Кіріспе
Кеуек пішіндес тас – сәулет элементі. Кеуек пішіндес тас – бұл қасқа пішіндес тас, немесе әдетте дөңгелек пішіндес, күмбездің жоғарғы нүктесінде орналасқан. Екі жағдайда да ол құрылыс кезінде орналастырылатын соңғы бөлік және барлық тастарды бекітіп, арканың немесе күмбездің салмақты көтеруіне мүмкіндік береді. Аркалар мен күмбездерде (мысалы, жартылай күмбездерде) кілт тастар көбінесе құрылымдық талаптардан асып, әсемделеді. Күмбездер мен жоғарғы күмбездердегі нұсқасы – фонарь. Кілт тасты қоршаған арканың бөлігі – тәж деп аталады. Кейде кілт тастар немесе олардың пішіні әсемдеу үшін есіктердің, нишалардың және терезелердің жалпақ бетінің ортасына қойылып, күштілік немесе жақсы сәулеттің белгісі ретінде жоғары қарай проекция жасайды. Қабырғалық арка немесе күмбез кілт тас орналастырылмайынша өздігінен тұра алмайды, бірақ кілт тас жоғарғы орнына байланысты барлық тастардың арасындағы ең аз кернеуге ұшырайды. Ескі кілт тастар дірілдену салдарынан тозуы мүмкін, бұл жағдай бұрышты арка деп аталады.
A keystone (or capstone) is the wedge shaped stone at the apex of a masonry arch or typically round shaped one at the apex of a vault. In both cases it is the final piece placed during construction and locks all the stones into position, allowing the arch or vault to bear weight. In arches and vaults (such as quasi domes) keystones are often enlarged beyond the structural requirements and decorated. A variant in domes and crowning vaults is a lantern. A portion of the arch surrounding the keystone is called a crown. Keystones or their suggested form are sometimes placed for decorative effect in the centre of the flat top of doors, recesses and windows, so as to form an upward projection of a lintel, as a hallmark of strength or good architecture. Although a masonry arch or vault cannot be self supporting until the keystone is placed, the keystone experiences the least stress of any of the voussoirs, due to its position at the apex. Old keystones can decay due to vibration, a condition known as bald arch.
Сәулет
Қабырғалы күмбезді төбеде кілт тастар әдетте екі немесе одан көп доға тәрізді қабырғалардың қиылысқан жерлерін көрсетеді. Көріктік үшін кілт тастар көбінесе күмбездердегі қабырғалардан үлкен болады, сондай-ақ аркалардағы көптеген арка тастарынан (voussoirs) немесе ою-өрнекпен безендіріледі. "Төмен түсірілген кілт тас" – кілт тасының басқа арка тастарынан төменге қарай ілгері шығып тұруы. Джулио Романодан кейін, 16 ғасырдың манершіл сәулетшілері жиі кеңейтілген және сәл төмен түсірілген кілт тастары бар аркаларды жобалаған, мысалы, Колдиц қамалындағы "шіркеу үйі" кіреберіс порталындағыдай. 16 ғасырдың итальяндық манершіл сәулетшісі Себастьяно Серлионың еңбектерінде көптеген мысалдар кездеседі.
Метафора
Кілт тасы көбінесе бүкіл нәрсенің тірегі немесе ең маңызды бөлігін білдіру үшін метафора ретінде қолданылады. АҚШ-тың Пенсильвания штаты өзін "Keystone State" деп атайды, себебі Америка тарихының алғашқы кезеңдерінде ол географиялық, экономикалық және саяси тұрғыдан он үш колонияның арасындағы маңызды орталық позицияны иеленген, дәл аркадағы кілт тасы сияқты. Кілт тасы – Пенсильванияның символы, ол Пенсильванияның көптеген мемлекеттік мекемелерінің логотиптерінде, Пенсильвания штатының жол көрсеткіштерінде, Пенсильваниядағы автомобильдердің тіркеу нөмірлерінде және Пенсильвания Ұлттық гвардиясының 28-ші жаяу әскер дивизиясының (АҚШ) иық белгісінде – қызыл кілт тасы түрінде бейнеленген, бұл белгі алғаш рет 1918 жылғы қазан айында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қабылданған. Христиан дінінде, 118-ші псалмның 22-ші аяты, "Құрылысшылар қабылдамаған тас бұрыш тасына айналды" деп аударылған, Исаға сілтеме жасайды деп есептеледі. Мормон кітабына қатысты Джозеф Смит: "Бұл кітап жер бетіндегі ең дұрыс кітап және біздің дініміздің кілт тасы, ал адам оның қағидаларын сақтау арқылы басқа кітаптарға қарағанда Құдайға жақындауға мүмкіндік алады" деген. Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің 13-ші президенті Езра Тафт Бенсон: "Мормон кітабы өміріміздің кілт тасы болсын деп тілеймін" деді.