Кіріспе
479-502 жылдар аралығында Қытайда билік құрған Ци әулеті, тарихнамада Оңтүстік Ци (немесе) немесе Сяо Ци деп белгілі. Бұл – Қытай императорлық әулеті және Солтүстік және Оңтүстік әулеттер дәуіріндегі төрт Оңтүстік әулеттің екіншісі. Одан бұрын Лю Сун әулеті, ал одан кейін Лян әулеті билік етті. Оның солтүстігіндегі басты мемлекет – Солтүстік Вэй болды.
Qi, known in historiography as the Southern Qi ( or ) or Xiao Qi , was a Chinese imperial dynasty and the second of the four Southern dynasties during the Northern and Southern dynasties era. It followed the Liu Song dynasty and was succeeded by the Liang dynasty. The main polity to its north were the Northern Wei.
Тарих
Династия 479 жылы Сяо Даоченг Лю Сунның императоры Шуны (顺帝) тақты өзіне беруге мәжбүрлеген кезде басталды, Лю Сунға нүкте қойып, Оңтүстік Циді император Гао ретінде құрды. Династияның атауы Сяоның иелігінен алынған, ол Соғыс жасайтын мемлекеттер дәуіріндегі Ци патшалығымен шамамен бірдей аумақты алып жатты. Ци кітабында Сяоның Цзян немесе Тянь әулеттерімен туыс екендігі туралы ешқандай ақпарат жоқ, бұл екі әулет бұрын осы патшалықты басқарған. 23 жылдық тарихында әулет көбінесе тұрақсыздыққа толы болды, өйткені қабілетті император Гао мен император Ву қайтыс болғаннан кейін, император Вудың немересі Сяо Чжаое (昭业) император Вудың ақылды, бірақ қатыгез және күдікті туысы Сяо Луань (萧鸾) тарапынан өлтірілді, ол император Мингтің орнын басып алып, император Гао мен император Вудың ұлдарын, сондай-ақ өзіне қарсы қастандық жасады деп күдіктенген шенеуніктерді жаппай жазалады. Бұл жазалаудың кездейсоқтығы император Мингтің орнын оның ұлы Сяо Баожуан (萧宝卷) басқарғаннан кейін одан да күшейді, оның әрекеттері бірнеше көтерілістерге әкелді, соңғысы генерал Сяо Ян (萧衍) бастаған көтеріліс Оңтүстік Цидің құлауына және Сяо Янның Лян әулетімен алмасуына себеп болды. Солтүстік Вэйдің Туоба Сяньбэй ханшайымдарының жартысынан астамы Оңтүстік династиялардың императорлық отбасыларынан және оңтүстік Қытайдан келген аристократтарынан шыққан оңтүстік хан қытайлық еркектерге үйленді, олар Солтүстік Вэйге қосылу үшін солтүстікке көшті. Туоба Сяньбэй ханшайымы Наньян (南阳长公主) Оңтүстік Ци патшалығының хан қытайлық азаматы Сяо Баоинге (萧宝夤) үйленді. Сянбей Туоба императоры Сяоцзюанның (孝庄) әпкесі Шуян ханшайымы (寿阳公主) Лян әулетінің билеушісі император Ву Лянның ұлы Сяо Цзюньге (萧综) тұрмысқа шықты.
Солтүстік Вэймен соғыс
479 жылы Сяо Даоченг Лю Сун әулетінің тағын басып алғаннан кейін, Солтүстік Вэй императоры 465 жылдан бері Вэйде жер аударылған Лю Сун императоры Вэньнің ұлы Лю Чанды таққа отырғызу сылтауымен шабуылға әзірленді. Вэй әскерлері Шуян қаласына шабуыл жасады, бірақ оны жаулап ала алмады. Оңтүстік Ци өз астанасы Цзяньканды Вэй шабуылдарынан сақтау үшін нығайта бастады. 481 жылға дейін бірнеше қоршаулар мен ұсақ шайқастар болды, бірақ соғыста үлкен шайқас болған жоқ. 490 жылы император Умен бейбіт келісім шарты жасалды.
Оңтүстік Цы әулетінің билеушілері (479502)
Қайтыс болғаннан кейінгі есім Аты-жөні Өкімет сүру мерзімі Эра атаулары Оңтүстік Цидің Гао императоры (齊高帝) Сяо Даочэн (蕭道成) 479–482 Жяньюань (建元) 479–482 Оңтүстік Цидің У императоры (齊武帝) Сяо Цзэ (蕭賾) 482–493 Ёнмин (永明) 483–493 Сяо Чжаое (蕭昭業) 493–494 Лонгчан (隆昌) 494 Сяо Чжаовэнь (蕭昭文) 494 Яньсин (延興) 494 Оңтүстік Цидің Мин императоры (齊明帝) Сяо Луань (蕭鸞) 494–498 Цзяньу (建武) 494–498 Ёнтай (永泰) 498– Сяо Баоцзюань (蕭寶卷) 499–501 Ёнъюань (永元) 499–501 Оңтүстік Цидің Хэ императоры (齊和帝) Сяо Баорон (蕭寶融) 501–502 Оңтүстік Цидің Мин императорының ұлы Сяо Баоинь, сол кезде Солтүстік Вэй генералы болған, 527–528 жылдары Солтүстік Вэйге қарсы көтеріліс жасап, императорлық құқыққа таласқан, бірақ оның императорлық құқыққа таласуы уақытша болғандықтан, Хэ императорының өкіметтенуінен ұзақ уақыт өткен соң және бұрынғы Оңтүстік Ци территориясын қамтымағандықтан тізімге енгізілмеген. Чжунсин (中興) 501–502