Су жанындағы қоңырқұрттар (Haliplidae) туралы: сипаттамасы, 200-ге жуық түрі, өмір сүру ортасы, және ерекше қозғалыс қабілеттері. Қазақстанда да кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрттар тұқымдасы
Family of beetles
Haliplidae тұқымдасы – аяқтарын кезегімен қозғап жүзетін су құрттарының бір тұқымдасы. Сондықтан олар суда ұқыпсыз (мысалы, Dytiscidae немесе Hydrophilidae тұқымдастарымен салыстырғанда) және жүріп-қозғалуды артық көреді. Бұл тұқымдасқа 5 туысқа жататын шамамен 200 түр кіреді, олар тұщы су ортасында кең таралған; бұл Haliploidea суперотбасының жалғыз қазіргі кезде сақталған мүшесі. Оларды жүріп жүретін су құрттары немесе халиплидтер деп те атайды.
The Haliplidae are a family of water beetles that swim using an alternating motion of the legs. They are therefore clumsy in water (compared e. g. with the Dytiscidae or Hydrophilidae), and prefer to get around by crawling. The family consists of about 200 species in 5 genera, distributed wherever there is freshwater habitat; it is the only extant member of superfamily Haliploidea. They are also known as crawling water beetles or haliplids.
Сипаттама
Бұл қоңыздардың ересектері көбінесе овал пішіндес, жоғарғы жағы өте дөңгелек және әдетте ұзын болады. Олар көбінесе сарғыш немесе ақшыл қоңыр түсті, көбінесе элитрада 10 немесе одан да көп қатарлы нүктелермен өрнектелген ашық және қараңғы үлгілерге ие. Осы отбасының ең ерекше белгісі – артқы аяқтарының ірі коксальды пластиналары, олар жылмайтын (бірақ орта сызықта бірікпеген) және іштің негізін, артқы аяқтардың трохантерлері мен фемурларын жабу үшін құрсақ жағына қарай созылады. Олар элитра астындағы ауа қорына қосымша ауа сақтау үшін қолданылады. Көзге көрінетін құрама көздері кішкентай бастан шығыңқы болып тұрады, онда 11 буыннан тұратын антенналары айқын қысқа негізбен (скапус) жабдықталған антеннофорға бекітілген. Простернум кеңке дейін созылып, тік қиық ұшымен аяқталады, ол метастернальді процеске жақын орналасқан. Метастернум толық көлденең қырқаға ие. Жұқа аяқтарында тібікшелер мен табандықтарда ұзын жүзу шашы бар, бірақ олар "құйрықтарға" айналмайды. Алдыңғы аяқтарының тібікшелерінде көптеген басқа қоңыздарда кездесетін антенна тазалау құралы жоқ. Басқа Adephaga-дан айырмашылығы, артқы қанаттары элитраның астына бүктелмей, ұшында оралған.
The adults of these beetles are generally oval in shape, with a very convex upperside, and are generally long. They are generally yellowish to light brown in color, frequently with light and dark patterns dotted with 10 or more rows of punctures on the elytra. The family's most distinctive characteristic is the large coxal plates of the hindlegs, which are immobile (though not fused in the centerline) and extend back along the underside to cover most of the abdomen base and the hindleg trochanters and femora. They are used as air storage supplementing the air carried under the elytra. The compound eyes are markedly protruding from a smallish head, which bears antennae with 11 segments set upon an antennophore with a conspicuously short base (scapus). The extension of the prosternum is broad, with a truncated tip, ending adjacent to the metasternal process. The metasternum has a complete transverse ridge. The slender legs have long swimming hairs on tibiae and tarsi, but are not flattened into "flippers". The foreleg tibiae lack the apparatus for antenna cleaning present in many other beetles. Unlike in other Adephaga, the hindwings are not folded under the elytra, but rolled together apically.
Жүйелілік
Халиплидтерді Адефаганың жеке тобы ретінде жіктеу даусыз, ал көптеген энтомологтар олардың басқа сулық қоңыздардан бөлек, құрлықтағы қоңыздардан дамығанын санайды. Көптеген ондаған жылдар бойы осы отбасыны қайта қарау қажет болды, соңғы толық каталогты 1920 жылы А. Циммерман жариялаған. Б.Ж. ван Вондель белгілі Haliplidae таксондарының жаңартылған каталогын жасады. Жыртқыш суға шомылушы қоңыздар (Dytiscidae) сияқты, су балыққұйрық қоңыздары да Адефаганың ерте тармағын құрайды. Оларда әлі де жоғары жақ сүйектерінде ойыстар бар және олардың тенториолациан бұлшық еті мезальді стипиалдық негізге бекітілмейді. Олардың дернәсілдері, жыртқыш суға шомылушы қоңыздардың дернәсілдері сияқты, басында жұмыртқа қабығын жаруға арналған мүшелері жоқ. Haliplidae және Dytiscidae ең жақын туыстар ма, әлде олар базальдық Адефагадан тәуелсіз пайда болған ба, әлі шешілмеген. Олардың ішінде Peltodytes, шамасы, ең көне түрі, бірақ оның өзгеше белгілері бар. Қалғандарының ортақ синапоморфиялары көбірек; Haliplus көбірек түрлі және бұрын жеке туыс деп есептелген кейбір кішігірім топтарды қамтиды.
The classification of haliplids as a separate group of Adephaga is unquestioned, and most entomologists believe they developed from terrestrial beetles separately from other types of water beetles. For many decades, the family was in need of revision, the last general catalog being published by A. Zimmermann in 1920. B. J. van Vondel produced an updated catalogue of the known Haliplidae taxa. Like predaceous diving beetles (Dytiscidae), the crawling water beetles form an early offshoot of the Adephaga. They still have grooved maxillae and their tentoriolacinial muscle does not attach to the mesal stipial base. Their larvae, like those of predaceous diving beetles, do not possess eggshell bursters on the head. It is not yet resolved whether Haliplidae and Dytiscidae are closest relatives, or whether they originated independently from the basal Adephaga. Of these, Peltodytes is probably the most ancestral, though it has a number of autapomorphies. The others have more synapomorphies in common; Haliplus is the more diverse and appears to include some minor lineages formerly considered independent genera.