Кіріспе
I Мэри патшайымның тұсындағы ағылшын саясаткері және көтерілісшілер басшысы, жас Томас Уайт (1521 жылдың 11 сәуірі – 1554 жыл) – оның көтерілісі дәстүрлі түрде «Уайт көтерілісі» деп аталады. Ол ағылшын ақыны және елшісі сэр Томас Уайттың ұлы болған.
Sir Thomas Wyatt the Younger (152111 April 1554) was an English politician and rebel leader during the reign of Queen Mary I; his rising is traditionally called "Wyatt's rebellion". He was the son of the English poet and ambassador Sir Thomas Wyatt.
Шығу тегі
Ол ағылшын әдебиетіне сонетті енгізген ақын сэр Томас Уайттың ұлы болды. Оның анасы – Томас Бруктың қызы, 8-ші Кобхем бароны, Кобхем Холл мен Кенттегі Кулинг қамалдарының иесі, оның әйелі, сэр Генри Хейдонның қызы Дороти Хейдон және сэр Джеффри Болейннің қызы Элизабет (немесе Энн) Болейн еді. Ол сэр Генри Уайт пен Суррейдегі Рейгейттен келген Джон Скиннердің қызы Энн Скиннердің немересі болды.
Жастық шақ
Төрт ұлдың үлкені Томас Уайатт кіші Рим-католик дінінде тәрбиеленген. Оның крест әкесі, Норфолк герцогының үшіншісі Томас Ховард, Уайаттың өсіп-жетілуіне зор әсер еткен. Бала кезінде Томас әкесімен бірге Испанияға сапар шекті, сол жерде Инквизиция басталған еді. Кейін Томас он алты жасында Джейн Хоутқа үйленді. 1542 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Томас Кенттегі Аллингтон қамалы мен Боксли аббаттығын мұраға алды, бірақ екі жылжымайтын мүлікті де қарызбен салмақталған еді. Одан әрі қаржылық қиындықтар туындады, себебі ол әйеліне адал болмаған (екісі де адал емес деген қауесет тарады), аға Уайат одан ажырасып кетті. Оның Франсис Даррелл есімді ұлы болды, оның анасы Вилтширдегі Литтлкот үйінің сэр Эдвард Дарреллдің үйленбеген қызы Элизабет Даррелл еді. Үлкен сэр Томас Элизабетке Дорсеттегі мүлігін қалдырып, осылайша ұлының мұрасын кемітті. Дегенмен, кіші Томас өзінің жартылай бауыры Франсиспен достық қарым-қатынаста болған көрінеді, оған ол Тарант поместьесін сыйға берді. Ол жас шағында біраз жабайы және импульсивті мінезді жас адам ретінде сипатталды, және 1543 жылы, Суррей графы Генри Ховард сияқты басқа жас дворяндармен бірге, Лондон қаласындағы ауыр қоғамдық тәртіпсіздіктерге қатысқандығы үшін билік тарапынан қиындыққа тап болды. 1543 жылдың күзінде Уайат пен Суррей Ландреси қамалын алуға еріктілер тобына қосылды. Уайат әскери саласында көрнекті тұлға ретінде танылды және кәсіби әскер Томас Черкьярд оны мақтап бағалады. Содан кейін Уайат Булон қамалына жауапты қолбасшы ретінде қатысты. 1547 жылы ол Кенттен парламент депутаты болып сайланды. 1550 жылы оған Франциядағы ағылшын шекарасын белгілеу комиссары лауазымы берілді, бірақ ол ауырып, өкілдігін атқара алмады. 1554 жылдың 15 қаңтарында неке туралы ресми хабарлама жарияланған кезде Уайат пен достары қарсылық жоспарларын талқылау үшін Аллингтон қамалына жиналды. Үкімет бұл мәселеге өте қатысты. Уайаттан талаптар қоюға уақыт беру арқылы, үкімет оған талаптар қоюға мүмкіндік берді, бірақ бұл тек формальдылық болды. Осы кезде Уайат монархияның көзінде сенімсіз қарсылас ретінде танылды. 1554 жылдың 2 ақпанында жиырма мыңнан астам ер адам Уайатқа және оның әскеріне қарсы королеваны қорғау үшін ерікті болып тіркелді. Олардың алты ұлы болды: Джордж, Фрэнсис, Ричард, Чарльз, Артур және Генри, сондай-ақ төрт қызы: Джойс, Урсула, Энн және Джейн. Олардың үш баласы үйленді және әулетін жалғастырды. Энн Роджер Твистенге үйленді, оның немересі сэр Роджер Твистен болды. Сэр Роджер Уайат кішінің ұлы Джордж Уайаттың Анна Болейннің өмірі туралы қолжазбасын мұра етті, ол «Джордж Уайаттың Анна Болейн патшайымының өмірінен алынған үзінділер» деп аталады. XVI ғасырдың соңында жазылған. Кейіннен оның мүлігінің бір бөлігі ұлы Джорджқа қайтарылды. Джорджтың ұлы, сэр Фрэнсис Уайат (1644 жылы қайтыс болды) 1621-26 және 1639-42 жылдары Вирджинияның губернаторы болды. Оның атақты ұрпақтарының бірі Мэриленд пен Вирджинияның зерттеушісі және аудармашысы, капитан Генри Флитте болды.
Әдебиетте
Сер Томас Уайт кіші – Джон Вебстер мен Томас Деккердің 1607 жылы жарық көрген "Сер Томас Уайт" тарихи пьесасының маңызды тұлғасы.