Кіріспе

Американдық ақын Эдвард Мертон Дорн (2 сәуір 1929 жыл - 10 желтоқсан 1999 жыл, 70 жаста) – американдық ақын және оқытушы, көбінесе Блэк-Маунтин ақындарымен байланысты. Оның ең танымал туындысы – "Gunslinger".

Шолу

Дорн Иллинойс штатының Вилла-Гроув қаласында дүниеге келген. Ол Ұлы депрессия кезінде кедейлікте өскен. Алғашқы сегіз сыныпта бір бөлмелі мектепте білім алған. Кейін Иллинойс университетінде және Блэк Маунтин колледжінде (1950–55) оқыды. Блэк Маунтинде ол Чарльз Олсонмен танысты, ол оның әдеби көзқарасына және ақын ретіндегі өзіне деген сезіміне зор әсер етті. Дорнның Блэк Маунтиндегі соңғы емтиханшысы Роберт Крили болды, ол Роберт Дунканмен бірге Дорн кейінірек Блэк Маунтин және Чарльз Олсонмен байланысты жас ақындардың бірі ретінде танылды. 1951 жылы Дорн Блэк Маунтинді тастап, Тынық мұхитының солтүстік-батысына сапар шекті, онда жұмыс істеп, алғашқы әйелі Хеленмен танысты; олар 1954 жылдың соңында мектепке оралды. Бітіргеннен кейін және екі жыл саяхаттағаннан соң, Дорнның отбасы Вашингтон штатына қоныстанды, бұл оның автобиографиялық романының ("Rites of Passage" – бастапқыда "By the Sound" деп жарияланған) оқиғасының орны болды, ол "қоғамның ең төменгі қабатындағы" өмірдің қиындықтарын көрсетеді. 1961 жылы ол Айдахо штатының университетінде алғашқы оқытушылық жұмысын бастады, онда "Wild Dog" журналын шығарды. Оның алғашқы өлеңдер жинағы "The Newly Fallen" 1961 жылы Лерой Джонстың "Totem Press" баспасында жарық көрді. 1965 жылы фотограф Лерой Лукаспен бірге Дорн Уильям Морроу & Co. Press тапсырысымен "The Shoshoneans" кітабы үшін үнді резервацияларын аралады. Сол күзде британдық ақын және ғалым Дональд Дэви оны жаңа құрылған Эссекс университетінің әдебиет факультетіне шақырды. Ол келесі бес жылдың көп бөлігін Англияда өткізді, онда бірнеше өлеңдер жинағын жариялады және "Gunslinger" поэмасының 1-бөлімін жазды. Ол сондай-ақ Гордон Братрстонмен Латын Америкасы мәтіндерін аударумен жұмыс істей бастады, британдық ақын Дж. Х. Прынмен жақын достық қарым-қатынас орнатты және екінші әйелі Дженнифер Данбармен танысты. 1990 жылдары Монпельедегі Пол Валери университетіне оқыту алмасу сапарынан кейін Оңтүстік Франциядағы катарларға қызығушылық танытты және "Languedoc Variorum: A Defense of Heresy and Heretics" еңбегін жазуға кірісті. Ол сонымен қатар тағы бір ұзақ повесть – "Westward Haut" жұмысын бастады. Өмірінің соңғы екі жарым жылында ол "Chemo Sabe" кітабына енген өлеңдерін жазды, олар оның ракқа қарсы емделу тарихын баяндайды. Дорнның ең маңызды туындысы, оның шедевр туындысы – "Gunslinger". "Gunslinger" – бес бөлімнен тұратын ұзын поэма. 1-бөлімі алғаш рет 1968 жылы, ал толық мәтіні 1974 жылы жарық көрді. Басқа маңызды жариялымдарға "The Collected Poems: 1956–1974" (1975), "Recollections of Gran Apacheria" (1975), "Abhorrences" (1989), "High West Rendezvous: A Sampler" (1997) және "[Way More West: New and Selected Poems]" (2008) кіреді. Танымал қорқыныш романдарының авторы Стивен Кинг Дорнға жоғары баға берді, оның поэзиясын "жетілдікке жеткен жазудың талисманы" деп сипаттады және тіпті "The Dark Tower" сериясының алғашқы романына Дорнның поэмасына құрмет көрсетіп, "The Gunslinger" деп атады. Кинг "The Stand" романының прологы мен эпилогын Дорнның "Бізге көмек керек, – деді Ақын" деген сөзімен ашты.

Өлім

Дорн 1999 жылдың 10 желтоқсанында Колорадо штатының Денвер қаласында ұйқы безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Оның құжаттары Коннектикут университетінде және Блумингтондағы Индиана университетінде сақталады.

Дорнның оқытушылық мансабы

Өмірінде Дорн бірнеше жоғары оқу орындарында сабақ берді, оның ішінде Покателлодағы Айдахо мемлекеттік университетінде (1961–65); Fulbright бағдарламасы бойынша Англиядағы Эссекс университетінде (1965–1970) лекция оқыды; Чикагодағы Солтүстік-Шығыс Иллинойс университетінде (1970–1971); Огайодағы Кент мемлекеттік университетінде (1973–74); және Колорадо университетінде (1977–1999). Оның екінші әйелі, Дженифер Дунбар Дорн – ол Эссекс университетінде жұмыс істеген жылдары танысқан ағылшын қызы. 1970-ші жылдардың басында Кент мемлекеттік университетінде қонақ ақын ретінде Дорн, британдық ақын және редактор Эрик Моттраммен бірге Devo музыкалық тобының және оның негізін қалаушылары Джеральд Касале мен Боб Льюистің ұстазы және қолдаушысы болды.