Кіріспе
Экономикада шекті алмастыру шамасы (ШАШ) – тұтынушының пайдалылық деңгейін өзгеріссіз сақтай отырып, бір тауардың белгілі бір мөлшерін басқа тауарға алмастыру мүмкіндігі. Теңгерімді тұтыну деңгейінде (сыртқы факторлар ескерілмеген жағдайда) шекті алмастыру шамалары тең болады. Шекті алмастыру шамасы – шекті өнімділіктің үш факторының бірі, ал қалғандары – шекті трансформация шамасы және фактордың шекті өнімділігі.
In economics, the marginal rate of substitution (MRS) is the rate at which a consumer can give up some amount of one good in exchange for another good while maintaining the same level of utility. At equilibrium consumption levels (assuming no externalities), marginal rates of substitution are identical. The marginal rate of substitution is one of the three factors from marginal productivity, the others being marginal rates of transformation and marginal productivity of a factor.
Қайталанудың төмендеу шектi мөлшерi
Экономикалық теорияның маңызды қағидасы – X тауарының Y тауарына шекті айырбасталу бағасы, X тауары Y тауарымен ауыстырылған сайын төмендейді. Яғни, тұтынушы X тауарынан қанша артық алса, Y тауарынан сонша аз бас тартуға дайын. Бұл тұтынушының X тауарының қоры артқанда және Y тауарының қоры азайғанда, X тауарының белгілі бір арттыруы үшін Y тауарынан азайып бара жатқан мөлшерде бас тартатынын білдіреді. Басқаша айтқанда, X тауарының Y тауарына шекті айырбасталу бағасы, тұтынушыда X тауары көбірек және Y тауары азырақ болғанда төмендейді. X тауарының Y тауарына шекті айырбасталу бағасының төмендеуін айқындық қисығының әртүрлі нүктелеріндегі жанамаларды салу арқылы да анықтауға болады.
МРС-ті конвекстікті анықтау үшін қолдану
Тұтынушылардың пайдалы функциясын талдағанда, олардың дөңес екенін немесе еместігін анықтау үшін. Екі тауар бойынша біз жылдам туынды сынағын қолдана аламыз (MRS туындысын алу арқылы) тұтынушымыздың қалаулары дөңес екенін анықтау үшін. Егер MRS туындысы теріс болса, пайдалылық қисығы төмен қарай иілген болады, яғни оның максималды нүктесі болады, және сол максималды нүктенің екі жағында да төмендейді. Бұл пайдалылық қисығы кішкентай "n" әрпіне ұқсас болуы мүмкін. Егер MRS туындысы 0-ге тең болса, пайдалылық қисығы түзу сызықты болады, қисықтың еңісі тұрақты болып қалады. Егер MRS туындысы оң болса, пайдалылық қисығы жоғары қарай иілген болады, яғни оның минималды нүктесі болады, және сол минималды нүктенің екі жағында да өседі. Бұл пайдалылық қисығы "u" әрпіне ұқсас болуы мүмкін. Бұл тұжырымдар математикалық түрде төменде көрсетілген. Екіден көп айнымалы үшін Гессиан матрицасын қолдану қажет.