Кіріспе

Заңсыз бейсбол добуы

Спитабол – бұл заңсыз бейсбол добуы, онда доп сілекей немесе вазелин сияқты сыртқы заттарды қолдану арқылы өзгертіледі. Бұл техника доптың бір жағындағы ауа кедергісі мен салмағын өзгертіп, оның қалыптан тыс қозғалысына себеп болады. Сондай-ақ, доптың питчердің саусақтарынан әдеттегі айналымсыз "сығақтап" шығуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, спитаболды жылдам добудың (фастбол) қанатты добумен (knuckleball) үйлесімді әрекеті деп қарастыруға болады. Спитаболдың басқа да атаулары – спиттер, лайлы доп, жылтыр доп, суперсинкер немесе вазелин добы (өйткені бастапқыда вазелин допқа сәл көбірек бұрылыс беру үшін қолданылған). Спитабол эмеральді доптан техникалық тұрғыдан өзгеше, онда доптың беті кесіледі немесе тегістеледі. Сілекей немесе вазелин бейсбол допын тегістейді, ал эмеральді қағаз оны кедір-бұдыр етеді. Допты кез келген жолмен өзгертудің жалпы атауы – допты жақсарту (doctoring).

Тарих

Спитаболдың өнертабысы бірнеше адамға, соның ішінде Элмер Стриклетт пен Фрэнк Коридонға тағылып келді. Алайда, көптеген деректер 19 ғасырдың соңғы жартысында спитаболдың түрлі нұсқаларын сынаған әртүрлі ойыншылар туралы айтады, сондықтан спитаболды бір адамның өнертабысы деп есептеу қиын. Дегенмен, Эд Уолш оны танымал етуге үлкен үлес қосты. Уолш 1906 жылдан 1912 жылға дейін Америка лигасында өте күшті болды, бұл негізінен оның спитаболының арқасы болды, ал лигадағы басқа питчерлер оның спитаболын көшіріп алды немесе өздерінің ерекше питчтерін ойлап тапты. "Ерекше берулердің" танымалдылығының күрт өсуі 1910 жылдары спитабол мен оған ұқсас питчтерді тыйым салу туралы көптеген дау-дамайға әкелді. Тай Кобб өзінің өмірбаянында мұндай "ерекше питчтер" иелерінің үйде көп гол соғу үшін сатылған кезде заңсыз деп жарияланғанын жазды. Сонымен қатар, спитаболмен байланысты қауіпсіздікке қатысты да бірнеше мәселелер болды. Стандартты спитаболдың бір түрі питчердің әдетте ақ түсті доптың бүкіл бетін темекінің сілекейі мен кір немесе саз қоспасымен жағуын талап етті, осылайша оны ішкі алаңның терең қоңыр түсіне бояп, жарық аз болғанда соққышылардың көруін (немесе қашуын) қиындатты. 1920 жылдың тамызында Рей Чэпман нашар жарықтандырылған ойын кезінде белгілі спитболист Карл Мейстің тастаған добынан басына соққы алып қаза тапты.

Тыйым салу

Басты Лига Бейсболында (MLB) спитболлға тыйым салу екі кезеңде жүзеге асты. 1919-1920 жылдардың қысында менеджерлер спитболлды ішінара тыйым салуға дауыс берді. Әр командаға екіге дейін спитболл тастауға рұқсат етілген атқыштарды таңдауға мүмкіндік берілді. 1920 жылғы маусымнан кейін спитболлды қолдануға тыйым салынды, бірақ бұрынғы 17 спитболлшыдан тұратын топқа ерекшелік жасалды. Олар зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лақтыруды заңды түрде жасауға рұқсат алды, осылайша «мұра спитболлшылар» атанды. Осы ерекшелік алған топтан Бёрли Граймс ең ұзақ өмір сүрді, ол 1934 жылы зейнеткерлікке шықты. Спитболлға рұқсат алған ойыншылардың толық тізімі: Рей Фишер (1920 жылға дейін ойнады); Док Айерс (1921 жыл); Рей Колдуэлл (1921 жыл); Фил Дуглас (1922 жыл); Дана Филлингем (1925 жыл); Марв Гудвин (1925 жыл); Датч Леонард (1925 жыл); Аллен Рассел (1925 жыл); Аллен Соторон (1926 жыл); Дик Рудольф (1927 жыл); Стэн Ковелески (1928 жыл); Урбан Шокер (1928 жыл); Билл Доак (1929 жыл); Кларенс Митчелл (1932 жыл); Ред Фабер (1933 жыл); Джек Куинн (1933 жыл); және Граймс. 1955 жылдың наурыз айында MLB комиссары Форд Фрик спитболлды қайта заңдастыруды қолдады, спорт журналисіне: «Егер менің қолымда болса, ескі спитболлды заңдастырар едім. Ол керемет және тастауға оңай болатын лақтыру еді. Онда ешқандай қауіп жоқ еді» деді. Комиссардың ынтасына қарамастан, бұл лақтыру заңсыз болып қалды.

Әдістеме

Қазір үлкен лига бейсболында сілекейленген допқа тыйым салынған. Дегенмен, кейде ережелерді бұза отырып, оны тастайды. 1942 жылы «Бруклин Доджерс» клубының сол кездегі бас жаттықтырушысы Лео Дюрочер Бобо Ньюсомды сілекейленген доп лақтырғаны үшін және «маған осы туралы жалған айтқаны үшін» айыппұл салды. Әдетте, майлағыш зат питчердің тізесінің артына немесе кепшігінің астына жасырылады. Кейбіреулері допты қолғапқа салып, содан кейін оған жөтел немесе тілдейді. Тағы бір тәсіл – питчерлер алаңға шығар алдында шаштарын суға малып, содан кейін допты лақтыру алдында шаштарын сүртіп алады. 1950 жылдары «Бруклин Доджерс» командасында ойнаған Пречер Роу сілекейленген допты басқару және оны ұсталмай тастау қабілетімен танымал болды және 1955 жылы «Sports Illustrated» журналында өз әдістемесін сипаттады. «Заңсыз доп – менің табысымның көзі болды» деген мақаласы зейнетке шыққаннан кейін бір жыл өткен соң жарияланды. Бұл допты тағы бір белгілі ойыншы Гейлорд Перри қолданды, ол өзінің автобиографиясын «Мен және сілекейленген доп» деп атап, оны қалай анықталмай лақтырудың әртүрлі жолдарын баяндады. Мысалы, Перри өзінің сыдырғысына вазелин жағар еді, себебі төрешілер ойыншының шақырық аймағын тексермейді. Дон Драйсдейл де, Лью Бердет те осы допты жиі қолданды. Драйсдейл шашының артына май жағып, допқа салып, оны төмен түсіретін еді.

Заңдық түкірулер

Құрғақ түкіруші деген атау кейде сілекей қолданбастан, түкіруші шар сияқты қозғалатын, мысалы, форкболл немесе екі саусақтың жылдам добын сипаттау үшін қолданылады. Кейде бұл сөзді жай ғана "бұғақ" деген жаргон ретінде қолданады. Сондай-ақ, "Құдай берген түкіруші" деген сирек қолданылатын термин де бар, ол шар ылғалды ауа немесе шағын жаңбырмен табиғи түрде ылғалданған кезде пайда болады, бұл питчерлерге түкіруші шар сияқты күшті бұрылыстармен добы лақтыруға мүмкіндік береді.