Дискурстың әлеуметтік-саяси құрылымын талдау: Тәсілдер мен теориялар
Critical discourse analysis
Критиктік дискорс талдауы: тілдің әлеуметтік құрылымдағы ролі, билік қатынастары, манипуляция, теңсіздіктерді зерттеу. Дискурс талдауының маңызды бағыты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дискурсты зерттеуге пәнаралық тәсіл
Interdisciplinary approach to study discourse
Сыни дискурсты талдау (СДТ) – тілді әлеуметтік практиканың бір түрі ретінде қарастыратын, дискурсты зерттеуге арналған пәнаралық тәсіл. СДТ дискурсты сынауды және оның қазіргі әлеуметтік шындыққа қатысы мен оған қосқан үлесін түсіндіруді біріктіреді, бұл аталған шындықты белгілі бір жағынан өзгертуге бағытталған әрекеттердің негізі болып табылады. СДТ дәстүрінде жұмыс істейтін ғалымдар әдетте (тілдік емес) әлеуметтік және тілдік практикалардың бір-бірін құрайтынын, ал тіл қолдану арқылы қоғамдық билік қатынастарының қалай қалыптасатынын және нығаятынын зерттеуге баса назар аударады. Осы тұрғыдан алғанда, ол дискурстық талдаудан өзгеше, себебі білім беру, бұқаралық ақпарат құралдары және саясат сияқты салалардағы билік теңсіздігі, манипуляция, қанау және құрылымдық әділетсіздік мәселелерін айқын көрсетеді.
Critical discourse analysis (CDA) is an interdisciplinary approach to the study of discourse that views language as a form of social practice. CDA combines critique of discourse and explanation of how it figures within and contributes to the existing social reality, as a basis for action to change that existing reality in particular respects. Scholars working in the tradition of CDA generally argue that (non linguistic) social practice and linguistic practice constitute one another and focus on investigating how societal power relations are established and reinforced through language use. In this sense, it differs from discourse analysis in that it highlights issues of power asymmetries, manipulation, exploitation, and structural inequities in domains such as education, media, and politics.
Өмірбаян
Сындық дискурсты талдау 1970 жылдары Роджер Фаулер және оның әріптестері Шығыс Англия университетінде дамытқан "сындық тіл білімінен" туындады, және қазір бұл терминдер көбінесе бір-бірімен ауыстырылып қолданылады. Әлеуметтік тіл білімі саласындағы зерттеулер әлеуметтік иерархия мен билікке онша назар бөлген жоқ. CDA алғаш рет Норман Фейркло ең белгілі өкілі болған Ланкастер тіл білімі мектебінде қалыптасты. Рут Водак та осы зерттеу саласына маңызды үлес қосты. Тіл білімі теориясынан өзге, бұл тәсіл Карл Маркс, Антонио Грамши, Луи Альтюссер, Юрген Хабермас, Мишель Фуко және Пьер Бурдье еңбектерінен алынған әлеуметтік теорияны пайдалана отырып, дискурстағы идеологиялар мен билік қатынастарын зерттейді. Тіл идеологияның басты саласы ретінде және билік үшін күрес жүретін арена ретінде әлеуметтік ортамен байланысты. Сындық дискурс зерттеулеріндегі тарихи аспекті де маңызды рөл атқарады.
Critical discourse analysis emerged from 'critical linguistics' developed at the University of East Anglia by Roger Fowler and fellow scholars in the 1970s, and the terms are now often interchangeable. Research in the field of sociolinguistics was paying little attention to social hierarchy and power. CDA was first developed by the Lancaster school of linguists of which Norman Fairclough was the most prominent figure. Ruth Wodak has also made a major contribution to this field of study. In addition to linguistic theory, the approach draws from social theory—and contributions from Karl Marx, Antonio Gramsci, Louis Althusser, Jürgen Habermas, Michel Foucault and Pierre Bourdieu—in order to examine ideologies and power relations involved in discourse. Language connects with the social through being the primary domain of ideology, and through being both a site of, and a stake in, struggles for power. The historical dimension in critical discourse studies also plays an important role.
Әдістеме
КДБ – дискурстық талдаудың қолданылуы; әдетте, дискурстық зерттеулер, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар әдістері КДБ зерттеулерінде қолданылуы мүмкін екендігі туралы келісімге келген. Бұл оның дискурс әлеуметтік және саяси теңсіздікті, билікті теріс пайдалануды немесе үстемдікті қалай қайта жаңғыртатынын (немесе қарсы тұратынын) түсінуге жеткілікті және маңызды үңгілмелер жасау қабілетіне байланысты. Австралиялық Стивен Теоның жұмысында негізгі бұқаралық ақпарат құралдарының күшін пайдалану мысалдары анықталды, онда ол вьетнамдық жастардың қылмыстары туралы көптеген расистік мысалдарды тапты. Ол оқырмандардың пікірін бақылау үшін қылмыс туралы оқып, көруге бағытталған тақырыптарды пайдалануды сипаттайды, бұл Дэвид Алтейдтың «қорқыныш дискурсы» деп атаған нәрсесі. КДБ өзінің талдауын мәтіннің немесе сөйлеудің нақты құрылымдарымен шектемейді, бірақ оларды әлеуметтік-саяси контекстің құрылымдарымен жүйелі түрде байланыстырады. Бұл туралы Памела Д. Шульц өзінің Австралия мен батыс демократияларындағы соттар туралы медиа хабарламаларын байланыстыратын кітабында кеңінен зерттеді. Оның «Соттар мен судьялар сотта: наразылықтың дискурстарын талдау және басқару» атты кітабында «ауыр жазаларды» қолдауға бағытталған саяси манипуляция мен бұқаралық ақпарат құралдарының арасындағы тығыз байланыс көрсетілген, сонымен бірге заңдарды өзгертуден бас тарту да көрсетілген. КДБ саяси сөйлеу актілеріндегі риториканы және аудиторияға берілген әсерді манипуляциялау үшін қолданылуы мүмкін сөйлеудің кез келген түрін зерттеу үшін пайдаланылды. Дегенмен, КДБ-да кемшіліктер де бар. Мысалы, риторикадағы манипуляцияларды анық анықтау үшін бір жағынан тым кең, ал екінші жағынан зерттеушілердің іздегенін табуға жеткілікті күшті емес деп айтылған. Норман Фейрклоф өзінің «Тіл және билік» атты кітабында КДБ терминін талқылады. Фейрклоф қазіргі кезде КДБ-да маңызды деп саналатын «дискурс, билік, идеология, әлеуметтік тәжірибе және салауатты ақыл» сияқты ұғымдарды енгізді. Ол тілдің сөйлеу мен жазудағы дискурс арқылы әлеуметтік практика ретінде талдануы керек екенін айтады. Фейрклоф дискурсты зерттеудің үш өлшемді жүйесін жасады, ондағы мақсат – талдаудың үш түрін бір-бірімен сәйкестендіру: (сөйленетін немесе жазылған) тілдік мәтіндерді талдау, дискурстық практиканы талдау (мәтінді өндіру, тарату және тұтыну процестері) және дискурстық оқиғаларды әлеуметтік-мәдени практиканың мысалдары ретінде талдау. Ол микро, мезо және макро деңгейдегі түсіндіруді біріктіреді. Микродеңгейде талдаушы мәтіндік/лингвистикалық талдаудың әртүрлі аспектілерін қарастырады, мысалы синтаксистік талдау, метафоралық және риторикалық құралдарды пайдалану. Мезодеңгей немесе «дискурсивті практика деңгейі» өндіріс пен тұтыну мәселелерін зерттеуді қамтиды, мысалы, қандай мекеме мәтінді шығарды, мақсатты аудитория кім және т.б. Макродеңгейде талдаушы мәтінаралық және дискурстық элементтермен айналысады және зерттелетін мәтінге әсер ететін кең, әлеуметтік ағымдарды ескеруге тырысады. Тюн А. ван Дайктың сындық дискурсты талдау әдісі танымдық теорияларды лингвистикалық және әлеуметтік теориялармен біріктіреді. Ван Дайк дискурс, таным және қоғамнан тұратын үш қабатты тәсілдің ортаңғы қабаты ретінде танымды пайдаланады. Когнитивті әдісті біріктіру арқылы зерттеушілер әлеуметтік құбылыстардың кең таралған күнделікті сөйлеу арқылы қалай күшейетінін жақсырақ түсіне алады. Бұл тәжірибені сынға алғандар оның әдісі трансформация емес, идеологияларды қайта жаңғыртуға бағытталған деп атап көрсетеді. Рут Водак тақырып бойынша үлгі мәтіндерді жүйелі жинауға негізделген шеңбер әзірледі. Бұл шеңбер дискурс жиынтығына қатысы бар идеологияларды талқылауға және талдауға мүмкіндік береді. Талдаудың макро деңгейі теңсіздіктің макро құрылымдары бірнеше сайттар мен мәтіндердегі дискурсивті процестер арқылы қалай сақталатынын түсінуге көмектеседі. Ағылшын тілін оқыту, мұралық тіл, билік пен идеология, әлеуметтену және қоршаған ортаны қорғау ғылымдары және тағы да басқалары.
CDA is an application of discourse analysis; it is generally agreed that methods from discourse studies, the humanities and social sciences may be used in CDA research. This is on the condition that it is able to adequately and relevantly produce insights into the way discourse reproduces (or resists) social and political inequality, power abuse or domination. Examples of power being used by mainstream media have been identified in the work of Stephen Teo in Australia where he found numerous examples of racism in crime reports of Vietnamese youth. He describes the use of headlines used to control the opinions of readers to see and read about crime using what David Altheide calls fear discourse. CDA does not limit its analysis to specific structures of text or talk, but systematically relates these to structures of the sociopolitical context. This was further examined by Pamela D Schulz in her book linking Media reporting of Courts in Australia and in western democracies. Her book "Courts and Judges on Trial: Analysing and Managing Discourses of Disapproval" showed a strong connection between political manipulation of media to encourage "tougher sentencing" while at the same time refraining from changing legislation to ensure that it happens. CDA has been used to examine rhetoric in political speech acts, and any forms of speech that may be used to manipulate the impression given to the audience. However, there have been flaws noted with CDA. For example, it has been said that it is simultaneously too broad to distinctly identify manipulations within the rhetoric, yet is also not powerful enough to appropriately find all that researchers set out to establish. Norman Fairclough discussed the term CDA in his book Language and Power. Fairclough introduced the concepts that are now viewed as vital in CDA such as "discourse, power, ideology, social practice and common sense." He argues that language should be analyzed as a social practice through the lens of discourse in both speaking and writing. Fairclough developed a three dimensional framework for studying discourse, where the aim is to map three separate forms of analysis onto one another: analysis of (spoken or written) language texts, analysis of discourse practice (processes of text production, distribution and consumption) and analysis of discursive events as instances of socio cultural practice. Particularly, he combines micro, meso and macro level interpretation. At the micro level, the analyst considers various aspects of textual/linguistic analysis, for example syntactic analysis, use of metaphor and rhetorical devices. The meso level or "level of discursive practice" involves studying issues of production and consumption, for instance, which institution produced a text, who is the target audience, etc. At the macro level, the analyst is concerned with intertextual and interdiscursive elements and tries to take into account the broad, societal currents that are affecting the text being studied. Teun A. van Dijk's approach to Critical Discourse Analysis combines cognitive theories with linguistic and social theories. Van Dijk uses cognition as the middle layer of a three layer approach consisting of discourse, cognitive and society. By integrating a cognitive approach, researchers are better able to understand how larger social phenomenon are reinforced through popular, everyday discourse. Critics of this practice point out that his approach focuses on the reproduction of ideologies rather than the transformation. Ruth Wodak has developed a framework based on the systemic collection of sample texts on a topic to better understand the interrelationship of discourses that exist within the field. This framework allows for the discussion and analysis of ideologies involved in a set of discourses. The macro level of analysis is helpful in understanding how macro structures of inequality persist through discursive processes across multiple sites and texts. English language teaching, heritage language, power and ideology, socialization and environmental sciences to name a few.
Белгілі ғалымдар
Белгілі жазушылар: Норман Фейрклоу, Михал Крыжановски, Пол Чилтон, Тюн А. ван Дейк, Рут Водак, Джон Э. Ричардсон, Фил Грэм, Тео Ван Леувен, Джеймс Пол Гей, Роджер Фаулер, Гюнтер Кресс, Мэри Талбот, Лили Чуляраки, Томас Хакин, Хилари Джанкс, Вероника Коллер, Кристофер Харт, Боб Ходж және Уильям Фейгери.
Notable writers include Norman Fairclough, Michał Krzyżanowski, Paul Chilton, Teun A. van Dijk, Ruth Wodak, de, John E. Richardson, Phil Graham, Theo Van Leeuwen, de, de, James Paul Gee, Roger Fowler, Gunther Kress, Mary Talbot, Lilie Chouliaraki, Thomas Huckin, Hilary Janks, Veronika Koller, Christopher Hart, Bob Hodge, and William Feighery.