Оңшыл партияларды біріктіру қозғалысы (1990-жылдар – 2003)

Кіріспе

1990 жылдардың ортасынан 2003 жылға дейінгі кезеңде Канадада оңшыл және орталықшыл партияларды біріктіруге бағытталған қозғалыс. «Оңды біріктіру» қозғалысы – 1990 жылдардың ортасынан 2003 жылға дейін болған канадалық саяси қозғалыс. Бұл қозғалыс Канаданың екі негізгі оңшыл саяси партиясы – Канаданың реформалық партиясы/Канадалық Альянс (CA) және Канаданың прогрессивті консервативтік партиясы (PC) жеңіске жетіп, биліктегі Либералдық партияны жеңе алмайтыны белгілі болғанда пайда болды. Сондықтан, қозғалыстың мақсаты екі партияны біріктіріп, жаңа бір партия құру (немесе бұл мүмкін болмаса, екі партия арасында билікті бөлісу туралы келісімге келу) болды. Оңшылдарды біріктіру мақсаты 2003 жылдың желтоқсан айында Канаданың консервативтік партиясы құрылған кезде орындалды.

1987-1993: саяси оң жақтағы бөлшектеу

Реформалық партия 1987 жылы құрылды, бұл 1984 жылдан 1993 жылға дейін Канаданы басқарған премьер-министр Брайан Малронидің прогрессивті консервативтік үкіметіне қарсылықтың нәтижесінде болды. Батыс канадалықтардың көп бөлігі Малрони үкіметінің Квебекке жақындығын және ықпал етуді кеңінен пайдалануын ұнатпады. Олар Мич-Лейк келісімін және Шарлоттаун келісімін Батыс Канаданың мүддесіне сай емес деп есептеді. Басқа батыс консерваторлары Малрони үкіметінің салық және мемлекеттік шығыстар саясатында жеткілікті неолибералдық емес екенін айтты, ал кейбір әлеуметтік консерваторлар үкіметтің Канададағы абортты реттеу және қысқарту әрекеттерінің сәтсіздігін сынады. 1993 жылғы сайлауда Реформалық партия батыста 52 орын жеңіп алды, ал бұрынғы қуатты Консервативтік партия, жаңа премьер-министр Ким Кэмпбелл басшылығымен, Парламентте тек екі орынға дейін қысқарды. Алайда, екі партия да осы сайлауда, сондай-ақ 1997 және 2000 жылдардағы сайлауларда Онтарио мен Квебек провинцияларында сәттілікке жете алмады. Канаданың екі орталық провинциясы Палатадағы орындықтардың жартысынан астамын құрады; 1993, 1997 және 2000 жылдардағы сайлауларда Реформалық партия/Канадалық Альянс және Консервативтік партияның орталық Канададағы орын саны 170-тен аспады. Екі оңшыл партия билік үшін күрескенде, үкіметтегі либералдарды жеңудің мүмкін емес екені анық болды. 1997 жылғы сайлауда Консервативтік партия мен Реформалық партия халықтың қолдауының шамамен 19% -ын алды. Реформа 60 батыс орынды жеңіп алып, ресми оппозиция мәртебесіне ие болды, ал Консервативтік партия 20 шығыс орынды жеңіп алып, партия мәртебесін қайта алды (Канада Парламентінде ресми партия мәртебесіне ие болу үшін кемінде 12 орын қажет, бұл партияға парламенттік комитеттерде орын алуға, Палатада сөйлеуге кепілдік берілген уақыт, Парламенттің шығыс және батыс блоктарында қосымша кеңсе кеңістігі және партияның зерттеулері мен жұмыскерлеріне арналған көп миллиондық федералдық қаржыландыру мүмкіндігін береді). Ең маңыздысы, либералдар сайлауда 5 орындық көпшілікке ие болды, және көптеген сарапшылар Консервативтік партия мен Реформалық партияның біріккен дауыстары либералдарды жеңуге немесе кем дегенде оларды азшылыққа түсіруге жеткілікті болар еді деп санайды. Жан Кретьен басшылығымен либералдар 1993 жылдан бері Канаданы басқарып келеді және Кретьеннің кезеңінде бөлінген оңшылдар оларды ешқашан қауіпке ұшыратқан жоқ. Либералдардың сайлаудағы сәттілігіне Онтарио провинциясының үлкен үлесі болды. 1993 жылдан 2004 жылға дейін либералдар Канаданың ең көп халқы бар провинциясында толық үстемдік құрды. Реформа және Консервативтік партия көптеген дауыс алды, бірақ «бірінші келгенге жеңіс» (FPTP) жүйесінің арқасында Онтарионың шамамен 103 орынының көп бөлігін жеңіп алу жеткіліксіз болды. Сонымен қатар, Онтарионың прогрессивті консервативтік партиясы, кейбір адамдар Реформа және Көк тори консерваторларымен саясатта және бағытта жақын болды деп санайды, премьер-министр Майк Харрис басшылығымен провинциялық үкімет құрды.

The Reform Party came into being in 1987, due in part to opposition to Prime Minister Brian Mulroney's Progressive Conservative government that ruled Canada from 1984 to 1993. A significant number of Western Canadians had strongly disliked what they perceived as the Mulroney government's pro Quebec approach and rampant use of patronage. They also viewed the Meech Lake Accord and Charlottetown Accord as not in the West's best interests. Other Western conservatives felt that Mulroney's government was not sufficiently neo liberal in its fiscal taxation and federal spending policies while some social conservatives were critical of the government's failed attempts to regulate and reduce abortion in Canada. In the 1993 election, the upstart Reform Party won 52 seats in the west, and the once powerful PCs led by newly minted Prime Minister Kim Campbell were reduced to only two seats in Parliament. Both parties were, however, almost completely shut out of Ontario and Quebec in this election, and also in the elections of 1997 and 2000. The two central Canadian provinces together represented over half the seats in the House of Commons; in the 1993, 1997 and 2000 elections, the total number of central Canadian seats held, collectively, by the Reform Party/Canadian Alliance and the PCs never rose above six, out of a total of over 170 available seats. With two right wing parties competing for power, it became apparent that unseating the governing Liberals would be next to impossible. In the 1997 election, both the PCs and the Reform Party respectively polled roughly 19% each in popular support. Reform emerged with 60 Western seats and Official Opposition status, while the demoralized PCs emerged from the brink of oblivion with 20 Eastern seats and regained party status (a minimum of 12 seats is required for official party status in the House of Commons of Canada, allowing the party to have seats on parliamentary committees, guaranteed speaking time in the Commons, additional office space in the east and west blocks of Parliament, and multimillion dollar federal funding for party research and staffing). More importantly, the Liberals emerged with only a five seat majority in the election, and many pundits suggested that the combined PC and Reform votes would have been enough to unseat the Liberals or at least reduce them to minority status. The Liberals under Jean Chrétien had governed Canada since 1993, and were never really threatened by the divided right during the Chrétien era. Especially important in the Liberals' electoral success was the province of Ontario. From 1993 to 2004, the Liberals utterly dominated Canada's most populous province. Both Reform and the PC Party received many votes, but because of the first past the post (FPTP) system, this was not enough to win more than a handful of Ontario's approximately 103 seats. At the same time, the Progressive Conservative Party of Ontario, who some suggested were kindred spirits in policy and direction to Reform and Blue Tory PCs, had formed a provincial government under Premier Mike Harris.

Құрама жұмыстарға кедергілер

Бірлесуге көптеген кедергілер болды. Сауалнамалар көрсеткендей, дәстүрлі ПК сайлаушыларының үштен екісі біріккен Канадалық Альянс/ПК партиясын қолдағаннан гөрі либералдарға дауыс беретін еді. Сондай-ақ, кейбір батыс аймағының тұрғындары жаңа партияның Орталық Канаданың ықпалында болады деп алаңдады, дәл сол сияқты Прогрессивті консерваторлардың да солай болғанын ойлаған. Екі тараптың жетекшілері мен депутаттары да екі партияның бөлек саяси бірліктер екендігіне және үлкен консервативті қозғалыстың бір бөлігі еместігіне байланысты бірігуге қарсы шықты.

1995-1996: Оң жақты біріктірудің алғашқы әрекеттері

1995 жылғы Квебек референдумы кезінде Реформа партиясының көшбасшысы Престон Мэннинг, отырып тұрған екі ПК депутаты – Элси Уэйн мен партия жетекшісі Жан Шарестке Реформа партиясының фракциясымен бірге парламентте отыруға шақырды. 52 Реформа партиясы депутаты мен екі ПК депутатының біріккен күші, 53 мүшелі Квебек сепаратистер блогының фракциясын ығыстырып, осы арқылы Ұлыбританияның адал оппозициясын құруға мүмкіндік берген болар еді. Алайда Шарест бірігуден бас тартты және оның орнына қираған ПК партиясын қайта құруға күшін жұмсады. 1996 жылы Дэвид Фрум мен Езра Левант Калгариде «Өзгерістің желдері» атты конференция ұйымдастырды. Бұл Канаданың Реформа партиясы мен Прогрессивті консервативті партиясын біріктіруге жасалған алғашқы әрекет болды, мақсаты – біріккен оңшыл партияның келесі сайлауда Канаданың Либерал партиясын жеңуіне көмектесу еді. Маннинг пен Шарест екеуі де шақырылды, бірақ қатысудан бас тартты.

1997-2000: Біріккен Альтернатива / Канадалық Альянс

1997 жылы екінші либералдық жеңістен кейін оңшыл бағыттағы екі партияның дауысты бөліп, либералдардың көпшілігін қамтамасыз ететіні анық болды. Реформа партиясының жетекшісі Маннинг өзінің партиясының кейбір мүшелері мен батыстың бұқаралық ақпарат құралдары тарапынан «Реформа партиясының халықтық қолдауын кеңейте алмағаны» үшін сынға ұшырады. Маннинг бастапқыда Реформа партиясы жаңа партия болуы керек деп ұсынған, үшінші жол – популистік балама ретінде, бұл партия өзін-өзі қанағаттандырған либералдар мен консерваторларды жаңа ұлттық қозғалыс ретінде алмастыра алады, бірақ бұл үміт Манитоба мен Онтарионың шекарасынан тыс жерде іске аспайтыны анық болды. 1998 жылы Шарст жетекші лауазымынан кеткен кезде консерваторлардың ынтымақтастығына үміт пайда болды. Бірнеше беделді саяси тұлғалар, соның ішінде Манитобаның прогрессивті консервативті кабинет министрі Брайан Паллистер, генерал-майор Льюис Маккензи, бұрынғы Реформа партиясының депутаты Стивен Харпер және Альбертаның бұрынғы қазынашысы Джим Диннинг 1998 жылғы прогрессивті консервативті лидерлік конвенциясында консерваторлардың екі жағынан да «Біріккен оң» кандидаттары ретінде қатысуға шақырылды. Бірақ соңғы дауыс беруде екі кандидат – Прерияның еркін саудаға қарсы белсендісі Дэвид Орчард пен бұрынғы премьер-министр Джо Кларк бірігуге қарсы болды. Кларк қайтадан Консервативті партияның жетекшісі болып сайланды және оңшылдарды біріктірудің жалғыз жолы – Реформашылардың Прогрессивті консерваторлар партиясының «үлкен шатыры» астында ПК-ға қосылуы екенін мәлімдеді. Реформашылар одақтың жаңа партия құруды қажет ететініне сенді, бір партияның екіншісіне сіңірілуіне емес. Сондықтан Реформа партиясы партия басшылығының бағдарына қарамастан, Канада үшін ортадан оңға қарай бағытталған жаңа біріккен қозғалысты құруға ұқсас ойлы консерваторларды көндіру үшін бірқатар күш-жігерді бастады. Қозғалыстың қосымша мақсаты – ағымдағы партиялардың келесі федералды сайлауда бір округте екі оңшыл кандидатты тіркемеуге келісуі болды. Мэннинг пен Реформа партиясының қолдауымен «Біріккен баламаның» артықшылықтары туралы бірқатар бейресми конференциялар мен шағын конвенциялар ұйымдастырылды. «Біріккен балама» қозғалысы консервативті сайлаушылар үшін кеңінен коалиция құруға бағытталған болса да, Реформа партиясының оңға қарай жылжуын қалаған әлеуметтік консерваторлармен бәсекелесуге тура келді, бұл орталық және «қызыл торизмге» қарсы болды. Бұл мүшелер Реформа партиясы тек Батыс аймақтарында кандидаттар тіркеу арқылы Жаңа демократиялық партияға саяси қарсы саясатшы бола алады деп сенді. Азшылық үкімет кезінде НДП Либералдық партияның әлеуметтік саясатында солшыл бейімділіктерге ықпал етеді. Көптеген Реформашылар Реформа партиясы прогрессивті консервативті партияның әлеуметтік саясатына ұқсас әсер ете алады деп мәлімдеді. 1998 жылы 1993 жылғы Реформа партиясының кандидаты және жалынды әлеуметтік консерватор Крейг Чандлердің қолдауымен Онтарионың Торонто қаласында «Оңшылдарды біріктіру» атты даулы конференция өтті. Конференция Реформа және Прогрессивті консервативті партияларының депутаттары мен делегаттарын ғана емес, сонымен қатар оңшыл консервативті Христиандық мұра партиясының, Әлеуметтік несие партиясының, Аймақтар партиясының конфедерациясының, Онтарионың Отбасылық коалиция партиясының және Онтарионың Бостандық партиясының делегаттарын да қамтығаны үшін көптеген жағымсыз медиа назарын аударды. Осы конференциядан кейін көптеген прогрессивті консервативті қолдаушылар жаңа біріктірілген Реформа/ПК саяси бірлігіне дауыс беруден гөрі либералдарға дауыс беруді жөн көретінін көрсететін сауалнамалар жүргізілді. Біріккен балама құруға бағытталған күш-жігер прогрессивті консерваторлардың басшылығына ұнамады. Партия конституциясына түзету енгізу арқылы партия келесі сайлауда әрбір федералды округте үміткер тіркеуі керек екені мәлімделді. ПК-ның жетекшісі Джо Кларктың қарсылығына тап болған Маннинг Реформа партиясының мүшелерін «үлкен ойлауға» шақырды және ақырында «Біріккен оң» күш-жігері іске қосылды. 2000 жылдың басында Реформа партиясы Оттавада екі ұлттық съез өткізді, олардың аяқталуы «Канадалық консервативті реформалар альянсы» немесе ККРА құрылуымен аяқталды. Алайда, бірқатар сарапшылар атаудың соңына «партия» сөзін қосса, аббревиатура шын мәнінде ККРАП болады деп атап өтті. Нәтижесінде атау «Канадалық реформалық консервативтік альянс» деп өзгертілді, көбінесе Канадалық альянс деп аталады. Барлық Реформашылар жаңа оңшыл саяси партия құруды қолдаған жоқ. Кейбір Реформашылар шын мәнінде популист болды және Канадада үкімет үшін оңшыл шешімдерге ұмтылмады. Реформа партиясының депутаттары Дэррел Стинсон мен Майрон Томпсон бастаған «Реформаның жоғалуына қарсы біріккен халық» немесе GUARD атты наразылық қозғалысы іске қосылды. Қозғалыс партия мүшелері мен шенеуніктерге жаңа партияға қарсы дауыс беруге шақыратын хаттар мен электрондық хабарламалар жіберді. Ақырында Маннингтің жаңа партия құруға жасаған тырысы сәтті болды, бірақ оның бастамасы үшін жеке салдары ауыр болады. Канадалық альянстың лидерлік жарысы Маннингтің жетекшілігін оңай расталатын формальды жарыс болады деп күтілді. Алайда, жарыс тез қарқынды бәсекеге айналды. Көптеген КК мүшелері жаңа партияға жаңа лидер қажет деп ойлады. Ақырында Маннингтің КК лидерлігіне жасаған тырысы Альберта провинциялық жиналысының депутаты (депутат) және провинциялық қазынашысы Стоквелл Дэйден жеңіліске ұшырады. Партия кейбір адамдар бұрынғы Реформашылар мен Джо Кларктың «қызыл торизм» лидерлігіне наразы болған «көк торилердің» қуанышты одағы ретінде қарастырылса да, Канадалық альянс көптеген адамдар үшін жаңа киімдегі Реформа партиясы ғана болып көрінді. Сонымен қатар, көптеген Реформашылар Маннингтің қозғалыстың жетекшісі қызметінен шеттетілуіне байланысты КК-ға наразы болды.

After the second Liberal win in 1997, it became increasingly obvious that having two right of centre parties was splitting the vote and ensuring further Liberal majorities. Reform leader Manning was criticized by some members in his own party and by Western media for not "broadening the popular base of Reform." Manning had originally suggested that the Reform Party was meant to be a new party, a third way as a populist alternative that could replace the complacent Liberals and PCs as a new national movement, but this hope was clearly not materializing beyond the Manitoba Ontario border. There was some hope for cooperation from the PCs when Charest stepped down as leader in 1998. Several credible political figures, including Manitoba Progressive Conservative cabinet minister Brian Pallister, Major General Lewis MacKenzie, former Reform MP Stephen Harper, and the former Alberta treasurer Jim Dinning were all encouraged to run as Unite the Right candidates by both sides of the conservative divide in the 1998 Progressive Conservative leadership convention. But the two candidates on the final ballot, Prairie anti free trade activist David Orchard and former Prime Minister Joe Clark, were both opposed to a merger. Clark was re elected leader of the PC Party and insisted that the only way to unite the right would be for Reformers to join the PCs under the "big tent" of the Progressive Conservatives Party. Reformers were convinced that a union would have to involve the creation of a new party, as opposed to one party being enveloped by the other. Therefore, the Reform Party launched a number of efforts to convince like minded PCs to join with them in creating a new united right of centre movement for Canada regardless of the agenda of the PC leadership. A secondary goal of the movement was to at least have the current parties agree not to run two right of centre candidates in the same ridings in the next federal election. A series of informal conferences and mini conventions were staged under the auspices of Manning and the Reform Party on the benefits of a "United Alternative." While the United Alternative movement was focused on creating a broader coalition for conservative voters, it had to compete with social conservatives who wanted the Reform Party to shift further to the right, as opposed to the moderate centre and Red Toryism. These members believed that the Reform Party could become a political opposite to the New Democratic Party by only running candidates in the West. In times of minority, the NDP has influenced left leaning tendencies in the Liberal Party's social policies. Many Reformers argued that the Reform Party could influence the Progressive Conservative Party's social policies in a similar manner by forcing the PCs to adopt more right wing solutions in order to obtain support from Western Reform MPs in future minority PC governments. In 1998, under the auspices of 1993 Reform Party candidate and ardent social conservative Craig Chandler, a controversial "Unite the Right" conference was held in Toronto, Ontario. The conference attracted a great deal of negative media attention for not just including MPs and delegates from the Reform and Progressive Conservative parties, but also leadership officials from the right wing social conservative Christian Heritage Party, Social Credit Party, the Confederation of Regions Party, Family Coalition Party of Ontario and delegates from the Freedom Party of Ontario. After this conference, polls were conducted that suggested that many Progressive Conservative supporters would rather vote Liberal than vote for a new merged Reform/PC political entity. The efforts to create a United Alternative did not sit well with the leadership of the Progressive Conservatives. The PC Party eventually passed an amendment to the party's constitution stating that the party had to run a candidate in every federal riding in the next election. Having been rebuffed by PC leader Joe Clark, Manning urged the Reform Party membership to "Think Big" and eventually a real "United Right" effort was launched. In early 2000, the Reform Party held two national conventions in Ottawa that culminated in its demise and the creation of the "Canadian Conservative Reform Alliance", or CCRA. However, a number of pundits pointed out that if the word "party" was added on to the end of the name, the acronym would actually be CCRAP. Consequentially, the name was changed to the "Canadian Reform Conservative Alliance", more commonly known as the Canadian Alliance. Not all Reformers were in favour of the creation of a new right wing political party. Some Reformers were actually populists who did not necessarily aspire to right wing solutions for government in Canada. Led by Reform MPs Darrel Stinson and Myron Thompson, a protest movement was launched known as "Grassroots United Against Reform's Demise" or GUARD. The movement sent letters and e mails to party members and officials urging them to not vote in favour of a new party. Ultimately, Manning's bid to create a new party was successful, although the personal consequences for his initiative would be high. The Canadian Alliance leadership race was expected to be a pro forma contest in which Manning's leadership would be easily reconfirmed. However, the race quickly became a contest. Many CA members felt that a new party needed a new leader. Eventually Manning's bid for the CA leadership was defeated by Alberta Member of the Legislative Assembly (MLA) and Provincial Treasurer Stockwell Day. While the party was seen by some as a happy union of former Reformers and Blue Tory PCs who were disaffected with Joe Clark's Red Tory leadership, the Canadian Alliance was still seen by many as merely the Reform Party in new clothes. Furthermore, many Reformers became disaffected with the CA due to Manning's ouster as the movement's leader.

2000-2002: Канадалық Альянстың бөлшектелуі

2000 жылғы сайлауда күтілген нәтижеге жетпегені және КА-ның Джо Кларктың ПК-ін тәуелсіз деңгейге дейін төмендетуге қабілетсіз болғанынан кейін, 2001 жылы Стоквелл Дейдің Канадалық Альянсқа басшылық етудегі қиындықтарына байланысты фракциялық талас-тартыстар басталды. Дейдің тұлғасы, мәлімдемелері мен іс-әрекеттеріне байланысты бірнеше дау-дамайлар туындады, нәтижесінде бірқатар наразы CA шенеуніктері мен депутаттары, оның ішінде партияның беделді өкілдері Дебора Грей мен Чак Страл Альянс фракциясымен ресми түрде байланысын үзді. Осы тұрақсыз кезеңде он үш депутат Канадалық Альянстан шықты. Ол он үш депутат Демократиялық өкілдік тобы (ДӨТ) ретінде отырды және ақырында өздерін ПК-мен біріктіруге келісті, олардың екеуі де Парламентте бір топ ретінде отырып, бірлескен отырыстар өткізді. ДӨТ өз веб-сайтын іске қосты және жақын арада өтетін сайлауды күтіп, «Демократиялық реформа партиясы» округтік ұйымдарын құруға кірісті. Канадалық Альянстың құлдырауын және ДӨТ-қа кеткендердің көбеюін ескеретін болсақ, Канададағы оңшылдардың болашақта да бөлініске ұшырауы мүмкін болып көрінді. 2001 жылдың қыркүйегінен 2002 жылдың мамырына дейін Парламентте үш жеке сайланған оңшыл саяси күш болды (ПК, КА және ДӨТ). Көптеген журналистер мен сарапшылар болашақ сайлауда бірнеше қайшы фракциялардың бірдей сайлаушылар үшін бәсекелесетініне байланысты оңшылдардың толығымен ыдырайтынына сенді. 2002 жылдың қаңтарында журналистер оң жақтағы қиындықтар туралы сұрағанда, Либералдық мұра министрі Шила Коппс консервативтік қозғалыстағы жік-жарыққа байланысты үкіметтегі либералдардың қуанышын жеткізе келе, «жанып, бала, жанып!» деп әзілдеді. Көптеген саяси сарапшылар сенімді ұлттық балама болмағандықтан, либералдар 2004 жылғы сайлауда төртінші рет тікелей көпшілік дауысқа ие болады деп болжады. 2000 мен 2002 жылдар аралығындағы Ресми оппозицияның басшылығындағы үнемі болатын алабұдыраң мен өзгерістер Кретиен үкіметінің қарсыластарынан тегін пайда табуына себеп болды деген қабылдау қалыптасты.

After a below expectations result in the 2000 election and the failure of the CA to reduce Joe Clark's PCs to independent status, a year of factional in fighting began in 2001 over Stockwell Day's troubled leadership of the Canadian Alliance. Several controversies surrounding Day's personality, statements, and actions led to a number of disaffected CA officials and MPs, including party stalwarts Deborah Grey and Chuck Strahl, to formally break with the Alliance caucus. Thirteen MPs left the Canadian Alliance during this period of instability. The thirteen MPs sat as the Democratic Representative Caucus (DRC) and eventually decided to affiliate themselves with the PCs, sitting as one group in the House of Commons and holding joint meetings. The DRC also launched its own website and began setting up "Democratic Reform Party" constituency associations in anticipation of a snap election. After the near collapse of the Canadian Alliance and the rise in defections to the DRC, it appeared that the right in Canada would remain fractious and fragmented into the foreseeable future. From September 2001 to May 2002, three separate elected right wing political entities existed in the House of Commons (the PCs, the CA and the DRC). Many journalists and media analysts were convinced that the Right would totally melt down in a future election with so many conflicting factions competing for the same voter base. When asked by reporters in January 2002 about the troubles on the right, Liberal Heritage Minister Sheila Copps aptly conveyed the glee of the governing Liberals at the fractiousness in the conservative movement when she quipped, "burn, baby, burn!" Many political pundits were convinced that with no credible national alternative, the Liberals would easily cruise to a fourth straight majority victory in a future 2004 election. The almost constant turmoil and change in leadership of the Official Opposition between 2000 and 2002 led to a fair perception that the Chrétien government was getting a free ride from a hived opposition.

2002: Жаңа басшы

2002 жылдың сәуірінде Стоквелл Дейдің орнын Канад Альянсының басшысы ретінде Реформалық партияның алғашқы "88-ші топ" негізін қалаушыларының бірі Стивен Харпер басты. Дейден өзгеше, Харпер өзінің қабілеттілігін көрсетіп, алдыңғы басшылығының салдарынан туған көптеген зиянды жоюға қол жеткізді. Харпер басшылық еткен кезде, партиялық фракциядан шығып кеткен екі депутатты қоспағанда, барлық ДРК депутаттары Канад Альянсына қайта оралды. Стоквелл Дей Канад Альянсын басқармайтындықтан, көптеген консервативті мүшелерге бірігу әлдеқайда қолайлы болды. Өзінің басшылығында оңшылдарды біріктіруге жасалған көптеген әрекеттерді қабылдамаған ПК партиясының басшысы Джо Кларк, 2002 жылдың тамызында ПК-ДРК коалициялық фракциясы тарағаннан кейін, ПК басшысы лауазымынан кетіп зейнетке шығуын жариялады. 2003 жылдың мамырына көшбасшы сайлауы жоспарланған еді. 2003 жылдың 31 мамырында Нова-Скотиядан Питер Маккей ПК партиясының басшысы болып сайланды. Кларктан айырмашылығы, Маккей біріккен партия идеясы бойынша ашық пікір алмасуды қолдады, бірақ өзінің басшылығымен толыққанды бірігу болмайтынын уәделеді. Басшылыққа келгеннен кейін көп ұзамай, Маккей оңшылдардың бірлігін арттыру мақсатында Канад Альянсымен кең ауқымды "келіссөздер" жүргізуге дайын екенін мәлімдеді.

2003: Құрамалық келіссөздер

2003 жылдың жазы мен күзі аралығында ПК мен КА өкілдері арасында ұзаққа созылған келіссөздер өтті: ПК үшін Билл Дэвис, Дон Мазанковски және Лойола Хирн, ал КА үшін Джерри Сент-Жермен, Рей Спикер және Скотт Рид. Өкілдердің кім екені көпшілікке мәлім болды, бірақ автокөлік бөлшектері магнаты Франк Стронахтың қызы Белинда Стронахтың талқылау төрағасы және модераторы ретінде қатысқаны кейін ғана белгілі болды. Келіссөздерге өте танымал және табысты бұрынғы либералдық қаржы министрі Пол Мартиннің Либералдық партияны басып алуы және сайлаушылардың либералдық үстемдікке наразы болуынан туған екі партияның мүшелік саны мен саяси қаржылай көмектерінің айтарлықтай азаюы себеп болды. Сауалнамалар көрсеткендей, егер келісімге келмесе, келесі сайлауда екі партия да Мартин басқаратын либералдық командаға Канада бойынша көптеген орындарды жоғалту қаупінде болды.

2003-2004: Канаданың Консервативтік партиясының құрылуы

2003 жылдың күзінде біріккен оңшылдардың мақсаты іске асты. Жазғы келіссөздердің нәтижесінде ПК мен КА арасында жаңа Консервативтік партияны құру туралы Консервативтік партияның қағидалық келісіміне қол қойылды. 2003 жылдың 16 қазанында Альянс жетекшісі Стивен Харпер және Прогрессивті консервативтік партияның жетекшісі Питер Маккей жаңа біріккен консервативтік партияның құрылуын жариялады. Екі лидер де одақтың жеке басы үшін емес, Канададағы демократиялық бостандықтар мен саяси таңдауды қорғауға үлкен үлес қосу туралы екенін мәлімдеді. Харпер баспасөз конференциясында көптеген БАҚ өкілдері оның "Енді біздің қылыштар либералдарға, бірін-бірімізге емес, бағытталған болады" деген сөзін кеңінен цитаталады. Күзгі келіссөздердегі негізгі даулы мәселе біріккен партияның басшысын сайлау әдісі болды. ПК партиясы әр округтен тең дауыс беруді қалаған, бұл олардың аз, бірақ ұлттық деңгейде жақсы өкілдік ететін 65 000 мүшесіне тиімді болар еді; Альянс олардың көп, бірақ батыс аймағында шоғырланған 120 000 мүшесіне артықшылық беретін «бір мүше – бір дауыс» жүйесін үміттенеді. Харпер бұл мәселеде келісімге келді. Желтоқсанның басында КА мүшелерінің 95,9% одақты мақұлдады, ал Ұлттық съезде КП партиясының делегаттарының 90,4% бастаманы қолдады. Партия 2003 жылдың 7 желтоқсанында ресми түрде құрылды. Харпер 2004 жылдың 20 наурызында жаңа партияның 301 федералдық округке тең үлесте тараған 350 000 мүшесінің дауысымен Канаданың Консервативтік партиясының жетекшісі болып сайланды. Питер Маккей партия басшысының орынбасары болып тағайындалды.

Салдары

Бірнеше айдан кейін либералдық премьер-министр Пол Мартин жалпы сайлауды шақырды. Алайда, жаңа партияның құрылуы мен жаңа басшының таңдалуы арасындағы кезеңде Канадалық демеушілікке байланысты жанжалды тергеу және Гомери комиссиясының тергеуі Либералдық партияның саяси мүмкіндіктерін шектеді, нәтижесінде сайлау сәуірдің басына қарағанда маусымның соңына дейін ықпалдасты. Бұл консерваторларға 2000 жылғы кезектен тыс сайлаудан өзгеше, жарысқа жақсырақ дайындалуға мүмкіндік берді. 1984 жылғы сайлаудан бері алғаш рет Либералдық партия біріккен консервативті оппозициямен күресуге тура келді. Сауалнамалар жаңа Консервативтік партияға қолдаудың артып келе жатқанын көрсетті және науқанның ортасына қарай барлық сауалнамалар бойынша Харпер азшылық үкіметінің премьер-министрі болуға жақын тұрғандай көрінді. Бірақ тіпті ең жоғары қолдау деңгейінде де консерваторлар соңғы сайлауда қатысқан екі жекелеген оңшыл партияның жиынтық нәтижесінен бірнеше пайыздық тармаққа кем болды. Көптеген көрнекті бұрынғы ПК мүшелері де либералдарды қолдады. Олардың ішінде Скотт Брисон, Кит Мартин және Джон Херрон болды, олар либералдық партияға өтті. Науқан басталғанда, бұрынғы ПК депутаттары Джо Кларк, Брайан Малруни, Андре Башан, Рик Бороцик және бұрынғы федералды ПК партиясының президенті Брук Истон либералдық партия кандидаттарына жылы лебіз білдірді. Харпердің жаңа консерваторлары сайлаудан 99 депутаттан тұратын үлкен парламенттік фракциямен шықты. Консервативтік партияның тікелей кандидаттығын жеңе алмаған бұрынғы CA депутаты Чак Кэдман тәуелсіз депутат ретінде қайта сайланды. Либералдар азшылық үкіметке дейін төмендеді, бұл билеуші партияны заң қабылдау үшін үш оппозициялық партияның кем дегенде екісінен қолдау алуға мәжбүр етті. 2006 жылғы Канаданың федералды сайлауында он жылдық еңбектен кейін консерваторлар сайлаушылар азшылық үкімет берген кезде сайланатын "Біріккен Альтернатива" болу мақсатына жеткендей көрінді. 2011 жылғы федералды сайлауда Харпер басшылығындағы консерваторлар көпшілік үкіметті жеңіп алды, бұл 1993 жылы Кэмпбелл ПК партиясының жеңілісінен бері орталық-оң партияның алғашқы көпшілігі болды.

Months later, Liberal Prime Minister Paul Martin called for a general election. However, in the interim between the formation of the new party and the selection of its new leader, investigations into the Canadian Sponsorship scandal and the investigation by the Gomery Commission had knocked some wind out of the Liberal Party's political sails, resulting in the election being backed up to late June as opposed to early April. This allowed the Conservatives to be more prepared for the race, unlike the 2000 snap election. For the first time since the 1984 election, the Liberal Party would have to deal with a united conservative opposition. Polls indicated an increase in support for the new Conservative Party and by all pollster indications by mid campaign, it seemed as if Harper was on the verge of becoming Prime Minister of a minority government. But even at their highest level of support the Conservatives were still some percentage points off the combined total of the two separate right wing parties that had run in the last election. A number of prominent ex PCs also chose to support the Liberals. These included MPs Scott Brison, Keith Martin, and John Herron, who crossed the floor to the Liberals. Lukewarm endorsements of Liberal Party candidates at the onset of the campaign were extended by former PC MPs Joe Clark, Brian Mulroney, André Bachand, Rick Borotsik, and former federal PC Party president Bruck Easton. Harper's new Conservatives emerged from the election with a larger parliamentary caucus of 99 MPs. Chuck Cadman, a former CA MP who failed to win the Conservative Party nomination in his riding, was re elected as an independent. The Liberals were reduced to a thin minority government, relegating the governing party to obtaining support from at least two of the three opposition parties to pass legislation. In the 2006 Canadian federal election, after a decade of work, the Conservatives seemed to attain their goal of being an electable "United Alternative" when they were given a minority government by the electorate. In the 2011 federal election, the Conservatives under Harper won a majority government, the first majority for a main right of centre party since the defeat of the Campbell PC Party in 1993.

"Оң жақты біріктіріңіз"

"Оңдықты біріктіру" термині провинцияларда жаңа демократиялық партияның (ЖДП) күшті позициясы бар оң орталық партиялардың бірігуін сипаттау үшін қолданылады. Оңшыл бағытталған бір партияда біріккен, федералды деңгейде либералдарға немесе консерваторларға дауыс беретін адамдар, солшыл бағытталған ЖДП-ны тоқтату мақсатымен әртүрлі жағдайларда бірікті. Мұның мысалдары – Британдық Колумбия либералдық партиясы және Саскачеван партиясы. 1941 және 1951 жылдар аралығында Кооперативтік Ұлттық Федерацияның күшеуін тоқтату үшін либералдық-консервативтік альянс құрылды, бірақ 1952 жылы либералдар бұл коалицияны таратып жіберді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Британдық Колумбияның Әлеуметтік несие партиясы 1952 және 1991 жылдар аралығында Британдық Колумбияның оңшыл коалициялық партиясы болды. 2004 жылы Британдық Колумбияның Біртіндестік партиясы және Британдық Колумбияның консервативтік партиясы, сондай-ақ басқа оңшыл партиялар бірігу келіссөздерін бастады, бірақ олар сәтті болмады. 2022 және 2023 жылдар аралығында Либералдық партия өз атын BC United деп өзгертті және партияның түстерін көк жасыл және қызғылт түске ауыстырды. Альбертада Альберта партиясы саяси қауымдастығы, көбінесе Альберта партиясы деп аталады, 1986 жылы Альбертаның Әлеуметтік несие партиясы, Батыс Канада концепциясы және Альбертаның Мұрагер партиясының альянсы ретінде құрылды. 2006 жылы Альберта Альянсы Альберта партиясымен және Әлеуметтік несие партиясымен бірігу келіссөздерін жүргізді. Әлеуметтік несие партиясы бірігу туралы талқылауларды тоқтатты, ал Альберта Альянсы Альбертаның Уайлдроуз партиясымен бірігіп, Уайлдроуз Альянсын құрды, ал Альберта партиясы орталық бағытталған партияға айналды. 2017 жылы қайта аталған Уайлдроуз партиясы және Альбертаның Прогрессивті консервативтік қауымдастығы бірігіп, Біріккен консервативтік партияны құрды. 1970 жылдары Саскачеванның Әлеуметтік несие партиясы Саскачеванның Прогрессивті консервативтік партиясына қосылды. Соңында Саскачеван либералдық партиясының мүшелері мен прогрессивті консерваторлар бірігіп, Саскачеван партиясын құрды. 1936 жылдан 1970 жылға дейін Квебектегі Ұлттық одақ оңшыл либералдар мен консерваторлардың коалициясы болды.

The term 'Unite the Right' has been used to describe the union of centre right parties in provinces with a strong New Democratic Party (NDP). United in one right leaning party, individuals who would vote either Liberal or Conservative federally have joined at different occasions to stop the left leaning NDP. Examples of this are the Liberal Party of British Columbia and the Saskatchewan Party. Between 1941 and 1951, there was a Liberal–Conservative alliance to stop the rise of the Co operative Commonwealth Federation, the coalition was dissolved by the Liberals in 1952. Historically, the British Columbia Social Credit Party was British Columbia's right leaning coalition party between 1952 and 1991. In 2004, the British Columbia Unity Party and British Columbia Conservative Party alongside other right leaning parties entered into unsuccessful merger negotiations. Between 2022 and 2023 the Liberal Party changed their name to BC United and changed the colours of the party teal and pink. In Alberta, the Alberta Party Political Association, known in its short form as the Alberta Party, began as an alliance of the Social Credit Party of Alberta, Western Canada Concept, and the Heritage Party of Alberta in 1986. In 2006, the Alberta Alliance entered into merger negotiations with the Alberta Party and the Social Credit Party. The Social Credit Party terminated merger discussions, the Alberta Alliance merged with the Wildrose Party of Alberta to create the Wildrose Alliance, and the Alberta Party has shifted to become a centrist party. In 2017, the renamed Wildrose Party and the Progressive Conservative Association of Alberta merged to form the United Conservative Party. In the 1970s, the Social Credit Party of Saskatchewan merged into the Progressive Conservative Party of Saskatchewan. Eventually members of the Saskatchewan Liberal Party and the Progressive Conservatives united to create the Saskatchewan Party. From 1936 to 1970, the Union Nationale in Quebec was a coalition party of right wing Liberals and Conservatives.