Кіріспе

Азия мифологиясындағы әлем астының күзетшілері

Қытай мифологиясындағы Сиыр Бас және Жылқы Бет – әлем астының екі күзетшісі немесе күзетшілер түрі. Аталған есімдерінен көрініп тұрғандай, екеуінің де денесі адам, бірақ Сиыр Бастың басы өгіздің басы, ал Жылқы Беттің беті жылқының беті. Олар өлген жан әлем астына кірген кезде кездесетін алғашқы жандар; көптеген әңгімелерде олар жаңадан қайтыс болғандарды тікелей әлем астына жетелеушілік етеді.

Рөл

Олардың міндеті – өлгендер әлемі Диюді қорғау. Олардың қызметі – жер бетіндегі өмірін аяқтаған адамдардың жандарын ұстап, тозақтың сотына жеткізу. Жандар өмір бойында жасаған амалдарына қарай сыйланып немесе жазаланады. Өгіз Басы мен Жылқы Беті, сондай-ақ тозақ патшасы Янлуо Вангтың (閻羅王) хабаршысының рөлін де атқарады. Бір аңыз бойынша, Янлуо Ванг өмір бойы тырысқан, жақында қайтыс болған өгізге аянып, оны адал қызметшілерінің бірі етіп жаратқан.

Қытай мифологиясы

Қытай классикалық романы «Батысқа саяхат» бойынша, Өгізбас пен Атбет – Күн Уконгтың жаны ұйықтағанда тозаққа сүйреліп кеткен соң жеңіп шыққан тозақ әлемінің тұрғындары. Ол содан кейін тірі жан тізімінен өзінің және жер бетіндегі барлық маймыл емес жаратылыстардың есімдерін сызып тастайды, осылайша өзіне екінші деңгейдегі өлместік, ал маймыл балаларына толық өлместік сыйлайды.

Жапон мифологиясы

Жапон мифологиясында өгіз басы мен жылқы беті тиісінше "Гозу" және "Мезу" деп аталады. Олар "Конджаку Моногатаришу" және "Тайхейки" сияқты классикалық жапон әдебиетінде кездеседі. "Хейке әңгімесінде" олар Тайра но Токиконың алапат арманында пайда болады.

Вьетнам мифологиясы

Вьетнам мифологиясында өгіздің басы мен жылқының беті Đầu Trâu және Mặt Ngựa немесе Ngưu Đầu және Mã Diện деп аталады. Олар адамдардың жанын өлген соң арғы дүниеге жетелеуге жауапты.