Технокапитализм: Жаңа технологиялар мен капитализмнің өзгеруі

Кіріспе

Технокапитализм немесе техно-капитализм – жаңа технологиялық секторлардың пайда болуымен байланысты капитализмдегі өзгерістерді көрсетеді. Технокапитализм тұрақты жаңару, жаһандық бәсекелестік, ақпарат пен байланыстың цифрлыққа өтуі және цифрлық желілер мен платформалардың маңыздылығының артуымен сипатталады.

Корпоративтік билік пен ұйым

Луис Суарес Вилла өзінің 2009 жылғы «Технокапитализм: технологиялық инновациялар мен корпоративизмге сын көзқарас» атты кітабында, бұл капитализмнің жаңа түрі екенін, оның негізінде шығармашылық және жаңа білім сияқты материалдық емес құндылықтарды игеруге бағытталған жаңа корпоративтік ұйым түрлері пайда болатынын айтады. Ол «эксперименталды ұйымдар» деп атаған жаңа ұйымдар өндіріс пен қызмет көрсетуге қарағанда технологиялық зерттеулерге тереңірек негізделген. Олар ғылыми зерттеулердің нәтижелерін корпорациялардың интеллектуалдық меншік ретінде игеруіне де зор тәуелді. Суарес Вилла бұл тәсілді 2012 жылғы «Глобализация және технокапитализм: Корпоративтік билік пен технологиялық үстемдіктің саяси экономикасы» кітабында одан әрі дамытады, онда технокапитализмнің пайда болуын жаһандануға және технокапиталистік корпорациялардың күшінің артуына байланыстырады. Технокапитализмді басқаратын корпорациялардың енгізген жаңа билік қатынастарын ескере отырып, ол шығармашылық пен жаңа білім сияқты материалдық емес активтерді, сондай-ақ интеллектуалдық меншік пен технологиялық инфрақұрылымды қамтитын жаңа жинақтау формаларын қарастырады. Осы жаһандануға қатысты көзқарас – технокапитализм мен оның корпорацияларының әсері – сонымен қатар материалдық емес активтердің әлемдік маңыздылығының артуын, технокапитализмнің алдыңғы қатарлы елдері мен одан қалыс қалған елдер арасындағы теңсіздікті, елдер арасындағы «мидың ағып кетуінің» маңыздылығын және 20-ғасырдың екінші жартысындағы ескі әскери-өнеркәсіптік кешенді тез арада алмастыратын «техно-әскери корпоративтік кешен» деп аталатын құбылыстың өсуін қамтиды. Технокапитализм тұжырымдамасы ғылым мен технологияны капитализмнің эволюциясына байланыстыратын ойлардың желісіне жатады. Бұл идеяның мәні – ғылым мен технология қоғамнан бөлек емес, олар әлеуметтік әрекет пен адам шешімінен тыс, өздерінің жеке дамуында өмір сүрмейді. Ғылым мен технология қоғамның бір бөлігі болып табылады және олар капитализмнің басымдықтарына, кез келген басқа да адамзаттық іс-әрекет сияқты, тіпті одан да көп ұшырайды. 20-ғасырдың басындағы көрнекті ғалымдар, мысалы Джон Берналь, ғылымның әлеуметтік функциясы бар екенін және оны қоғамнан бөлек қарастыруға болмайтынын айтқан. Сол кездегі басқа ғалымдар, мысалы Джон Холдейн, ғылымды әлеуметтік философиямен байланыстырды және әлеуметтік талдаудың сын көзқарастары ғылымды түсіну үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Қазіргі заманда бұл ойлар Эндрю Фенберг сияқты философтарды технология мен ғылымға сындық теориялық көзқарасты қабылдауға және қолдануға ынталандырды, бұл ғылыми және технологиялық шешімдердің және олардың нәтижелерінің қоғам, капитализм және оның институттарымен қалай қалыптасатыны туралы маңызды түсініктер берді. Бір автор технокапитализм терминін жоғарыда айтылғандардан өзгеше аспектілер мен идеяларды көрсету үшін қолданған. Динеш Д'Суза Силикон алқабы туралы мақаласында бұл терминді жоғары технологияға бағытталған жергілікті экономикадағы корпоративтік ортаны және венчурлік капитал қатынастарын сипаттау үшін пайдаланған. Оның тақырыпқа деген көзқарасы бизнес журналдар мен корпоративтік басқару әдебиеттерімен үйлеседі. Кейбір газет мақалалары да бұл терминді кейде және өте жалпы мағынада экономикадағы озық технологиялардың маңыздылығын көрсету үшін қолданған.

Luis Suarez Villa, in his 2009 book Technocapitalism: A Critical Perspective on Technological Innovation and Corporatism argues that it is a new version of capitalism that generates new forms of corporate organization designed to exploit intangibles such as creativity and new knowledge. The new organizations, which he refers to as experimentalist organizations are deeply grounded in technological research, as opposed to manufacturing and services production. They are also heavily dependent on the corporate appropriation of research outcomes as intellectual property. This approach is further developed by Suarez Villa in his 2012 book Globalization and Technocapitalism: The Political Economy of Corporate Power and Technological Domination, in which he relates the emergence of technocapitalism to globalization and to the growing power of technocapitalist corporations. Taking into account the new relations of power introduced by the corporations that control technocapitalism, he considers new forms of accumulation involving intangibles—such as creativity and new knowledge—along with intellectual property and technological infrastructure. This perspective on globalization—and the effect of technocapitalism and its corporations—also takes into account the growing global importance of intangibles, the inequalities created between nations at the vanguard of technocapitalism and those that are not, the increasing importance of brain drain flows between nations, and the rise of what he refers to as a techno military corporate complex that is rapidly replacing the old military industrial complex of the second half of the 20th century. The concept behind technocapitalism is part of a line of thought that relates science and technology to the evolution of capitalism. At the core of this idea of the evolution of capitalism is that science and technology are not divorced from society—or that they exist in a vacuum, or in a separate reality of their own—out of reach of social action and human decision. Science and technology are part of society, and they are subject to the priorities of capitalism as much as any other human endeavor, if not more so. Prominent scientists in the early 20th century, such as John Bernal, posited that science has a social function, and cannot be seen as something apart from society. Other scientists at that time, such as John Haldane, related science to social philosophy, and showed how critical approaches to social analysis are very relevant to science, and to our understanding of the need for science. In our time, this line of thought has encouraged philosophers such as Andrew Feenberg to adopt and apply a critical theory approach to technology and science, providing many important insights on how scientific and technological decisions—and their outcomes—are shaped by society, and by capitalism and its institutions. The term technocapitalism has been used by one author to denote aspects and ideas that diverge sharply from those explained above. Dinesh D'Souza, writing about Silicon Valley in an article, used the term to describe the corporate environment and venture capital relationships in a high tech oriented local economy. His approach to the topic was consonant with that of business journals and the corporate management literature. Some newspaper articles have also used the term occasionally and in a very general sense, to denote the importance of advanced technologies in the economy.

Технологиялық капитализмнің түрлері

Технологиялық капитализм түрлі формаларда кездеседі, мысалы, жаңа технологияның патенттері мен тіркелген зия кешендік құқығы капитализмді құру құралы ретінде қолданылатын IP негізіндегі қаржыландыру, жаңа және инновациялық технологияны қаржыландыру немесе лизингті қамтамасыз ету үшін кепіл ретінде пайдаланатын қарызға негізделген капитал, сондай-ақ Blockchain капиталы сияқты ICO-лар.