of Israel have to suffer. In "Property Rights and the 'Right of Return'", professor Richard Ebeling writes: "If a settlement is reached between the Israelis and the Palestinians, justice would suggest that all legitimate property should be returned to its rightful owners and that residence by those owners on their property should be once again permitted". In "The Alienation of a Homeland: How Palestine Became Israel", attorney Stephen P. Halbrook writes: "Palestinian Arabs have the rights to return to their homes and estates taken over by Israelis, to receive just compensation for loss of life and property, and to exercise national self determination". Even though the writers behind Ayn Rand Institute and Ayn Rand Lexicon define themselves as Objectivists and are more often opposed to libertarians, large minorities of right libertarians, mainly in the United states, use aspects of Ayn Rand's Objectivism to justify their foreign policy beliefs on the right of defense. A very common view on dictatorship among these is the view that a dictatorial society is an outlaw that can claim no rights and that any free society has a right to forcibly change any dictatorial society into another free one, but should absolutely not assume this to be any kind of self sacrificial duty. When it comes to broader American foreign policy, these libertarians believe that the crux of American foreign policy should be free trade, including abolition of protectionism as a corporatist element. Many libertarians will argue from perspectives most associated with Ayn Rand Institute to justify siding with Israel over the Arab League, regarding the war that the Arab League launched against Israel in 1948. Some libertarians will use Objectivist arguments to criticize the tendency of many of their own to focus on trivial crimes by free societies instead of severe crimes by tyrannical societies. Pew Research Center found overwhelmingly in 2011, with new and updated data in 2014, that libertarians in the United States are about as close to evenly split as normal Americans on foreign policy. In 2014, they found through polling that 54% of libertarians oppose American involvement overseas and that 43% are in favor of it. The finding unique to the 2014 polling is that libertarian opinion on whether American involvement overseas does more harm than good is almost evenly split as 47% say no while 46% say yes. Regarding foreign policy views since 2011, libertarians side more with multilateralism over unilateralism, more with realism over idealism, more with opposing the end of Gaddafi over supporting it, more with supporting quick end to the Afghan War over opposing quick end, more with friendliness to China over hostility, are evenly split over trade deals, side more with opposing the United Nations over supporting them and more with seeing Islam as Earth's most tyrannical organized religion over seeing some other religion as such. It has also been found in both years' reports that nearly all libertarians oppose privacy compromises like the Patriot Act. Distinguishing military policy from foreign policy, one will find that libertarian views on foreign policy are almost evenly divided between those who are more often diplomatic and those who are more often militant. A nearly half minority (48%) believe that the best way for American military to ensure peace on earth is to stay the strongest military of Earth, and an identically sized minority also think that the best way to defeat a terroristic ideology is to overwhelmingly and militarily crush that ideology on its soil.