Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы және саясаткер Гувернер Моррис (/gʌvərnɪər/; 31 қаңтар 1752 - 6 қараша 1816) – Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы, Конфедерация мақалалары мен Америка Құрама Штаттарының Конституциясына қол қойған мемлекет қайраткері. Ол Америка Құрама Штаттары Конституциясының кіріспе сөзін жазды және «Конституцияның қаламгері» деп аталды. Америкалықтардың көпшілігі өздерін тиісті штаттарының азаматтары деп есептеген кезде, Моррис бір одақтың азаматы болу идеясын ұсынды. Ол Конституциялық конгреске қатысқандардың арасындағы құлдыққа қарсы ең белсенді наразылардың бірі болды. Ол 1800 жылдан 1803 жылға дейін АҚШ Сенатында Нью-Йорк штабын өкілдік етті. Моррис қазіргі Нью-Йорк қаласында бай жер иелері отбасында дүниеге келген. Кингс колледжін (қазіргі Колумбия университеті) бітіргеннен кейін судья Уильям Смиттен заңды оқып, адвокаттыққа қабылданды. Ол Континенттік конгресте қызмет етуден бұрын Нью-Йорк провинциялық конгресіне сайланды. Конгреске қайта сайланудан жеңілгеннен кейін Филадельфияға көшіп, АҚШ Қаржы жөніндегі басқарушының көмекшісі болды. Ол 1787 жылғы Конституциялық конвенцияда Пенсильванияны өкілдік етті, онда күшті орталық үкіметті жақтады. Ол Америка Құрама Штаттары Конституциясының соңғы нұсқасын жазған комиссия мүшесі болды. Конституция ратификацияланғаннан кейін Моррис Франциядағы толық өкілетті министр болып тағайындалды. Ол француз революциясын және Мари-Антуанеттаның өлімін сынады. Моррис 1798 жылы АҚШ-қа оралды және 1800 жылы Сенатқа сайланды. Федералистер партиясына қосылып, 1803 жылы қайта сайланудан жеңілді. Сенаттан кеткеннен кейін ол Эри каналы комиссиясының төрағасы болды.

Ерте өмір

Моррис 1752 жылдың 31 қаңтарында дүниеге келді. Ол Льюис Моррис кішінің (1698–1762) және оның екінші әйелі Сара Гувернердің (1714–1786) ұлы. Морристің есімі анасының тегінен шыққан; ол алдымен Голландияға, содан кейін Нью-Амстердамға көшіп келген гугеноттар отбасынан еді. Голландия және француз тілдерінде «Гувернер» сөзі «губернатор» деген мағынаны білдіреді. Морристің туған ағасы Льюис Моррис Тәуелсіздік жариялаған хатқа қол қойған. Тағы бір туған ағасы, Штаатс Лонг Моррис, Америка революциясы кезінде британ армиясындағы лоялист генерал-майоры болды, ал Морристің әкесінің әкесі Льюис Моррис Нью-Йорктің бас судьясы және Нью-Джерсидің британ губернаторы болған. Оның немере інісі Льюис Ричард Моррис Вермонт штатының заң шығарушы органында және АҚШ Конгресінде қызмет еткен. Оның шөбересі Уильям М. Мередит, Закари Тейлор басқарған кезде АҚШ Қаржы министрі болды. Морристің әкесі Льюис Моррис бай жер иесі және судья болған. Губернатор Моррис Гарлем өзенінің солтүстік жағындағы отбасылық эскерде, Моррисанияда дүниеге келді, ол кезде Вестчестер округінде болған, бірақ қазір Бронкстің бір бөлігі. Моррис, дарынды ғалым болғандықтан, 12 жасында Нью-Йорктегі Кингс колледжіне, қазіргі Колумбия университетіне түсті. 1768 жылы бітіріп, 1771 жылы магистр дәрежесін алды. Ол судья Уильям Смитпен заңды оқыды және 1775 жылы адвокаттыққа қабылданды.

Мансап

1775 жылдың 8 мамырында Моррис Нью-Йорк провинциялық конгресінде оңтүстік Вестчестер округінің (қазіргі Бронкс округінің) үй шаруашылығынан өкіл болып сайланды. Конгресс мүшесі ретінде ол, көптеген әріптестері сияқты, колонияны тәуелсіз мемлекетке айналдыруға күш салды. Дегенмен, оның тәуелсіздік идеясын қолдауы отбасымен де, оның ұстазы Уильям Смитпен де қарым-қатынасты шиеленістірді, себебі Смит тәуелсіздікке бағытталғанда патриоттардың қатарын тастап кеткен еді. Морис 1777-78 жылдары Нью-Йорк штатының Ассамблеясында өкіл болды. 1776 жылдың тамызында Лонг-Айленд шайқасынан кейін британдықтар Нью-Йорк қаласын басып алды. Морристің анасы, лоялист болғандықтан, Манхэттеннен Харлем өзені арқылы орналасқан отбасылық меншігін британдық әскердің пайдалануына берді.

Континенттік конгресс

Моррис Континенттік конгресске делегат ретінде тағайындалды және 1778 жылдың 28 қаңтарында конгресс отырысына қатысты. Ол Джордж Вашингтонмен бірлесіп әскери реформаларды үйлестіруге жауапты комитетке мүше болып сайланды. Вэлли-Форджда орналасқан әскердің жағдайын көргеннен кейін, ол солдаттардың жағдайына қатты қайғырды, сол себепті Континенттік армияның конгресстегі өкілі атанды және одан кейін армияның дайындығы, әдістері және қаржыландыруында маңызды реформалар жүргізуге көмектесті. Ол 1778 жылы Конфедерацияның ережелеріне қол қойды және ол оған қол қойған ең жас адам болды. 1778 жылы Конвейдің қастандығы қызған шақта, Континенттік конгрестің бірнеше мүшесі Джордж Вашингтонға сенімсіздік жариялауға тырысты. Егер бұл ойлары жүзеге асса, Вашингтон әскери сотқа беріліп, Континенттік армияның Бас қолбасшысы лауазымынан алынар еді. Губернатор Моррис Вашингтонды Бас қолбасшы ретінде сақтап қалу үшін шешуші дауыс берді.

Адвокат және саудагер

1779 жылы ол Конгресске қайта сайлануда жеңіліске ұшырады, себебі оның күшті орталық үкіметті жақтауы Нью-Йоркте басым болған өкілеттік берушіл көзқарастарға қарсы келді. Туған штатында жеңілгеннен кейін, ол Филадельфияға (Пенсильвания) көшіп, заңгер және саудагер болып жұмыс істеді. 1780 жылы Морис Филадельфияда көлік апатына ұшырады, сол кезде оның сол аяғы тізеден төмен ампутацияланды. Мүгедектігі мен заң шығарушы орган қызметінде болғандықтан әскери міндеттен автоматты түрде босатылғанына қарамастан, ол Нью-Йорк қаласын қорғау үшін құрылған арнайы "брифтер" клубына қосылды, бұл қазіргі Нью-Йорк гвардиясының алдағысы болды.

Мемлекеттік қызмет және Конституциялық конвенция

Филадельфияда ол АҚШ-тың қаржы жөніндегі көмекші инспекторы болып тағайындалды және Роберт Моррисқа қызмет етті. 1787 жылы ол Конституциялық конвенцияға Пенсильвания штатынан делегат ретінде сайланды. Конвенция кезінде ол Вашингтон мен күшті орталық үкіметті жақтағандардың досы және одақтасы болды. Моррис Стиль және құрылым комитетіне сайланды, бұл комитет бес мүшеден (төрағасы Уильям Сэмюэл Джонсон) тұратын және ұсынылып отырған Конституцияның соңғы мәтінін жазды. Көптеген тарихшылар Морристі преамбуланың соңғы нұсқасын жасаған автор деп санайды, соның ішінде ашылу жолын "Біз, Штаттардың халқы" дегеннен "Біз, АҚШ халқы" деп өзгертті. Кэтрин Дринкер Боуэн 1966 жылғы "Филадельфиядағы Ғажайып" кітабында Морристі комитеттің "amanuensis" деп атады, яғни оның қаламы жобаның көп бөлігіне және оның соңғы жарқыраған түріне жауапты болды. Кейбір адамдар Морристі "өзегінен аристократ" деп сипаттайды, ол "аристократиясыз ешқашан өркениетті қоғам болған емес және болмайды" деп сенді. Сондай-ақ, ол қарапайым халықтың өзін-өзі басқаруға қабілетсіз деп ойлады, себебі кедейлер дауыстарын байларға сатады деп қорқып, дауыс беру құқығын мүлік иелерімен шектеу керек деп санады. Дафф Купер Моррис туралы: "Америка Тәуелсіздік соғысында отаршылдардың мүддесін қорғағанмен, өмірге цинизммен қарады және демократиялық теорияларды түсінбеді" деп жазды. Моррис жаңа батыс штаттарын ескі шығыс штаттарымен тең негізде қабылдауға қарсы болды, себебі ішкі "дала" "саналы" ұлттық мемлекет қайраткерлерін шығара алмайды деп қорқып еді. 1787 жылдың 11 шілдесінде Конвенциядағы Морристің сөзін мазмұндаған Мэдисон былай деді: "Батысқа қатысты оның пікірі өзгерген жоқ. Басқа да наразылықтардың арасында олар біздің ортақ мүдделерімізді басқаруға қатысу үшін бірдей білімді адамдар бере алмайтыны анық". Оның бұл пікірінің себебі аймақтық еді: "Саяси таланттардың дамуы үшін адамдар көп шоғырланған жерлер, ал емес шалғайдағы далалар қолайлы". Егер Батыс халқы билікті қолына алса, Атлант мүдделерін құртады. Осы қорқыныштан Моррис азшылықта қалды. Джон Элстер Морристің Батыстың болашақ билігін шектеуге жасаған әрекеті құл иеленуші штаттардың билігін шектеу үшін жасалған стратегиялық қадам болды деп болжайды, себебі Моррис құлдықтың жаңа Батыс штаттарында басым болады деп сенді. Конвенцияда ол басқа делегаттардан көбірек сөз сөйледі, барлығы 173 рет сөйлеген. Принцип бойынша, ол әркімнің өзі таңдаған дінін кедергісіз ұстану құқығын қорғады және Конституцияға осындай ережелерді енгізуді ұсынды. Конвенция кезінде губернатор Моррис Александр Гамильтон мен Элбридж Джерримен бірге мисс Даллидің пансионатында тұрды. Осы жайтқа сүйене отырып, Пенсильвания штатына Филадельфиядағы Маркет және 3-ші көшелерінде мисс Далли мен "Конституцияның қаламгері" тұрған жерді құрметтеу үшін тарихи белгі орнату туралы өтініш берілді. Зерттеушілер стиль және құрылым комитетінің бес мүшесі, соның ішінде губернатор Моррис, Александр Гамильтон және Джеймс Мэдисон 8-12 қыркүйек аралығында мисс Даллидің пансионатында кездескен болуы мүмкін деп болжайды, бұл бес делегат үшін ең ыңғайлы орын болар еді.

Құлшылыққа қарсылық

Губернатор Моррис Филадельфия конвенциясына қатысқан азандаған делегаттардың бірі болды және үй құлдығына ашық қарсы сөйледі. Конвенцияда жазбалар жасаған Джеймс Мэдисонның мәлімдемесіне сәйкес, Моррис 1787 жылдың 8 тамызында құлдыққа қарсы ашық сөйледі және құлдың бір уақытта адам да, мүлік те болуы мүмкін емес екенін айтты:

Ол [Моррис] ешқашан үй құлдығын қолдауға келіспейтінін мәлімдеді. Бұл – заңсыз институт. Бұл құлдыққа түскен штаттарға берілген аспан азабы еді. Орталық штаттардың еркін аймақтарын қарастырыңыз, онда бай және құнарлы егіншілік халықтың гүлденуін және бақытын көрсетеді, ал Вирджиния, Мэриленд және құлдар бар басқа штаттардың шөлейт далаларына тараған қайғы мен кедейлік. Оңтүстікке қарай жылжып, құлдар мекендейтін үлкен аймақтардың әр қадамы осы бақытсыз жандардың үлесі арта келе өсіп келе жатқан шөлді ұсынады. Құлдар өкілдікке қандай принцип бойынша есептеледі? Олар адамдар ма? Олай болса, оларды азаматтар етіп, дауыс беруге рұхсат етіңіз. Олар мүлік пе? Олай болса, неге басқа мүлік есепке алынбайды? Бұл қаладағы [Филадельфия] үйлер Оңтүстік Каролинаның күріштік батпақтарын жауып тұрған барлық қасіретті құлдардан да құнды. Мэдисонның сөзіне қарағанда, Моррис АҚШ Конституциясының мақсаты адамзат құқықтарын қорғау екенін сезінген, бұл құлдықты қолдауға қайшы келеді:

Құлдарды өкілдікке қабылдауды дұрыс түсіндіргенде, мынадай нәрсеге келеді: Грузия және Оңтүстік Каролина тұрғыны Африка жағалауына барып, адамзаттың ең қасиетті заңдарын бұзып, өз бауырларын ең жақын байланыстарынан айырып, оларды ең қатыгез құлдыққа тастаса, адамзат құқықтарын қорғау үшін құрылған үкіметте Пенсильвания немесе Нью-Джерси азаматынан гөрі көбірек дауысқа ие болады, олар осындай әдепсіз әрекетті лайықты қорқынышпен қарастырады.

Франциядағы Өкілетті министр

1789 жылы Моррис Францияға іссапармен барды және 1792 жылдан 1794 жылға дейін Франциядағы толық өкілетті министр болып қызмет етті. Ол кездегі күнделіктері француз төңкерісінің құнды тарихнамасына айналды, сол дәуірдің қырқын-қырқынан шыққан аласапыраны мен зорлық-зомбылығын, сондай-ақ ол жердегі әйелдермен болған қарым-қатынасын көрсетеді. Томас Джефферсонмен салыстырғанда, Моррис француз төңкерісіне көбірек сын көзбен қарады және тақтан түскен королева Мари Антуанеттаға көбірек жаны ашыды. Әкесінің кейде консервативті көзқарасына қатысты пікірін айтқан Энн Кэри Моррис: «Оның қағидасы – үкіметті халықтың жағдайына, мінез-құлқына, әдет-ғұрыптарына және салтына сәйкес құру еді. Францияда бұл пікір оны монархиялық көзқарасқа итермеледі, өйткені республикалық үкімет түрі француз халқының сипатына сай емес деп сенді», – деді. Моррис «террордың ең қатты күндері де өз орнында қалған жалғыз шетелдік өкіл» болды. Бірде Моррис «өзін жақын маңдағы шамға тігіп қоюға ниеттенген наразы жұртшылықтың ортасында қалғанда, ағаш аяғын шешіп, басына көтеріп, өзін азаттық үшін күресіп аяғын жоғалтқан америкалық деп жариялады», сол сәтте «жұртшылықтың күдігі ыстық ықыласқа айналды» (дегенмен, жоғарыда айтылғандай, Моррис шын мәнінде көлік апатынан аяғын жоғалтқан). Моррис министр болып тұрғанда, американ төңкерісіне маңызды үлес қосқан маркиз де Лафайет Франциядан қуылды, оның отбасы түрмеге қамалды, ал тағы бір маңызды тұлға Томас Пэйн Францияда тұтқындалып, түрмеге жабылды. Морристің олардың мүддесі үшін жасаған әрекеттері тиімсіз және жеткіліксіз деп сынға ұшырады. Француз үкіметінің өзгергеннен кейін және Моррис министрліктен алынғаннан кейін, оның орнын баскан Джеймс Монро Пэйннің босатылуын қамтамасыз етті.

АҚШ Сенаты

Ол 1798 жылы АҚШ-қа оралды және 1800 жылы сәуірде Федералист партиясынан АҚШ Сенатына сайланды, Джеймс Уотсонның отставкасынан босаған орынды иеленді. Моррис 1800 жылдың 3 мамырынан 1803 жылдың 3 наурызына дейін Сенатта қызмет етті және 1803 жылдың ақпан айында қайта сайлануға үміткерліктен жеңіліс тапты.

Кейінгі мансап

1806 жылы 4 шілдеде ол Нью-Йорк Цинциннати қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Сенаттан кеткеннен кейін 1810-1813 жылдар аралығында Эри каналы комиссиясының төрағасы қызметін атқарды. Эри каналы Нью-Йорк қаласын қаржылық астанаға айналдыруға көмектесті, және Моррис бұл мүмкіндікті сезіп, «Еуропадағы ең мақтанышпен айтылатын империя Американың екі ғасырдың, тіпті бір ғасырдың ішінде болатын нәрсеге қарағанда, көпіршіктей ғана болады» деді. Ол 1811 жылғы Комиссарлар жоспасын жасаған үш адамның бірі болды, ол Манхэттеннің көшелік желісін белгіледі. Морристің соңғы қоғамдық ісі 1812 жылғы соғыс кезінде Хартфорд конвенциясын қолдау болды. Ол тіпті Нью-Йорк пен Жаңа Англия конфедерациясын құру үшін бөлініп шығуды да қолдады, себебі соғысты өз территорияларын кеңейтуді қалаған құл иелерінің салдары ретінде қарастырды. Биограф Ричард Брухизердің сөзімен айтқанда, «Конституцияны жазған адам оны сәтсіздік деп санады және онымен қоштасуға дайын болды». Моррис 1814 жылы Америкалық ежелгі заттар қоғамының мүшесі болып сайланды.

Жеке өмір

Өмірінің соңына дейін үйленбеген Морристің күнделігі бірнеше махаббат оқиғасын баяндайды. Оның сүйіктілерінің арасында француз жазушысы Аделаида Фильюль және американдық ақын әрі жазушы Сара Уэнтворт Апторп Мортон болды. 1809 жылы 57 жасында ол 35 жастағы Энн Кэри Рэндольфқа (1774–1837) үйленді, ол "Нэнси" лақап атымен танымал болды. Ол Энн Кэри мен Томас Манн Рэндольф ағаның қызы және Томас Манн Рэндольф кішісінің қарындасы еді. Томас Манн Рэндольф кіші Томас Джефферсонның қызы Марта Джефферсон Рэндольфтың күйеуі болды. Нэнси Вирджиния штатының Фермвилл қаласының жанында әпкесі Джудит және Джудиттің күйеуі Ричард Рэндольфпен бірге "Бизарр" аталған плантацияда тұрды. 1793 жылдың сәуір айында Ричард Рэндольф пен Нэнси жаңа туған сәбиді өлтіргені үшін айыпталды, бұл сәби Нэнсидің баласы болған деген қауесет тарады. Ричард сотқа тартылып, Патрик Генри мен Джон Маршалл оны қорғады, нәтижесінде ол ақталды. Ричард Рэндольф 1796 жылы күрт қайтыс болды; екі әйелге де күдік тағылды, бірақ ешқандай дәлел табылмады. Нэнси күйеуінің қайтысынан кейін де "Бизарр" плантациясында қалды, бірақ Джудит 1805 жылы одан кетіп қалуын өтінді. Нэнси солтүстікке сапар шегіп, Коннектикут штатында тұрып, 1809 жылы бұрын танысқан Морриске үй шаруасын істеуге келісті. Олар көп ұзамай үйленуге шешім қабылдады; Моррис Нэнсидің Вирджинияны тастауына себеп болған қауесеттерге немқұрайлы болған сияқты. Есептерге сәйкес, олардың некесі бақытты болды және олардың Гувернер Моррис кіші есімді ұлы теміржол саласында ұзақ жылдар бойы жұмыс істеді.

Өлім және мұра

Моррис 1816 жылғы 6 қарашада, зәр жолдарындағы бітелуді ашу үшін кит сүйегінен жасалған бөлікті катетер ретінде қолданып, өзіне ішкі жарақаттар мен инфекция келтіргеннен кейін қайтыс болды. Ол Morrisania отбасылық мүлігінде дүние салды және Бронкстағы Сент-Анн шіркеуіне жерленді. Морристің шөбересі, сондай-ақ Гувернер Моррис (1876–1953) 20 ғасырдың басында арзан басылым романдары мен әңгімелердің авторы болды. Оның бірнеше туындылары фильмге түсірілді, соның ішінде 1920 жылғы Лон Чейнидің "Жаза" фильмі де бар. Моррис Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі маңызды жер иесі ретінде танылды, сол себепті Гувернер қаласы, Гувернер ауылы және Сент-Лоуренс округіндегі Морристаун ауылы оның құрметіне аталған. 1943 жылы АҚШ-тың "Гувернер Моррис" тасымалдау кемесі құрылысы аяқталды. 1974 жылы ол жарамсыз деп танылды.

Негізгі дереккөздер

Гувернер Морристің күнделігі мен хаттары, АҚШ-тың Франциядағы елшісі; Конституциялық конвенцияның мүшесі, ред. Энн Кэри Моррис (1888). 2 томдық. онлайн нұсқасы. Гувернер Моррис өмірі, оның хат алмасы мен әртүрлі құжаттарынан таңдамалар, Америка революциясы, Француз революциясы және АҚШ-тың саяси тарихындағы оқиғаларды егжей-тегжейлі баяндайды, ред. Жаред Спаркс (1832). 3 томдық. Бостон: Грей және Боуэн.