Кіріспе

Музыкалық хорд түрі

Музыка теориясында тоғызыншы хорд – бас дыбысында тамырымен жақын орналасқан тоғызыншы интервалды қамтитын хорд. Генрих Шенкер және Николай Римский-Корсаков доминантты жетінші, жетекші дыбыс және жетекші дыбыстың жартылай кемітілген жетінші хордтарын алмастыруға рұқсат берді, бірақ тоғызыншы хордтың тұжырымын тек бесінші сатыда (V9) ғана қабылдады және тоғызыншы хордты инверсиялауға рұқсат етілмеді деген негізде қабылдамады. Мажорлық тоғызыншы хорд пен доминантты тоғызыншы хорд арасында айырмашылық бар. Доминантты тоғызыншы – доминантты хордтың (минорлық жетінші) және мажорлық тоғызыншының үйлесімі. Мажорлық тоғызыншы хорд (мысалы, Cmaj9) кеңейтілген хорд ретінде, үлкен үштікке жетінші және тоғызыншы дыбыстарды қосады. Осылайша, Cmaj9 – C, E, G, B және D ноталарынан тұрады. Егер "9" символының алдында "мажор" немесе "maj" сөзі болмаса (мысалы, C9), онда хорд доминантты тоғызыншы болып саналады. Яғни, түйсікті жетінші хорд – доминантты жетінші, яғни үлкен үштік пен кіші жетінші, оған тоғызыншы қосылады: мысалы, C9 – C, E, G, B және D ноталарынан тұрады. C доминантты тоғызыншы (C9) әдетте F мажорлық хордымен аяқталады деп күтіледі (түйсікті кілт, C – F доминанты). Тоғызыншы дыбыс көбірек кернеу мен диссонанс тудыру үшін жарты тонмен жоғары немесе төмен өзгертіледі. Фетіс хордты 4:5:6:7:9 ретінде дыбыстады. Кәдімгі орындалу кезеңінде "V9 хордында тамыр, үшінші, жетінші және тоғызыншы дыбыстар ең көп кездеседі", ал бесінші дыбыс "әдетте алынып тасталады". Тоғызыншы және жетінші дыбыстар көбінесе I хордының бесінші және үшінші дыбыстарына қарай төмендейді. Бұл B, F, B, D, A және C ноталарынан тұратын хорд. Николас Кук айтқандай, Stimmung конвенциялық тональді гармония тұрғысынан қарағанда, "тек тембральді өзгеріске ұшыраған доминантты тоғызыншы хорд ретінде қарастырылуы мүмкін". Орындаушылардың айтатын ноталары – бас кілтінің астындағы B-диез нотасынан жоқ, бірақ түйсікті негізгі дыбыстың 2, 3, 4, 5, 7 және 9 гармоникалары.

Тоғызыншының басқа акордтармен байланысы

6/9 акорды – тамырдан жоғары алтыншы және тоғызыншы қосылған, бірақ жетіншісі жоқ, мажорлық үштікпен құралған пентада. Мысалы, C6/9 – бұл C–E–G–A–D. Бұл шешімді қажет ететін ширығулы акорд емес, және джазда тониканың орнына қолданылады. Минорлық 6/9 акорды – алтыншы және тоғызыншы қосылған минорлық триада, ол Дориан ладын еске түсіреді, сондай-ақ джазда минорлық тоника ретінде қолдануға жарамды. Екінші саты тоғызыншы сатыға октавалық түрде тең. Тоғызыншы акорды екінші қосылған жетінші акорды (C7add2) ретінде де жазылуы мүмкін, онда үшінші саты алынса, жетінші тоқтатылған екінші акорды (C7sus2) пайда болады. Add9 акорды, немесе қосылған тоғызыншы акорды – кез келген акорды тоғызыншы сатымен толықтыруды білдіреді. Cadd9 – C, E, G және D-ден, Cmadd9 – C, Eb, G және D-ден, Cdimadd9 – C, Eb, Gb және D-ден және т.б. тұрады. Қосылған тоғызыншы акорды басқа тоғызыншы акорлардан жетінші саты міндетті түрде кірмейтіндігімен ерекшеленеді. Add9 акорды интервалға да қосылуы мүмкін, мысалы C5, нәтижесінде C5add9 акорды пайда болады, ол C және G (C5) және қосымша тоғызыншы саты – D (C, G, D) құрайды. Егер нота тамырдан октава ішінде болса, ол тоғызыншы емес, екінші саты болып саналады. Мысалы, C, D, G жағдайында, тоғызыншы емес, бесінші аралығында болса, бұл Csus2 акорды болады, онда екінші саты – D үшінші саты – E-ті алмастырады (C, D, G, C, E, G орнына).