Оливер Тамбо: Оңтүстік Африкалық Апартеидке Қарсы Күрескерінің Өмірі мен Қызметі
Oliver Tambo
Оливер Тамбо – ОАР-дың күрескері, Африка Ұлттық Конгресінің (ANC) президенті (1967-1991). Өмірі, саяси қызметі және апартеидке қарсы күресі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африкалық апартеидке қарсы белсенді және саясаткер (1917–1993)
South African anti apartheid activist and politician (1917–1993)
Оливер Реджинальд Кайзан Тамбо (27 қазан 1917 – 24 сәуір 1993) – Оңтүстік Африканың апартеидке қарсы саясаткері және белсендісі, 1967 жылдан 1991 жылға дейін Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) президенті қызметін атқарған.
Oliver Reginald Kaizana Tambo (27 October 191724 April 1993) was a South African anti apartheid politician and activist who served as President of the African National Congress (ANC) from 1967 to 1991.
Жоғары білім
Оливер Тамбо 1917 жылғы 27 қазанда Бизанадағы Нкантоло ауылында, қазіргі Шығыс Кап провинциясындағы Шығыс Пондоленд аймағында дүниеге келді. Тамбо туған ауылдың көп бөлігі шаруалардан тұрды. Оның әкесі Мзимени Тамбо фермердің ұлы және жергілікті сауда дүкенінде көмекші сатушы болып жұмыс істеген. Мзименидің төрт әйелі мен он баласы болды, олардың барлығы сауатты еді. Оливердің анасы, Мзименидің үшінші әйелі Джулия аталды. Тамбо 1938 жылы үздік студенттердің бірі болып бітірді. Содан кейін Тамбо Форт-Хэр университетіне қабылданды, бірақ 1940 жылы ол, Нельсон Мандела сияқты басқалармен бірге студенттік ереуілге қатысқандары үшін университеттен шығарылды. 1942 жылы Тамбо Жоханнесбургтегі бұрынғы орта мектебіне ғылым және математика пәндерін оқыту үшін оралды.
Oliver Tambo was born on 27 October 1917 in the village of Nkantolo in Bizana; eastern Pondoland in what is now the Eastern Cape. The village Tambo was born in was made up mostly of farmers. His father, Mzimeni Tambo, was the son of a farmer and an assistant salesperson at a local trading store. Mzimeni had four wives and ten children, all of whom were literate. Oliver's mother, Mzimeni's third wife, was called Julia. Tambo graduated in 1938 as one of the top students. After this, Tambo was admitted to the University of Fort Hare but in 1940 he, along with several others including Nelson Mandela, was expelled for participating in a student strike. In 1942, Tambo returned to his former high school in Johannesburg to teach science and mathematics.
Лига
1944 жылы Нельсон Мандела және Уолтер Сисулумен бірге Тамбо АНК Жастар лигасының құрылуына қатысты, Тамбо оның бірінші Ұлттық хатшысы болып тағайындалды және 1948 жылы Ұлттық атқару комитетінің мүшесі болды. Жастар лигасы апартеидке қарсы күрес тактикасын өзгертуді ұсынды. Бұрын АНК петициялар мен демонстрациялар сияқты шаралар арқылы мақсатына жетуге тырысқан, бірақ Жастар лигасы мұндай әрекеттердің ұйымның мақсаттарына жеткілікті емес деп санды және өздерінің «Іс-қимыл бағдарламасын» ұсынды. Бұл бағдарлама бойкоттар, азаматтық наразылық, ереуілдер және ынтымақтаспау сияқты тактикаларды жақтады. 1955 жылы Оңтүстік Африка үкіметі Сисулуға «Коммунизмді басу туралы» заң бойынша тыйым салғаннан кейін Тамбо АНК-ның бас хатшысы болды. 1958 жылы ол АНК вице-президенті, ал 1959 жылы үкімет тарапынан бес жылға тыйым салынды.
In 1944, along with Nelson Mandela, and Walter Sisulu, Tambo founded the ANC Youth League, with Tambo becoming its first National Secretary and a member of the National Executive in 1948. The Youth League proposed a change in the tactics of the anti apartheid movement. Previously, the ANC had sought to further its cause by actions such as petitions and demonstrations; the Youth League felt these actions were insufficient to achieve the group's goals and proposed their own "Program of Action". This program advocated tactics such as boycotts, civil disobedience, strikes, and non collaboration. In 1955, Tambo became Secretary general of the ANC after Sisulu was banned by the South African government under the Suppression of Communism Act. In 1958, he became Deputy President of the ANC and in 1959 was served with a five year banning order by the government.
Лондонға жер аударылу
1960 жылы 21 наурызда Тэмбо АҰК тарапынан апартеидке қарсы оппозицияны жұмылдыру үшін шетелге жіберілді. Ол отбасымен бірге 1990 жылға дейін тұрған Солтүстік Лондонның Мусвелл-Хилл ауданына қоныстанды. Шет елде жүргенде әйелі мен үш баласынан айырылғаны оған ауыр тиді, бірақ әйелі Аделаида Ұлыбританиядан келген АҰК мүшелерін қабылдап, үйде АҰК-ны қолдады. 1967 жылы бас шенді Альберт Лутулидің қайтысынан кейін Тэмбо АҰК президенті міндетін атқарушы болды. Ол Оңтүстік Африкадан қуылғаннан кейін де АҰК-ны біріктіруге тырысты. Шебер лоббилік жұмысының арқасында ол талантты оңтүстік африкалық эмигранттарды тартты, солардың бірі – Табо Мбеки. 1979 жылғы 30 желтоқсанда Замбияның Лусака қаласында президент Тэмбо мен сол кездегі АҰК бас хатшысы Альфред Нзо Филипп Когхо түрмесінен саяси тұтқындар ретінде қашқан АҰК мүшелері – Тим Дженкин, Стивен Ли және Алекс Мумбариспен кездесті. АҰК қаңтар айының басында олардың қатысуы туралы ресми түрде хабарлады және Тэмбо 1980 жылғы 2 қаңтарда өткен баспасөз конференциясында оларды таныстырды.
In response, Tambo was sent abroad by the ANC to mobilize opposition to apartheid on 21 March 1960. He settled with his family in Muswell Hill, north London, where he lived until 1990. His exile took a toll on him not seeing his wife and three children, but his wife Adelaide supported the ANC at home by taking in ANC members arriving from the UK. In 1967, Tambo became Acting President of the ANC, following the death of Chief Albert Lutuli. He sought to keep the ANC together even after he was exiled from South Africa. Due to his skillful lobbying, he was able to attract talented South African exiles, one of them being Thabo Mbeki. On 30 December 1979 in Lusaka, Zambia, Tambo as president and Alfred Nzo, then secretary general of the ANC, met Tim Jenkin, Stephen Lee and Alex Moumbaris, ANC members and escapees from incarceration at Phillip Kgosi Prison as political prisoners. Their presence was officially announced by the ANC in early January and Tambo introduced them at a press conference on 2 January 1980.
Партизандық іс-әрекет
Тамбо партизандық топтарды ұйымдастыруға тікелей жауапты болды. Жолдастары Нельсон Мандела, Джо Слово және Уолтер Сисулумен бірге Тамбо Оңтүстік Африка халқына қарсы бірнеше шабуылдарды басқарды және жеңілдетті. 1985 жылғы сұхбатта Тамбо былай деді: "Бұрын АНК бейкүнә адамдардың өмірін қасақана алудан аулақ екенін айтқанбыз, бірақ қазір Оңтүстік Африкада болып жатқан оқиғаларды ескеретін болсақ, бейбіт тұрғындар өлмейді деп айту қиын". Апартеідтен кейінгі Ақиқат және келісім комиссиясы (TRC) Тамбоны 1978 және 1979 жылдар аралығында 1983 жылғы 20 мамырдағы Чирч-стритте болған жарылысқа соңғы бекіту берген адам деп анықтады, нәтижесінде 19 адам қаза тауып, 197-217 адам жарақаттанды. Жарылысты ANC-нің Umkhonto we Sizwe (MK) арнайы операциялар бөлімі ұйымдастырды, оны Абубакер Исмаил басқарды. Мұндай бөлімдерге 1979 жылы Тамбо ANC президенті ретінде уәкілеттік берген болатын. Шабуыл кезінде олар штаб бастығы Джо Словоға есеп берді. ANC-нің мәлімдемесінде жарылыс 1982 жылғы желтоқсанда Лесотоға жасалған Оңтүстік Африканың шабуылына жауап ретінде жасалғаны айтылды, нәтижесінде 42 ANC жақтасы мен бейбіт тұрғындар қаза тапты, сондай-ақ Мапутода (Мозамбик) ANC белсендісі және Джо Словоның әйелі Рут Фёрст қаза тапты. Олар 11 құрбанның SADF қызметкерлері екенін және олардың әскери нысандар екенін мәлімдеді. Кейбір құрбандардың заңдық өкілдері олардың әкімшілік қызметкерлері болғандықтан, соның ішінде телефонистер мен машинистер, оларды заңды әскери нысана деп санауға болмайды деп мәлімдеді. Исмаилды қоса алған 10 MK оперативтігі осы және басқа да жарылыстар үшін кешірім сұрады. Өтініштерге түрлі себептермен қарсылық көрсетілді, оның ішінде бұл саяси мақсатқа пропорционал емес террористік шабуыл болды. TRC қаза болған бейбіт тұрғындар мен әскери қызметкерлердің саны нақты емес екенін анықтады. Оңтүстік Африка полициясының статистикасы бойынша, 7 SADF мүшесі қаза тапты. Комиссия кем дегенде 84 жарақат алғандардың SADF мүшелері немесе қызметкерлері болғанын анықтады. TRC кешірім берді. 1985 жылы ол қайтадан ANC президенті болып сайланды. Сол жылдың қазан айында Тамбо Cape Times газетінің редакторы Тони Хёрдке маңызды сұхбат берді, онда ол болашақ, нәсілдік дискриминациясыз Оңтүстік Африкаға қатысты ANC-нің ұстанымын және көзқарасын баяндады. Бұл сұхбат Оңтүстік Африка үкіметі үшін саяси жағдай жасауға көмектесті, нәтижесінде ол Оңтүстік Африкаға оралғаннан кейін басталатын CODESA келіссөздеріне қатысу үшін ANC-мен ашық диалогқа түсті.
Tambo was directly responsible for organizing active guerilla units. Along with his comrades Nelson Mandela,Joe Slovo, and Walter Sisulu, Tambo directed and facilitated several attacks against the South African public. In a 1985 interview, Tambo was quoted as saying, "In the past, we were saying the ANC will not deliberately take innocent life, but now, looking at what is happening in South Africa, it is difficult to say civilians are not going to die." The post apartheid Truth and Reconciliation Commission (TRC) identified Tambo as the person who gave final approval, in between 1978 and 1979, for the 20 May 1983 Church Street bombing, which resulted in the death of 19 people and injuries to 197–217 people. The attack was orchestrated by a special operations unit of the ANC's Umkhonto we Sizwe (MK), commanded by Aboobaker Ismail. Such units had been authorized by Tambo as President of the ANC in 1979. At the time of the attack, they reported to Joe Slovo as chief of staff. The ANC's submission said that the bombing was in response to a South African cross border raid into Lesotho in December 1982 which killed 42 ANC supporters and civilians, and the assassination of Ruth First, an ANC activist and wife of Joe Slovo, in Maputo, Mozambique. It claimed that 11 of the casualties were SADF personnel and hence a military target. The legal representative of some of the victims argued that as they were administrative staff, including telephonists and typists, they could not be considered a legitimate military target. Ten MK operatives, including Ismail, applied for amnesty for this and other bombings. The applications were opposed on various grounds, including that it was a terrorist attack disproportionate to the political motive. The TRC found that the number of civilians versus military personnel killed was unclear. South African Police statistics indicated that seven members of the SADF were killed. The commission found that at least 84 of the injured were SADF members or employees. Amnesty was granted by the TRC. In 1985, he was re elected President of the ANC. In October of that year Tambo gave an important interview to the editor of the Cape Times newspaper, Tony Heard, in which he outlined the ANC's position and vision for a future, non racial, South Africa. The interview was important for helping to create the political conditions for the South African government to later openly enter talks with the ANC thereby resulting in the CODESA negotiations that would start upon his return to South Africa.
Оңтүстік Африкаға оралу
Ол 30 жылдан астам сүргінде болғаннан кейін 1990 жылғы 13 желтоқсанда Оңтүстік Африкаға оралды. Оның Оңтүстік Африкаға оралуына АНК-нің заңдастырылуы мүмкіндік берді. Дегенмен, 1989 жылы инсульт болғандықтан, АНК президенті міндеттерін атқару оған бұрынғыдай оңай болмады. Сондықтан 1991 жылы АНК-нің 48-ші ұлттық конференциясында Нельсон Мандела АНК президенті қызметін қабылдады. Бірақ ол президенттік лауазымнан бас тартқаннан кейін, конгресс оған Ұлттық төраға лауазымын арнады.
He returned to South Africa on 13 December 1990 after over 30 years in exile. He was able to return to South Africa because of the legalization of the ANC. However, because of his stroke in 1989, it was harder for him to fulfill his duties as President of the ANC, so in 1991, at the ANC's 48th National Conference, Nelson Mandela took over as president of the ANC. When he stepped down as president, however, the congress created a special position for him as the National Chairman.
Өлім
Тэмбо 1993 жылғы 24 сәуірде 75 жасында инсульттан кейін туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Оның өлімі Крис Ханиге жасалған қастандықтың соң 14 күн өткенде, ал Нельсон Мандела президент болып сайланған 1994 жылғы жалпы сайлауға бір жыл қалғанда орын алды. Қоштасу рәсіміне Мандела, Табо Мбеки, Уолтер Сисулу және басқа да көрнекті саясаткерлер қатысты. Тэмбо Гаутенг облысының Бенони қаласына жерленді.
After suffering complications following a stroke, Tambo died on 24 April 1993, at the age of 75. His death came 14 days after Chris Hani's assassination and one year before the 1994 general election in which Nelson Mandela became President. Mandela, Thabo Mbeki, Walter Sisulu and other prominent politicians attended the funeral. Tambo was buried in Benoni, Gauteng.
Жеке өмір
Тамбо шын ниетпен англикан дінін ұстанған адам еді.
Tambo was a devout Anglican.
Халықаралық қатынастар
Апартеидке қарсы күрес Тамбоға бірқатар маңызды халықаралық қарым-қатынастар құруға әкелді. 1977 жылы Тамбо АНК мен муниципалитет арасындағы алғашқы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды: Италияның Реджио-Эмилия қаласы мұндай ынтымақтастық шартын жасаған әлемдегі тұңғыш қала атанды. Бұл Италияның Оңтүстік Африка халқының өзін-өзі анықтау құқығын қолдау үшін нақты шаралар қабылдауына себеп болған ұзақ түсіністіктің бастамасы болды; осы шаралардың бірі – ынтымақтастық кемелерін ұйымдастыру еді. Алғашқысы "Аманда" деп аталды және 1980 жылы Генуядан жолға шықты. АНК-нің ең жоғары наградасы – Иштваландве медальдарын дайындауды Тамбо Реджио-Эмилиядан сұрады.
The strong fight against apartheid brought Tambo to form a series of intense international relationships. In 1977, Tambo signed the first solidarity agreement between the ANC and a municipality: the Italian town of Reggio Emilia was the first city in the world to sign such a pact of solidarity. This was the beginning of a long understanding which brought Italy to put an effort into concrete actions to support the right of southern African people's self determination; one of these actions was the organization of solidarity ships. The first one, called "Amanda", departed from Genova in 1980. It was Tambo himself who asked Reggio Emilia to mint Isitwalandwe Medals, the greatest of the ANC's honors.
Құрметтер
2004 жылы ол SABC3 телеарнасының «Ұлы Оңтүстік Африкалықтар» сайысында 31-орынды иеленді, H. F. Verwoerd-тен төмен бағаланып, дауыс берудің соңғы кезеңдерін тоқтату туралы шешім қабылдамас бұрын. Дауыс беру нәтижелерін жою шешіміне негізінен Оңтүстік Африканың қара нәсілді халқының көп бөлігінің қатыспауы себеп болды, себебі SABC3 телеарнасы көбінесе ағылшын тілді көрермендерге арналған. 2005 жылдың соңында ANC саясаткерлері Йоханнесбург Халықаралық Әуежайына оның есімін беру жоспарларын жариялады. Сол кездегі президент Табо Мбеки бұл идеяны қолдамады және бұл мәселе бойынша жабық есіктердің артында кеңес өткізілді. Дауыс беру нәтижесі Мбекиге қарсы және идеяны қолдады, соның салдарынан ұсыныс қабылданды және атау өзгерту рәсімі 2006 жылдың 27 қазанында өтті. 1994 жылы үстемдік құратын ANC үкіметі Оңтүстік Африка әуежайларына саяси тұлғалардың есімдерін беруге болмайды деген негіздемемен, Ян Сматс Әуежайын Йоханнесбург Халықаралық Әуежайы деп қайта атады. Тамбоның мүсіні оның Лондондағы үйіне жақын орналасқан Мусвелл Хилл қаласындағы Альберт Роуд демалыс алаңында орналасқан. 2021 жылдың ақпан айында Харингэй кеңесі паркті О. Р. Тамбо демалыс алаңы деп атады. 2013 жылдың маусым айында Италияның Реджо-Эмилия қаласы Африка Ұлттық Конгресінің президентіне арналған парктің ашылуымен Тамбоны құрметтеді. Оның 51-Александра Парк Роуд, Мусвелл Хилл, Лондон мекенжайындағы үйі 2010 жылы Оңтүстік Африка үкіметі тарапынан тарихи ескерткіш ретінде сатып алынып, қазірде мемориалдық тақта орнатылған. Тамбоның қабірі ол қайтыс болған кезде Ұлттық мұра ретінде жарияланды, бірақ әйелі Аделаида Тамбо қайтыс болғаннан кейін бұл мәртебесінен айырылды. Алайда, олардың қабірі 2012 жылдың қазан айында қайтадан Ұлттық мұра ретінде жарияланды. Тамбоның Лондонда болмаған кездегі босқындық өмірінің көп бөлігін өткізген Замбияның Лусака қаласындағы ANC қауіпсіз үйі 2017 жылы Замбия үкіметі тарапынан ұлттық ескерткіш деп жарияланды және «Оливер Тамбо мұралық үйі» ретінде жұртшылыққа ашылды. Оны Оңтүстік Африка Республикасының президенті Джейкоб Зума, Замбия президенті Эдгар Лунгу және Замбияның бұрынғы президенті Кеннет Каунда ашты. Тамбоның туғанына 100 жыл толуына арналған мерекелік шаралар 2017 жылдың 27 қазанында Морокадағы Регина Мунди католик шіркеуінде өтті. Бұл шара SS Mendi әскери кемесінің суға батқандығының 100 жылдығымен де бірге аталып өтті. Іс-шараны елші Линдиве Мабуза және әке Лоуренс Мдудузи Ндлову, Табо Мбеки қоры және Оливер мен Аделаида Тамбо қоры ұйымдастырды.
In 2004, he was voted number 31 in SABC3's Great South Africans, scoring lower than H. F. Verwoerd, before the SABC decided to cancel the final rounds of voting. The decision to cancel the results was largely informed by the fact that the majority of blacks South Africans did not participate in the voting, as SABC3 caters predominantly to English speakers. In late 2005, ANC politicians announced plans to rename Johannesburg International Airport after him. Then President Thabo Mbeki at this time did not side with this idea, and there was a behind closed door meeting deliberating on this. Votes were in favour of the idea and against Mbeki and the proposal was accepted and the renaming ceremony occurred on 27 October 2006. The ANC dominated government had previously renamed Jan Smuts Airport as Johannesburg International Airport in 1994 on the grounds that South African airports should not be named after political figures. There is a sculpture of Tambo at the Albert Road Recreation Ground, Muswell Hill, close to his London home. In February 2021, Haringey Council renamed the park as the O. R. Tambo Recreation Ground. In June 2013, the city of Reggio Emilia in Italy celebrated Tambo with the creation of a park dedicated to the President of the African National Congress. His house at 51 Alexandra Park Road, Muswell Hill, London, was purchased by the South African Government in 2010 as a historic monument and now bears a plaque. Tambo's grave was declared a National Heritage site when he died but lost this status when his wife, Adelaide Tambo, died and was buried alongside him. However their grave was re declared a National Heritage site in October 2012. The ANC safe house in Lusaka, Zambia where Tambo spent much of his time in exile when not in London was declared a national monument by the Zambian Government in 2017, and opened to the public as Oliver Tambo Heritage House. It was opened by South African President Jacob Zuma, Zambian President Edgar Lungu and former Zambian President Kenneth Kaunda. To conclude the centenary celebrations of the birth of Tambo, a commemoration was held at Regina Mundi Catholic Church in Moroka, Soweto on 27 October 2017. This same event marked also the centenary of the sinking of the troopship SS Mendi. The event was curated by Ambassador Lindiwe Mabuza and Fr Lawrence Mduduzi Ndlovu, together with the Thabo Mbeki Foundation and the Oliver and Adelaide Tambo Foundation.