Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1415 жылғы қоршау
Siege in 1415
Харфлер қоршауы (18 тамыз – 22 қыркүйек 1415 ж.) – жүз жылдық соғыс кезінде король Генрих V басқарған ағылшын әскері Францияның Нормандия аймағында жүргізген қоршау. Харфлердің қорғаушылары ағылшындарға белгілі шарттармен бас берді және соғыс тұтқындары ретінде қарастырылды. Бұл ағылшын армиясының ірі қалалық елді мекенді қоршауда ұнтақпен жұмыс істейтін артиллерияны кеңінен пайдаланған алғашқы реті болды. Қоршау кезінде ағылшын армиясы қаза тапқандар мен дизентерияның таралуынан айтарлықтай кеміді, бірақ портта гарнизон қалдырып, Кале қаласына бет бұрды. Ағылшындар жол жүрісінде қарсылыққа ұшырап, Ажинкур шайқасында (25 қазан) француздарға ауыр жеңіліс сыйлады.
The siege of Harfleur (18 August – 22 September 1415) was conducted by the English army of King Henry V in Normandy, France, during the Hundred Years' War. The defenders of Harfleur surrendered to the English on terms and were treated as prisoners of war. It was the first time that an English army made significant use of gunpowder artillery in the siege of a large urban settlement. The English army was considerably reduced by casualties and an outbreak of dysentery during the siege but marched towards Calais, leaving a garrison behind at the port. The English were intercepted en route and fought the Battle of Agincourt (25 October), inflicting a huge defeat on the French.
Өмірбаян
Англияның Генрих V француздармен келіссөздер сәтсіз аяқтағаннан кейін Францияға басып кірді. Ол Франция королі атағына өзінің атасы Эдуард III арқылы талап қойды, бірақ шын мәнінде ағылшын патшалары, егер француздар Аквитания және басқа француз жерлеріне ағылшын талаптарын мойындаса, бұл талаптан бас тартуға дайын болды (Бретінь шарттары бойынша). Ол 1414 жылдың көктемінде Франциямен соғысқа бару мәселесін талқылау үшін үлкен кеңес шақырды, бірақ лордтар одан әрі келіссөздер жүргізуі және талаптарын жұмсартуы керек деді. Келесі келіссөздерде Генрих француз тағына деген талабынан бас тартатынын айтты, егер француздар Иоанн II-нің (1356 жылы Пуатье шайқасында тұтқындалған) құнынан қалған 1,6 миллион кронаны төлесе, сондай-ақ Нормандия, Турэн, Анжу, Бретань және Фландрия, соған қоса Аквитания жерлерін ағылшын иелігіне беруге келіссе. Генрих Карл VI-ның кіші қызы Кэтринге үйленбек және 2 миллион крона құдайлық алуға тиіс болды. Француздар ханшайым Кэтринмен некелесудің кеңпейілді шарттарымен, 600 000 кроналық құдайлықпен және кеңейтілген Аквитаниямен жауап берді. 1415 жылға қарай келіссөздер тоқтап, ағылшындар француздар өз талаптарын мазақтап, тіпті Генрихтің өзін қорлағанын мәлімдеді. 1414 жылдың желтоқсан айында ағылшын Парламенті Генрихке француздардан мұрасын қайтарып алу үшін «қос субсидияны» – дәстүрлі салық мөлшерінен екі есе жоғары салықты бекітті. 19 сәуірде 1415 жылы Генрих тағы да Ұлы кеңестен Франциямен соғыс жариялауға рұқсат беруді сұрады, және бұл жолы олар келісті.
Henry V of England invaded France following the failure of negotiations with the French. He claimed the title of King of France through his great grandfather Edward III, although in practice the English kings were generally prepared to renounce this claim if the French would acknowledge the English claim on Aquitaine and other French lands (the terms of the Treaty of Brétigny). He initially called a great council in the spring of 1414 to discuss going to war with France, but the lords insisted that he should negotiate further and moderate his claims. In the following negotiations Henry said that he would give up his claim to the French throne if the French would pay the 1.6 million crowns outstanding from the ransom of John II (who had been captured at the Battle of Poitiers in 1356), and concede English ownership of the lands of Normandy, Touraine, Anjou, Brittany and Flanders, as well as Aquitaine. Henry would marry Princess Catherine, the young daughter of Charles VI, and receive a dowry of 2 million crowns. The French responded with what they considered the generous terms of marriage with Princess Catherine, a dowry of 600,000 crowns, and an enlarged Aquitaine. By 1415 negotiations had ground to a halt, with the English claiming that the French had mocked their claims and ridiculed Henry himself. In December 1414, the English Parliament was persuaded to grant Henry a "double subsidy", a tax at twice the traditional rate, to recover his inheritance from the French. On 19 April 1415, Henry again asked the great council to sanction war with France, and this time they agreed.
Инвазия және дайындық
13 тамыздағы сейсенбіде Генрих Сене сағасындағы Шеф-ан-Коға қоныстанды. Содан кейін ол кем дегенде 2300 қарулы әскер және 9000 садақшымен Харфлер қаласына шабуыл жасады. Француз гарнизоны 100 сарбаздан тұратын, екі тәжірибелі рыцарь, Сиер д'Эстутевиль мен Сиер де Гокур, олар тағы 300 қарулы әскермен бірге келіп, басқаруды өз қолына алды.
On Tuesday 13 August 1415, Henry landed at Chef en Caux in the Seine estuary. Then he attacked Harfleur with at least 2,300 men at arms and 9,000 bowmen. The French garrison of 100 men was reinforced by two experienced knights, the Sieur d'Estouteville and the Sieur de Gaucourt, who arrived with a further 300 men at arms and took command.
Инвестициялар мен қоршау
18 тамызда Кларенстің 1-ші герцогы Ланкастер Томасы әскердің бір бөлігін бастап, қаланың қақ оңтүстік-шығыс жағында лагерь құрды. Бұл қала қоршауға алынды және француздардың қару-жарақ, оқ-дәрі, жебелер мен арбалеттермен жүктелген көмекші керуені ұсталды. Қоршаудың толық мәліметтері жақсы белгілі емес, бірақ орта ғасырдың соңындағы қоршау соғысының қалыпты жолымен жүрген сияқты. Ағылшын қоршау әскерінің он екі ірі пушкасы мен басқа да дәстүрлі артиллериясымен қабырғалар қиратылғаннан кейін, Генрих қала қоршауға алынған күнінен бір ай өткен соң жалпы шабуыл жоспарлады. Бірақ қала басшылары келіссөздер сұрады және егер француз әскері 23 қыркүйекке дейін келмесе, қала ағылшындарға берілетіні туралы келісімге келді. Харфлер 22 қыркүйекте жаулап алынды. Рыцарьлар кепілдік ақысын жинау үшін сөзбен босатылды, ал Генрихке адал болуға ант беруге дайын тұрғындарға қалуға рұқсат берілді, ал қалғандарына кетуге бұйрық берілді.
On 18 August, Thomas of Lancaster, 1st Duke of Clarence, led part of the army to set up camp on the far east side of the town. This meant that the town was invested and a French relief convoy, bearing supplies of guns, powder, arrows, and crossbows, was captured. Details of the siege are not well known but seem to have followed the standard pattern of siege warfare in the Late Middle Ages. After the walls had been seriously damaged by the twelve great guns and other traditional artillery of the English siege train, Henry planned a general assault one month to the day that the town had been enveloped. But the town's commanders asked for a parley and terms were agreed that if the French army did not arrive before 23 September, the town would surrender to the English. Harfleur yielded to the invaders on 22 September. The knights were released on parole to gather ransom, and those townspeople who were prepared to swear allegiance to Henry were allowed to remain, while the rest were ordered to depart.
Салдары
Генрих қалада 300 қарулы сарбаз бен 900 садақшыдан тұратын гарнизон қалдырды. 8 қазан күні ағылшын әскері Кале қаласына жол тартты. Генрих Сома өзенінде қорғаны жоқ немесе нашар қорғалған көпір немесе арқау іздеді, француз армиясының назарына ілікпеуді үміттене отырып, бірақ Соманы кесіп өткенімен француз армиясынан жасырына алмады және Агинкур шайқасына түсуге мәжбүр болды.
Henry left a garrison of 300 men at arms and 900 archers in the town. On Monday 8 October the English army set out for Calais. Henry searched for an undefended or weakly defended bridge or ford on the Somme river, hoping to slip past the French army unnoticed, but although he crossed the Somme he failed to evade the French army and was forced to fight the battle of Agincourt.
Шығындар
Қоршау кезінде ағылшын армиясы дизентериядан (қанды ағыс деп аталады) зардап шекті, және қоршау аяқталғаннан кейін де бұл ауру оларға әсер етіп тұрды. Заманауи деректерге сәйкес, Генрих V Харфлерде 5000-ге жуық әскерін жоғалтты, көбінесе аурулар салдарынан. Энн Карри қолданыстағы ауру тізімдерінен мәліметтер жинап, 1330 әскердің елдеріне қайтарылғанын және қоршау кезінде тағы 36 әскердің қаза тапқанын анықтады. Ол бұл көрсеткіштер ағылшын әскерінің қаза тапқандарының максималды саны екенін айтады және Азенкур шайқасында ағылшын әскерінің шамамен 9000 адамнан тұрғанын есептейді. Бірнеше тарихшы оның зерттеу әдістемесін сынап, жоғары қаза тапқандар санын сақтауды жөн көрді, қолданыстағы жазбалардың толық еместігін және олардың жалпы әскер санын бағалау үшін сенімді әдіс еместігін көрсетті. Клиффорд Дж. Роджерс 36 қаза тапқан әскердің санына сенбейді және қазіргі заманғы жоғары көрсеткіштерге сенім артады, дизентериядан ауыр зардап шеккен армиялардың басқа да тарихи мысалдарын келтіреді. Джонатан Сампсонның "Күрсінген Патшалар" (2016) атты еңбегінің екінші басылымында Харфлер гарнизонынан басқа, ағылшын армиясының 900 қарулы әскер мен 5000 садақшыдан тұрғаны жазылған.
During the siege, the English army suffered from dysentery (known as the bloody flux) which continued to affect them after the siege ended. Contemporary sources suggest that Henry V lost up to 5,000 men at Harfleur, principally to disease. Anne Curry, drawing information from existing sick lists, identifies 1,330 men who were invalided home and another 36 who died during the siege. She believes these numbers represent a close maximum of English casualties and estimated that the English numbered around 9,000 at Agincourt. Several historians criticised her methodology and preferred to maintain the higher casualty rates, pointing out that existing records are incomplete and that they are not reliable ways to estimate total troop numbers. Clifford J. Rogers considers the number of 36 deaths to be impossibly low and finds the higher contemporary figures believable, citing other historical examples of armies being heavily hit by dysentery. In the second edition of his volume "Cursed Kings " (2016) Jonathan Sumption wrote that less the Harfleur garrison, the English army numbered 900 men at arms and 5,000 archers when the march began.
Танымал мәдениетте
Уильям Шекспирдің "Генрих V" пьесасындағы маңызды бір эпизод болғандықтан, қоршау барлық киноадаптацияларда бейнеленген, оның ішінде Лоренс Оливьедің 1944 жылғы фильмі, Кеннет Брананың 1989 жылғы фильмі, 2012 жылғы телефильм, сондай-ақ Дэвид Мишодтың 2019 жылғы фильмі. Бұл оқиға тарихи романдарда да көркем түрде суреттелген: "Азинкур" (2008), балалар романы "Менің тарихым: Жебелердің шабуылы: Дженкин Ллойд, Агинкур, Франция 1415", дат романы Сюзанна Клод Педерсеннің "Жоғары құрмет" (2009) және Бернард Корнуэллдің "Агинкур" (2009) романы.
As it forms a crucial episode in William Shakespeare's play, Henry V, the siege is portrayed in all cinematic adaptations, including the 1944 film by Laurence Olivier, the 1989 film by Kenneth Branagh, the 2012 television film, as well as the 2019 film by David Michôd. It is also fictionally portrayed in the historical novel Azincourt (2008) as well as the children's novel My Story: A Hail of Arrows: Jenkin Lloyd, Agincourt, France 1415, the Danish novel The Highest Honour (2009) by Susanne Clod Pedersen, and the novel Agincourt (2009) by Bernard Cornwell.