Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Томбола» операциясы – SAS майоры Рой Фарран мен Арнайы операциялар басқармасының капитаны Майкл Листің басқаруымен 2-ші арнайы әуе қызметі жүргізген маңызды шабуыл болды. Операция Одақтас әскерлерінің 15-ші армия тобының бұйрығына бағынбай, мерзімінен бұрын іске қосылды.
During the Second World War, Operation Tombola was a major raid conducted by the 2 Special Air Service, under the command of SAS Major Roy Farran, and Special Operations Executive's Captain Michael Lees. The operation was launched prematurely against orders from the Allied 15th Army Group.
Жоспарлау
1945 жылдың 4-24 наурызы аралығында 50 адам майор Рой Фарранның басшылығымен, Майкл Листің басшылығындағы “Кешірме” SOE миссиясымен байланысу үшін Монте-Кусна (Реджио-Эмилия) аймағына парашютпен түсті. Олар итальяндық партизандармен байланыс жасады, олардың қатарында 70 қашқан советтік әскери тұтқын да болды. 19 наурызда екі неміс дезертирі “Кешірме” миссиясына неміс штабының орналасқан жері туралы ақпарат әкелді (олар 14-ші армия деп ойлады, бірақ ол LI Гебиргс (Тау) корпусы болуы мүмкін еді). Неміс штабы Реджио-Эмилия төбелеріндегі Ботеге-д'Альбинеадағы екі виллада орналасқан. Лис Фарранмен бірге шабуыл жасауды жоспарлап жатқанын SOE-ге хабарлады. Сол күні Листің хабары 15-ші армия тобының штабына жіберілді, олар екі талаппен шабуылды мақұлдады. Біріншіден, Лис пен Фарран шабуыл жоспарын зерделеп, ұсыну керек еді, екіншіден, шабуыл дереу басталмауы керек еді. Оның орнына, ол Италиядағы Оккупациялық күштердің капитуляциясымен аяқталар 15-ші армияның жоспарланған көктемгі операциясымен үйлестірілуі керек еді. Лис пен Фарран бұл бұйрықтарды алғанмен, оларды өз жоспарларына қоспады. Олар жау штабын зерделеп, шабуыл жоспарын ұсынды, операцияны 28 наурызға белгіледі. Бұл 15-ші армия тобында алаңдаушылық тудырды, олар “Мақсатты күнден кейін бір апта күтіңіз, содан кейін сіздің жоспарыңыз максималды нәтижеге жету үшін дұрыс уақыт болады” деген жауапты жіберді. Бұл өтініш сәтті болмады, және Лес пен Фарран бұйрықтарды алғанын растағанмен, 15-ші армия тобы Лис пен Фарранды тоқтатуға тырысты. Екі жақтан алынған жалғыз сигнал 23 наурызда болды, ол 15-ші армия тобының бұйрықтарын елемеді. Сигналда былай делінген: “26 наурызда шабуылды бастаймыз, жоспарлар өзгертілмейді”.
Fifty men parachuted to the Monte Cusna area (Reggio Emilia) between 4 and 24 March 1945, under command of Major Roy Farran to link up with the SOE mission "Envelope" under the command of Michael Lees. The force liaised Italian Partisans, whose force also included 70 escaped Soviet POWs. On 19 March, two German defectors brought Envelope mission information regarding the location of a German Headquarters (they believed 14th Army, but it may have been LI Gebirgs (Mountain) Corps). The German HQ was located in two villas in Botteghe d'Albinea in the hills above Reggio Emilia. Lees' signaled SOE that he and Farran planned to launch an attack. Later that day, Lees' message was passed to Allied 15th Army Group HQ, who approved the attack, with two caveats. First, Lees and Farran had to reconnoitre and submit a plan of attack, and second, the attack was not to be launched immediately. Instead, it was to be coordinated with Operation Grapeshot, 15th Army's planned Spring offensive that would end with the capitulation of Axis forces in Italy. Though these orders were received by Lees and Farran, the pair did not incorporate them into their plans. They reconnoitred the enemy HQ and submitted their plan of attack, earmarking 28 March for the operation. This caused alarm at 15th Army Group, with a reply sent "you only have to wait one week after target date Your scheme will then be correctly time for maximum effort." This appeal did not succeed, and despite confirming Les and Farran had received their orders, 15th Army Group tried in vain to reign in Lees and Farran. The only signal received from the two was on 23 March, that ignored 15th Army Group's orders. It read "Confirm we attack 26 March Plans irrevocable now "
Операция
Фарран мен Лиз шабуылды 27 наурыз күні түнде шотланд сазгері Дэвид Киркпатриктің ойнауымен бастады. Киркпатрик жергілікті тұрғындарға қарсы жазалау шаралары қолданылмауы үшін, операцияны британдықтар жасаған деп анықтау мақсатымен осы аймаққа өз еркімен жіберілді. Шабуыл сәтті аяқталды, неміс әскері 50-60 адамға дейін шығынға ұшырады (оның ішінде қаза тапқандардың саны белгісіз). Вилла Россиде үш SAS сарбазы қаза тапты, ал шамамен жеті SAS сарбазы мен партизан жараланды (төрт британдық, екі итальяндық және бір орыс). Жараланғандардың арасында Францияға, содан кейін Англияға эвакуацияланған Майкл Лиз де болды. Шабуыл сәтті болғанымен, егер ол «Грейпшот» операциясымен бірге жүргізілгенде, күтілгендей үлкен бұзылуға себеп болмады. Осы шабуылдан бір апта соң операция басталды.
Farran and Lees began the attack on the night of 27 March, beginning with the sound of a Scottish piper, David Kirkpatrick. Kirkpatrick had volunteered to be dropped into the area, to identify the operation as British – so that reprisals would not be carried out against the local population. The attack itself was a success, the Germans sustained 50–60 casualties (including an unknown number killed). Three SAS personnel were killed in action at Villa Rossi, and about seven SAS and partisans were wounded (four British, two Italians and a Russian). Among the wounded was Michael Lees, who was evacuated to France, and then England. Though the attack was a success, it did not cause the disruption it would have, had it coincided with the beginning of Operation Grapeshot. The offensive would not begin for another week.
Салдары
Партизандар, SOE және SAS 23 сәуірге дейін операцияларды жалғастырды, оның ішінде оське тиесілі нысандар ретінде жолдарға шабуылдар жасады. 300-ге жуық неміс өлтірілгені және 200-і тұтқындалғаны ғана емес, аймақты қорғау үшін басқа міндеттерден алынып келген оське қарасты қорғаушылардың саны да маңызды болды. Сонымен қатар, аймақтағы азаматтар жасырып ұстаған одақтас әуешілер де өздерінің әскерлеріне қайтарылды. Соғыстан кейін Фарран Лиске рейд кезінде көрсеткен батылдығы үшін Әскери крестпен марапатталуын ұсынды. Операцияны қарап шыққаннан кейін Фарранның ұсынысы қабылданбады, себебі "осы операцияның құндылығы оның уақытына байланысты болды, ал SAS отрядының капитаны Лис 15-ші армия тобының осы штаб арқылы берілген нақты бұйрықтарына қарамастан, операцияны мерзімінен бұрын және салғысынан ойланбай жүргізді. Егер капитан Лис көрсеткен ерлік болмағанда және ол жараланбағанда, тәртіптік шаралар қарастырылуы мүмкін еді".
The Partisans, SOE, and SAS continued operations until 23 April, including raids against roads as Axis installations. Just as important as the 300 or so Germans killed and 200 captured, was the number of Axis defenders moved from other duties to secure the area. A number of Allied airmen, who were being hidden by civilians in the area, were also returned to friendly lines. Shortly after the war, Farran recommended Lees be gazetted with the Military Cross, for his bravery during the raid. Reviewing the operation, Farran's recommendation was denied, on the grounds that "the value of this operation depended on its timing and Captain Lees with the SAS detachment carried it out prematurely and recklessly, in spite of the express orders from 15th Army Group transmitted by this HQ. But for the gallantry displayed and the fact that Captain Lees was wounded in the action, it is probable that disciplinary action would have been considered."
Соғыстан кейінгі есептер
Операцияның командирі Рой Фарран өзінің естеліктерін "Операция Томбола" кітабында (Арнайы күштер кітапханасы, Қару-жарақ және броня баспасы, 1986) жариялады. BBC-дің "Құпия соғыс" телесериалы, 2011 жылы Алисдейр Симпсон (Acorn Media) баяндаған "SAS итальяндық тапсырысы" атты эпизодында Рой Фарран мен Майкл Листің ерліктеріне тоқталды. Операция "Great SAS missions" (2004) телесериалында да көрсетілді. Матео Инсерти мен Валентина Руозидің итальян тілінде жазған "Il bracciale di sterline" (Aliberti April 2011) кітабы алғаш рет британдық, итальяндық және неміс құжаттарын қолданып, операциялар туралы толық мәлімет береді. Матео Инсертидің тағы бір кітабы "Il paradiso dei folli" (Imprimatur Aliberti 2014) осы құпия миссияға қатысқан бірнеше адамның соғыс және соғыстан кейінгі өміріне арналған. "Il suonatore matto" (Imprimatur 2017) кітабы да Маттео Инсертидің туындысы, ол Дэвид "есінен жаңылысқан сазгер" Киркпатриктің өмірін зерттейді. Инсерти Киркпатриктің сыбызғысының үні мен Вилла Россидегі шайқаста қаза тапқан үш SAS сарбазының (Риккомини, Болден, Гускотт) құрбандығы немістерді Томболаның "партизандық" акция емес, дәстүрлі әскери шабуыл екеніне көндіргенін растайтын құжаттар мен естеліктер тапты. Осының нәтижесінде нацистер Альбинея азаматтарына қарсы жаза шараларын қолданбады. "Операция Томболаның" екінші бөлігінде, 1945 жылдың 21 сәуірінде Торре-Майнада (Модена) болған шайқаста SAS-тің 2 десантшысы Юсто Балерди Роберт Брюс қаза тапты. Ол баск антифашисі, республикашыл және бұрынғы француз шетелдік легионының мүшесі болды. Брюс Екінші дүниежүзілік соғыста британдық SAS қатарында шайқасқан жалғыз баск еді. Юсто Балерди Роберт Брюстің тарихы "Il bracciale di sterline" және "Il suonatore matto" кітаптарында жарық көрді.
The commander of the operation, Roy Farran, published his account in the book Operation Tombola (Special Forces Library, Arms and Armour Press, 1986). The BBC series Secret War narrated by Alisdair Simpson (Acorn Media) in 2011 focuses on the exploits of Roy Farran and Michael Lees in the episode "SAS Italian Job". The operation is narrated also in the TV mini series "Great SAS missions" (2004). A book written in Italian Il bracciale di sterline by Matteo Incerti & Valentina Ruozi (Aliberti April 2011) details for the first time the operations with the use of British, Italian, and German documents. A second book Il paradiso dei folli (Imprimatur Aliberti 2014) by Matteo Incerti to, focused on the war and post war experience of several participants of this secret mission. "Il suonatore matto" (Imprimatur 2017) also written by Matteo Incerti focused about the life of David 'mad piper' Kirkpatrick. Incerti found documents and memory who prove that the sound of Kirkpatrick's bagpipe and the sacrifice of the three SAS soldiers killed in action (Riccomini, Bolden, Guscott) in Villa Rossi, made the Germans believe that Tombola was a conventional military attack, rather than a "partisan" action. As a result the Nazis didn't inflict reprisals on the civilian population of Albinea. During the second part of Operation Tombola, on 21 April 1945 action in Torre Maina (Modena) also the 2 SAS paratrooper Justo Balerdi Robert Bruce was killed in action. He was a Basque antifascist, republican, and a former member of the French Foreign Legion. Bruce was the only Basque to fight with the British SAS in World War II. The story of Justo Balerdi Robert Bruce appears in the books "Il bracciale di sterline" and "Il suonatore matto".