Кіріспе

"Джек пен Джилл" (кейде "Джек пен Гилл", әсіресе ертерек нұсқаларында) – дәстүрлі ағылшын балалар өлеңі. Roud Folk Song Index ең көп таралған әуенді және оның вариацияларын 10266 нөмірімен жіктейді, бірақ ол басқа да әуендерге салынған. Алғашқы өлең 18-шы ғасырға дейін жетеді, ал кейін әртүрлі шумақтар қосылды, олардың әрқайсысы сөздерінен өзгешеліктерді қамтиды. 19-шы ғасыр бойы оқиғаның жаңа нұсқалары, әртүрлі оқиғаларды көрсете отырып, жазылды. Өлеңнің тарихи шығу тегін түсіндіру үшін көптеген теориялар әлі де ұсынылуда.

Музыкалық күйлер

Чарльз Бернидің рифмаға жасаған музыкалық аранжировкасы 1777 жылы жарық көрді, бұл "Ана қаздың әуенінің" қазірге дейін сақталған кез келген нұсқасынан бұрынғырақ. Бірақ, рифмамен әдетте байланыстырылатын мелодияны композитор және балалар әдебиетін жинаушы Джеймс Уильям Эллиот алғаш рет 1870 жылы шығарған "Ұлттық балалар рифмалары мен балалар әндері" атты еңбегінде үш шумақтан тұратын нұсқада жазды. Бұл жұмыс Америкада келесі жылы "Музыкамен қоса Ана қаз" деген атпен жарияланды. Ал 1877 жылы Уолтер Крейн салған бір шумақтық нұсқасы "Бөбектің операсы" (Лондон, 1877) атты кітапта пайда болды, ол өзін "ескі рифмалардың жаңа безендірудегі кітабы, музыкасы ең алғашқы шеберлерге тиесілі" деп сипаттады. Виктория дәуірінің композиторы Альфред Джеймс Кальдикотт, балалар рифмаларын тапқыр хорлық өлеңдер ретінде жазу арқылы көзге түсті, ол 1878 жылы "Джек пен Джилл" рифмасын да осылай бейімдеді. Бұл туындылар "Ұлттық биография сөздігінде" "балалар тілі мен өте күрделі музыканың әзілді үйлесімі, контраст пен жеке сөздердің мүмкіндіктерін толық пайдалану" деп сипатталды. Оның әйел дауыстарына арналған американдық бейімделулерінің ішінде Е. М. Боуманның (Нью-Йорк, 1883) және Чарльз Р. Фордтың (Бостон, 1885) орындауы болды. Канадада Спенсер Персиваль 1882 жылы алғаш рет орындалған төрт дауыстық хорлық өлеңін жазды. Зигмунд Спейт ақырында рифманы түрлі өткен музыкалық стильдерге бейімдеп, онымен ойын-қуанышқа бой берді – "Сөздер мен музыкадағы Джек пен Джиллдің музыкалық оқиғалары: Бурлесктер кітабы" (Симон және Шустер, 1926). Олардың ішінде Гендельдің ариясы, итальяндық опералық және Вагнерлік нұсқалары бар. Кейіннен ағылшын композиторы Джеффри Хартли (1906–1992) түпнұсқаны 1975 жылы мүйіз және екі фаготқа немесе желді аспаптар триосына арналған камералық туынды ретінде жазды, содан кейін оны фагот триосы ретінде қайта жазды.

Түсіндірме

Рифмнің шығу тегіне қатысты бірнеше теория бар. Мұндай түсіндірмелердің көпшілігі рифмнің алғаш рет жарияланғаннан кейін пайда болды және оларды растайтын ешқандай дәлел жоқ. С. Баринг Гулд бұл рифмнің 13 ғасырдағы исландтық «Гилфагиннинг» әңгімесімен байланысты екенін ұсынды, онда ағасы мен апасы Хюки мен Билді ай су құдығынан су алатын кезде ұрлап әкеткен, және оларды осы күнге дейін көруге болады. Тарихқа қатысты басқа ұсыныстардың ішінде 1510 жылы Ричард Эмпсон мен Эдмунд Дадлидың атылуы немесе 1514 жылы Томас Уолси жүргізген неке келіссөздері бар. Басқаша айтқанда, бұл Англия королі Карл I-нің қосымша кіріс табу үшін «Джек» (1/8 пинта) көлемін кішірейте беруіне, ал салықты өзгеріссіз қалдыруына сатира ретінде қарастырылған. Осының салдарынан «Гилл» (сұйық өлшемдегі 1/4 пинта) «соңынан құлап келді». Сомерсеттегі халық сенімі бойынша, бұл рифм Килмерсдон ауылындағы оқиғаны баяндайды, онда жергілікті қыз жүкті болған; болжамды әкесі тас құлап қайтыс болған, ал әйел кейін босанғанда қайтыс болған. Сондықтан, Гилсон тегі Гиллдің ұлынан тараған деп есептеледі. Тарихшы Эдвард А. Мартин рифмнің шығу тегі одан да қарапайым болуы мүмкін екенін айтады, ол су тамшысынан жиналған суды тау басындағы су қоймаларынан оңай жинауға болатындығын атап өтеді.