Кіріспе

Толық автоматтандырылған көлік жүйесі

Автоматтандырылған көлік жолы (AGT) немесе автоматтандырылған бекітілген көлік жолы немесе автоматты көлік жолы – бір немесе бірнеше жүргізушісіз көлік құралдарын қолдап, олардың бойымен физикалық бағытталған, тұрақты көлік жолы инфрақұрылымының бір түрі. Көлік құралдары көбінесе резеңке немесе болат доңғалақты болады, бірақ басқа да жетекті жүйелер, соның ішінде ауа жастығы, аспалы монорельс және магниттік көлік (маглев) жүйелері де қолданылған. Көлік жолы жол сияқты физикалық қолдаумен қатар бағытталған жүргізуді де қамтамасыз етеді. Автоматтандырылған желілер қысқа пойызбен және станциялармен салыстырғанда, дәстүрлі желілерге қарағанда пайдалануға арзан болуы мүмкін. AGT жүйелерінің спектрі кең, әуежайларда жиі кездесетін шектеулі адам тасымалдау жүйелерінен бастап, қалалық орталықтардағы айналымдық немесе қоректендіру жүйелеріне дейін қамтиды. Майами қаласы 1986 жылы Metromover жүйесін орнатты және кейін 1994 жылы оны 4,4 мильге ұзартты, сондай-ақ 12 жаңа станция қосты. INNOVIA APM 100 жүйелерінің ұқсас түрлері Сингапурдың Букит-Панжанг ауданында және Қытайдың Гуанчжоу қаласында қолданылады. Уақыт өте келе, осы жүйелердің көпшілігін бастапқыда жобалаған әуе-ғарыш компаниялары индустрияны тастап, AGT бөлімдерін басқа компанияларға сатты. Олардың көпшілігі қолданыстағы көлік конгломераттарымен сатып алынды және қосымша бірігулер мен сатып алулар арқылы олардың көпшілігі бүгінде Siemens немесе Bombardier компанияларына тиесілі. Осы кезеңде бірнеше жаңа компаниялар осы кішкентай орнатуларға арналған жүйелермен нарыққа енді. Poma, Doppelmayr және Leitner Group компаниялары, көбінесе шаңғы көтергіш жүйелерімен танымал, әуежай нарығы үшін AGT жүйелерін ұсынады.

Үлкен жүйелер

Кіші көлік жүйелері нарықта сәттілікке жете алмаса да, үлкен АГТ жүйелерін қолданыстағы қоғамдық көлік жүйелеріне енгізу оңай болды. Көптеген жоғары сыйымды АГТ жүйелері, шағын метроға ұқсас болып көрінетін және осылай жұмыс істейтін, көптеген қолданыстағы метро жүйелерінің ажырамас бөлігіне айналды, көбінесе шеткі аймақтарға қызмет көрсету үшін немесе метро жүйесіне қосымша желі ретінде пайдаланылады. Кобе портының жеңіл рельстік көлігі (AGT) 1981 жылы іске қосылып, әлемдегі алғашқы көптеген жолаушыларды тасымалдайтын АГТ жүйесі болды. Ол Кобе қаласының басты теміржол стансасы – Санномия стансасын, кемежай аудандарымен және оңтүстікке қарай Кобе әуежайымен байланыстырады. Жапонияның басқа да аймақтарында осыған ұқсас жүйелер салынды. Францияның Лилль қаласында 1983 жылы ашылған Véhicule Automatique Léger (VAL) жүйесі, қалалық аймаққа қызмет көрсету үшін орнатылған алғашқы АГТ ретінде жиі айтылады. Ірі масштабты INNOVIA жылдам транзит (ART) жүйелері Торонтода және Ванкуверде келесі бірнеше жылда пайда болды, содан кейін Лондондағы Доклендс жеңіл темір жолы іске қосылды. VAL және ART жүйелері әлем бойынша, мысалы, Пекиннің әуежай экспресінде (Airport Express) орнатыла беруде, және AnsaldoBreda жүргішсіз метро сияқты ұқсас мүмкіндіктері бар көптеген жаңа жүйелерге қосылды. Автоматтандырылған монорельстік жүйелер, мысалы, Лас-Вегастағы Innovia Monorail 200 жүйесі, АГТ жүйелерінің арасында жиі кездеседі. Монорельстердің артықшылығы – олар тек бір, тар бағыттаушы арқалықты қажет етеді.

AGT қайта өрлеуі

Бір кездері ірі әуежайлар мен шағын метро жүйелеріне ғана шектелген AGT, 1990-шы жылдардың соңынан бері жаңа өркендеуді басынан өткерді. Конвенциялық метроларға қарағанда төмен капиталдық шығындар AGT жүйелерінің жылдам кеңеюіне мүмкіндік берді, ал осы "кішкентай" жүйелердің көптегені енді кез келген көрсеткіш бойынша үлкен әріптестерімен тең тартыса алады. Мысалы, Ванкувер SkyTrain 1986 жылы жұмысын бастады, бірақ оның желісінің ұзындығы 30 жыл бұрын салынған Торонто метросының ұзындығымен шамалас. PRT жүйелерін алғаш рет енгізу күтілгендей кең таралмағанымен, Батыс Вирджиния штатындағы Моргантаун жеке жылдам транзитінің табысы және жаңа көлік түрлеріне деген қызығушылықтың артуы 2000 жылдан бері бірнеше жаңа PRT жобаларының іске асуына әкелді. Лондон Хитроу әуежайы 5-ші терминалды ұзақ мерзімді тұрақпен байланыстыратын ULTra деп аталатын PRT жүйесін орнатты; оның толыққанды жұмысы 2011 жылдың қыркүйегінде басталды.