Кіріспе
Құс түрлері
Аққу қаз (Anser cygnoides) – ішкі Моңғолия, Солтүстік-шығыс Қытай және Ресейдің Қиыр Шығысында табиғи түрде көбейетін ірі қаз. Ол көшпенді және қыстауын негізінен Қытайдың орталық және шығыс бөліктерінде өткізеді. Кездейсоқ келген құстар Жапония мен Кореяда кездеседі (бұл жерлерде бұрын көптеп қыстаған), ал Қазақстанда, Лаоста, Сибирьдің жағалау аймақтарында, Тайваньда, Таиландта және Өзбекстанда сиректеп ұшырасады. Табиғатта сирек кездеседі, бірақ бұл түр үйретілген. Оның үй жануарларының түрлері табиғи ареалынан тыс көптеген жерлерде таралған. Жабайы түрі де коллекцияларда ұсталады, және басқа Ансер және Бранта қаздарының жабайы топтарынан қашу оқиғалары жиі кездеседі.
Сипаттама
Қаз-қабақ өз туысына қарағанда ірі және мойны ұзын, жабайы құстардың арасында ұзын (ең ұзын Ансер қазы) және салмағы немесе одан да көп (көк қаздан кейін екінші ең ауыр Ансер). Еркектер мен ұрғашылар бір-біріне ұқсас, бірақ еркек ірілеу, пропорционалды түрде ұзын мүсіні және мойны бар; тіпті ең ірі ұрғашылар ең кішкентай еркектерден аспайды. Қанаттың орташа өлшемдері еркектерде, ұрғашыларда; мүсіні еркектерде және ұрғашыларда шамамен ұзын. Еркектердің табан сүйегінің ұзындығы шамамен. Жоғарғы жағы сұрғылт қоңыр, үлкен қауырсындарында жұқа, ақ шеттері бар, ал артқы мойны мен басы қызыл қоңыр (көздің астына дейін жетеді). Қанаттағы қауырсындары қара, сондай-ақ бүкіл қанат асты және ақ ұшты құйрық қауырсындары, ал жоғарғы және құйрық асты қауырсындары ақ. Мүсіннің түбін жұқа ақ жолақ айналдырады. Қарны мен қабырғасындағы қара жолақтардан басқа, астыңғы жағы ақшыл сары, әсіресе бас пен мойынның төменгі жағында ашық, олар қызыл қоңырдан айқын шектеледі. Ұшу кезінде қанаттары қараңғы, ерекше белгілері жоқ. Өз туысының арасында ерекше, ұзын, ауыр мүсіні толығымен қара; ал аяқтары мен тырнақтары, көптеген туыстарындағыдай, қызғылт сары. Көздің қабықшасы қызыл қоңыр. Жастар ересектерге қарағанда күңгірт, және оларда мүсіннің түбінде ақ жолақ пен астыңғы жағындағы қара жолақтар жоқ.
The upperparts are greyish brown, with thin light fringes to the larger feathers and a maroon hindneck and cap (reaching just below the eye). The remiges are blackish, as are the entire underwing and the white tipped rectrices, while the upper and undertail coverts are white. A thin white stripe surrounds the bill base. Apart from darker streaks on the belly and flanks, the underside is pale buff, being especially light on the lower head and foreneck which are sharply delimited against the maroon. In flight, the wings appear dark, with no conspicuous pattern. Uniquely among its genus, the long, heavy bill is completely black; the legs and feet, on the other hand, are orange as in most of its relatives. The eyes' irides are maroon. Juveniles are duller than adult birds, and lack the white bill base and dark streaks on the underside.
Экология
Ол даладан тайға және таулы аңғарларға, тұщы суға жақын жерлерге қоныстанады, қамыс (Cyperaceae), астық тұқымдас шөптер (Poaceae) және су өсімдіктері сияқты өсімдіктермен қоректенеді, және сирек жүзеді. Ол көбейтілмейтін кезде шағын топтарда болады. Қыста жазықтарда және шөптесін алқаптарда жайылады, кейде судан алыс жерлерде. Құстар қыстаудан сәуір айы шамасында оралады, ал көбейту маусымы одан кейін көп ұзамай басталады. Ол батпақтар мен басқа да ылғалды жерлерге жақын, жеке жұптар немесе шала топтар түрінде көбейеді, ұя салу мамыр айында басталады. Жұмыртқа саны әдетте 5–6, кейде 8-ге дейін болады, олар өсімдіктерден жасалған, жерге тікелей салынатын, көбінесе құрғақ болу үшін кішкентай төбешікке орналастырылған терең емес ұяда жатады. Балапандар шамамен 28 күннен кейін жарық көреді және 2–3 жасқа келгенде жыныстық жағынан жетіледі. Тамыздың соңы мен қыркүйектің басында құстар қыстауға ұшып кетеді, онда олар тозығы жеткен қауырсындарын ауыстыру үшін шағын топтарға жиналады. Чарльз Дарвин эволюция теориясы бойынша жұмыс істеген кезде қаз тұқымдарын зерттеген. Ол қытай қаздары мен Greylag қаздарынан шыққан тұқымдардың сыртқы айырмашылықтары олардың жақын туыс екенін көрсетпейтінін атап өтті: "Жалпы және қытай қаздарының (A. cygnoides) будандары, олар әдетте бөлек түрлерге жатқызылатын, осы елде жиі таза ата-аналарымен шағылысып, бір рет өзара шағылысқан."
"The hybrids from the common and Chinese geese (A. cygnoides), species which are so different that they are generally ranked in distinct genera, have often bred in this country with either pure parent, and in one single instance they have bred inter se."
Қорғау
Қазіргі уақытта IUCN бұл түрді жойылу қаупі төніп тұрған түр ретінде жіктейді, себебі популяциясының үнемі азаюы және таралған ареалдың қысқаруы байқалады. Бұған соңғы жылдардағы нашар көбейіп өсу көрсеткіштері мен тым көп аң аулау да себеп болып отыр. 2023 жылы түрдің жалпы саны 36–43 500 жекелеген өкілге бағаланды.