Кіріспе
Қытайлық қаз – Еуропа мен Солтүстік Америкада осы атпен танымал, халықаралық тұқымға жататын үй қазы. Көптеген қаз тұқымдарынан айырмашылығы, ол Anser cygnoides-тен тараған және мүсік тамырының жоғарғы жағында айқын базальды түймесі бар түймелі қаздар тобына жатады. Оның шыққан орыны – Қытай, онда түймелі қаздың жиырмадан астам әртүрлі тұқымдары бар.
The Chinese is an international breed of domestic goose, known by this name in Europe and in North America. Unlike the majority of goose breeds, it belongs to the knob geese, which derive from Anser cygnoides and are characterised by a prominent basal knob on the upper side of the bill. It originates in China, where there are more than twenty different breeds of knob goose.
Тарих
Қаздың көптеген тұқымдарының көбі сұр қаздан (Anser anser) шыққан, ал қытайлық қаз – қаздан (Anser cygnoides) шыққан, мойнының жоғарғы жағында ерекше көзге түсетін қаз жоны бар. Аты айтқандай, бұл тұқымның Қытайда пайда болғанына сенімді, онда жиырмадан астам түрлі қаз тұқымдары бар. Ол Ұлыбританияда XVIII ғасырдың басында, тіпті одан бұрын да көрінген, ал АҚШ-та сол ғасырдың соңында кездескен. Джордж Вашингтонның Вернон тауындағы шаруашылығында осы қаздан бірнеше баққан деген сенім бар. 1874 жылы Америка құс шаруашылығы қауымдастығының алғашқы стандарттық талаптарына енгізілген. XXI ғасырда бұл тұқымның саны азайып, құрып кету қаупі төніп тұр: DAD IS жүйесіне Австралия, Литва, Молдова, Ресей Федерациясы, Словения, Суринам және Ұлыбритания – жеті ел хабарлаған, бірақ олардың ешқайсысы құс популяциясы туралы мәлімет ұсынбаған. Ұлыбритания соңғы рет 2002 жылы 150-1000 құсқа дейін санын бағалаған. АҚШ-тағы Мал шаруашылығын сақтау қоры оны үшінші деңгейдегі алаңдаушылық деңгейіне жатқызып отыр.
Сипаттамалары
Ол екі түрімен кездеседі: жабайы қарлығашқа (Anser cygnoides) ұқсас сұр қоңыр түсі және ақ түсі. Сұр қоңыр түрінде тұмсығы мен қабырғасы қара, ал ақ түрінде – қызғылт сары; саяқтары мен аяқтары әрқашан қызғылт сары болады. Көрмеге арналған құстарда мойны ұзын және нәзік болады.
Қолдану
Жұмыртқа туу қабілеті бойынша ол барлық қаз тұқымдарының ішінде ең өнімдісі, әдетте бес айға созылатын маусымда 50-60 жұмыртқа салады, бірақ кейде осы кезеңде 100 жұмыртқаға дейін жетеді. Жұмыртқаларының салмағы шамамен 120 грамм, ол басқа қаздардың жұмыртқаларынан аздау. Қаздардың үйірлерін мүлікті күзетуге немесе арамшөптерді басуға пайдалануға болады.