Кіріспе

Шығыс У мемлекетінің әкімі (174–241)

Чжугэ Цзинь (174 – шілде немесе тамыз 241), әдеби есімі Цзию, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шығыс У мемлекетінің әскери генералы және саясаткері болған. Шығыс Хан әулетінің соңында туған Чжугэ Цзинь мансабын 200-ші жылдары, соғыс басшысы Сунь Куанның қызметінде бастады, ол кейін Үш патшалық дәуірінде Шығыс У мемлекетінің негізін қалаушы императоры болды. 215 жылы ол Сунь Куан мен оның одақтасы Лю Бэй арасындағы оңтүстік Цзин провинциясы үшін болған аумақтық дауға Сунь Куанның өкілі ретінде қатысты. 219 жылы ол Сунь Куанның генералы Лю Мэнге қосылып, Сунь Куан Сунь-Лю одағын бұзғаннан кейін Цзин провинциясындағы Лю Бэйдің иеліктеріне шабуыл жасады. Содан кейін ол генерал және округ әкімшісі болып тағайындалды. 221–222 жылдардағы Сяотин шайқасы алдында Чжугэ Цзинь Лю Бэйді Сунь Куанмен соғысқа бармауға көндіруге тырысты, бірақ нәтижесіз болды. Шайқас ақырында Сунь Куанның жеңісімен аяқталды; екі тарап кейін келісімге келді және Шығыс У мен Шу Хан мемлекеттері Цао Вэйге қарсы одақты қайта жаңартты. 222 жылдан 241 жылы қайтыс болғанға дейін, әскери істе біраз қабілетсіз болғанына қарамастан, Чжугэ Цзинь Шығыс Удың жетекші генералдарының бірі болды және Цао Вэй күштеріне қарсы бірнеше шайқастарға қатысты. Чжугэ Цзинь мемлекеттік басқару және әскери стратегияда одан әйгілі інісі Чжугэ Лян сияқты шебер болмаса да, өмір бойы ізгі мінезімен танылды. Ол әдептілік пен сыпайылық, ойлылық, жомарттық және сақтық танытып, өзін ұстады. Осының арқасында Сунь Куанның сенімін жеңіп алды және Сунь Куан оның адалдығына күмән келтірген емес. Чжугэ Цзинь сонымен қатар Сунь Куан мен оның поддандылары, оның ішінде Чжу Чжи мен Ю Фан арасындағы жанжалды реттеуге көмектескенімен де белгілі болды.

Отбасылық негіздер

Чжугэ Цзиньнің ата-бабасының мекені (болжам бойынша туған жері де) Янду округінде (陽都縣), Ланья командованиесінде (琅邪郡) орналасқан, қазіргі Шандоң провинциясының Йинань немесе Ишуй округтерінде. Оның ата-тегінің шығу тегі туралы екі дереккөз бар: «У Шу» (吳書) және «Фэнсу Тонг» (風俗通). «У Шу» кітабында оның ата-бабаларының тегі Ге (葛) екені, ал олар Янду округіне қоныстанғанға дейін Чжу округінен (諸縣; қазіргі Чжучэн қаласының оңтүстік-батысында, Шандоң провинциясы) келгені жазылған. Олар келгенге дейін Янду округінде тағы бір Ге әулеті болғандықтан, жергілікті тұрғындар жаңа келгендерді ескі Ге әулетінен ажырату үшін Чжу (округ) және Ге есімдерін біріктіріп, Чжугэ деп атаған. Уақыт өте келе, Чжугэ Лянның ата-бабалары Чжугэні өздерінің әулеттік аты ретінде қабылдады. «Фэнсу Тонг» кітабында оның атасы Ге Ин (葛嬰) екені айтылады, ол Цинь әулетіне қарсы наразылық көтерілісін басқарған Чэнь Шэннің (陳勝) қолбасшысы болған. Кейін Чэнь Шэн Ге Инды өлімге кесті. Батыс Хань әулетінің алғашқы кезеңінде император Вэнь Ге Иннің әділетсіз өлімге кесілгенін есептеді, сондықтан ол Ге Иннің немересін Чжу округінің маркизі етіп тағайындап, оның есімін қадірледі. Уақыт өте келе Ге Иннің ұрпақтары Чжу (округ) және Ге есімдерін біріктіріп, Чжугэні өздерінің әулеттік аты ретінде қабылдады. Чжугэ Цзиньнің әулеттік аты Чжугэ болған ең ерте белгілі атасы – Чжугэ Фэн (諸葛豐), Батыс Хань әулетінің шенеунігі, император Юаньның (б.з.д. 48–33 жж.) қолбасшысы болған. Чжугэ Цзиньнің әкесі Чжугэ Гуй (諸葛珪), әдепті есімі Чжунгонг (君貢) болған, Шығыс Хань әулетінің соңында (168–189 жж.) император Линь тұсында Тайшань командованиесінде (泰山郡; қазіргі Тайань, Шандоң провинциясы) көмекші лауазымда қызмет еткен. Чжугэ Цзиньнің екі інісі және екі әпкесі болған. Оның інілері Чжугэ Лян және Чжугэ Цзюнь (諸葛均) болды. Олардың әпкелерінің бірі Куай Циға (蒯祺) үйленсе, екіншісі Панг Тонгтың туысы Панг Шанминге (龐山民) үйленді.

Ерте өмір

Жас кезінде Чжугэ Цзинь императорлық астана Луоянға барып, «Ши цзинге» Маоша түсіндірмесі, «Шу цзин» және «Цзо Чжуань» сияқты классикалық мәтіндерді оқыды. Анасы қайтыс болғаннан кейін ол үйіне қайтып, ата-анасына лайықты аза тұрды. Сонымен қатар, ол өгей анасына сыпайы және құрметпен қарады, бұл оның әдептілігімен танылуына себеп болды. Шығыс Хань әулетінің соңында Қытайда тәртіпсіздік болғанда, Чжугэ Цзинь үйінен қашып, Цзяндун аймағына баспана іздеп оңтүстікке бет алды. Ол Бу Чжи және Ян Цзюньмен бірге аймақты аралап, білімді адамдар ретінде жақсы беделге ие болды. Сол кезде (200-шы жылдары) Сунь Куан қайтыс болған ағасы Сунь Цэден кейін Цзяндун аймағын басқаратын әскербасы болды. Сунь Куанның жеңістігі Сунь Куанның үлкен қарындасына үйленген Хун Цзи Чжугэ Цзиньнің қабілетін байқап, мойындады, сондықтан Чжугэ Цзиньді Сунь Куанның қызметіне ұсынды. Сунь Куан Чжугэ Цзинь, Лу Су және оған қосылуға келген басқа да таланттарды құрметті қонақтар ретінде күтіп алды. Содан кейін Чжугэ Цзинь Сунь Куанның басшылығымен бас хатшы (長史) ретінде мансабын бастады. Кейіннен ол Орталық майор (中司馬) лауазымына тағайындалды.

Суньлиу аумақтық дау

215 жылдың маусым мен тамыз айлары аралығында Сунь Куан өзінің одақтасы Лю Бейді (қазіргі Сычуань және Чунциньді қамтитын) бақылауға алған соң, Чжу Цзиньді өкілі ретінде оған жіберді. Чжу Цзиньнің міндеті – Лю Бейден Оңтүстік Цзинь провинциясындағы (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтиды) аумақтарды Сунь Куанға қайтаруын сұрау болды. Бұрынғы келісім бойынша, Лю Бей Цзинь провинциясын уақытша база ретінде ғана пайдалануға тиіс еді және басқа база тапқаннан кейін оны Сунь Куанға қайтаратын. Бірақ Лю Бей бас тартты және Лян провинциясын басып алғаннан кейін аумақтарды қайтаратынын мәлімдеді. Сунь Куан Лю Бейді елемеді және өзінің шенеуніктерін Оңтүстік Цзинь провинциясындағы Чанша (長沙), Линлин (零陵) және Гуян (桂陽) үш әкімшілік округіне қызметке жіберді. Алайда, Лю Бейдің сол аумақтарды қорғауға жауапты генералы Гуан Ю, Сунь Куанның шенеуніктерін қуды. Ашуланған Сунь Куан өзінің генералы Лю Мэнге 20 000 әскермен үш округті күшпен басып алуға бұйрық берді. Екі тарап арасындағы қақтығыстан және шиеленіскен келіссөздерден кейін Лю Бей Оңтүстік Цзинь провинциясын Сян өзені бойымен өзінің және Сунь Куанның иеліктері арасында бөлісуге келісті: Лю Бей батыстағы Нан, Линлин және Улин округтерін сақтап қалды, ал Сунь Куан шығыстағы Чанша, Цзянся және Гуян округтерін алды. Аумақтық дау 215 жылдың тамыз айының ортасынан қыркүйек айының басына дейін шешілді. Содан кейін Сунь Куан Лю Бейге тағы да бару үшін Чжу Цзиньді өкілі ретінде жіберді. Бұл сапарда Чжу Цзинь Лю Бейдің кеңесшісі қызметін атқаратын екінші ағасы Чжу Лянмен кездесті. Олар ешқандай күдік тудырмау үшін, әрқайсысы өздерінің билеушісіне қарсы құпия сөз байласып жатыр деген ойдан сақтану үшін жеке кездеспеді.

У провинциясына басып кіру

219 жылы Сунь Куан Сунь-Лью одағын бұзып, генерал Лю Мэнге әскерлерді алып, Лю Бейдің оңтүстік Цзинь провинциясындағы аумақтарын басып алуға бұйрық берді. Бұл аумақтар Лю Бейдің генералы Гуан Ю қадағалауында болған, бірақ ол сол кезде Фанчэн шайқасында болды. Чжугэ Цзинь шабуылға қатысып, ол сәтті аяқталды. Гуан Ю ақырында Сунь Куанның әскерлеріне тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Лю Мэн жеңіске жеткеннен кейін бірнеше айдан кейін аурудан қайтыс болды. Чжугэ Цзиньнің жорықтағы үлесін мойындап, Сунь Куан оны Сюаньчэн маркизі (宣城侯) етіп тағайындады және оны Оңтүстікті бейбіттендіретін генерал (綏南將軍) деп атады, сондай-ақ Лю Мэннің орнына Нань командирлігінің (南郡; қазіргі Цзинчжоу, Хубэй) әкімшісі (太守) қызметіне тағайындады – бұл Лю Бейдің Цзинь провинциясындағы аумақтарының бұрынғы бас штабы болған. Чжугэ Цзинь Нань командирлігінің маңызды округтарының бірі Гонган округінде орналасты. 220 жылы Цао Пи Цзянь императорынан тақ тартып алып, Шығыс Хан әулетін жойды және өзін жаңа император етіп Цао Вэй (немесе Вэй) мемлекетін құрды. Бұл оқиға Шығыс Хан әулетінің аяқталуын және Қытайдағы Үш патшалық дәуірінің басталуын білдірді. Сунь Куан Цао Пиге номиналды адалдыққа беріліп, Вэйдің вассалы болды. Қарсылығында, Цао Пи Сунь Куанға «У патшасы» атағын берді және оған Цзяндун (немесе У) аумақтарында автономды билік берді. Бір жыл өткен соң Лю Бей өзін император деп жариялап, Цао Пидің заңдылығына қарсы тұру үшін Шу Хан (немесе Шу) мемлекетін құрды.

Сяотин шайқасы

221 жылы Лю Бэй Оңтүстік Цзинь провинциясындағы жоғалған аумақтарын қайтару үшін Сунь Куанға қарсы Сяотин шайқасын бастағанда, Сунь Куан Чжу Цзиньді өзінің өкілі ретінде Лю Бэймен кездесуге және бейбіт келіссөздерін бастауға жіберді. Чжугэ Цзинь Лю Бэйге: «Сіздің әскеріңіз Байджичэннен келгенін және сіздің поддандыларыңыздың сізге бейбіт келіссөздерді қабылдамауға кеңес бергенін естідім. Бұл туралы естігенімде қатты уайымдаймын, себебі мұндай ойлау олардың көздерінің тар екенін көрсетеді, сондай-ақ олар жағдайдың толық картинасын ескермейді. Мен Сізге жағдайдың қырларын түсіндіруге тырысамын. Егер сіз, Махараджа, мақтанышыңызды уақытша төмендетіп, ашуыңызды жинап, мен айтатын сөздерді мұқият ойластырсаңыз, онда сіз дұрыс шешімге келесіз деп сенемін. Сондай-ақ, сіздің кеңесшілеріңізден қосымша кеңес сұраудың қажеті болмайды. Сіздің Гуан Юмен қарым-қатынасыңыз Хан әулетінің императорларымен салыстыруға болады ма? Бір Цзинь провинциясы бүкіл империямен теңестіріле ала ма? Екі жауыңыздың ішінде қайсысын көбірек жек көресіз? Егер сіз осы сұрақтарға жауап бере алсаңыз, онда сізге шешім қабылдау қиын болмайды деп ойлаймын» деді. «Сангуочжи» еңбегінде Чжугэ Цзиньнің өмірбаянына жазған түсіндірмелерінде V ғасырдың тарихшысы Пей Сонгцзи Чжугэ Цзиньнің Лю Бэйге айтқан сөздерін жоққа шығарды. Пей Сонгцзидің пікірінше, Лю Бэйдің Сунь Куанмен соғысуының себебі бар, себебі Сунь Куан Сунь-Лю одағын бұзып, Цзинь провинциясын басып алып, Шығыс Хань әулетін қайта жаңғыртуға бағытталған Лю Бэйдің әрекеттеріне кедергі келтірді. Пей Сонгцзи сондай-ақ Лю Бэй мен Гуан Юдың қарым-қатынасының тым жақын болғандықтан, оны сөзбен жеткізу мүмкін емес екенін атап өтті. Ол, егер Лю Бэй мен Гуан Юдың қарым-қатынасын «Сангуочжиде» сипаттамақ болса, онда көп орын қажет болады, бұл орынның ысырабына айналады деді. 222 жылдың соңында Сунь Куанның қолбасшысы Лу Сюн басқарған Сунь Куан әскері жеңіске жетіп, Сяотин шайқасы аяқталды. Лю Бэй өзінің ауыр жеңілісінен кейін Байджичжэнге (қазіргі Чунцин провинциясының Фэнцзие ауданы) шегініп, 223 жылдың басында аурудан қайтыс болды.

Вэйге қарсы шайқастар

222 жылдың соңында Сунь Куан, бұрын Цао Вэй мемлекетінің қарастырылған патшасы болған, Вэй императоры Цао Пимен қарым-қатынасын үзді және өзін Шығыс Ву мемлекетінің тәуелсіз билеушісі деп жариялады. Ол Чжугэ Цзиньді Сол Жалға (左將軍) қызметіне көтерді, оған императорлық билік беруге рұхсат берді және Оңтүстік Цзин провинциясының қорғанысын қадағалау үшін Гонган округіне орналасуға бұйырды. Сондай-ақ, ол Чжугэ Цзиньді Ванлинг графы (宛陵侯) титулымен марапаттады.

Цзянлинг шайқасы (223)

222 және 223 жылдары Вэй генералдары Цао Чжэн мен Сяохоу Шан әскерлерін Вю билігіндегі Цзянлинг округіне (江陵縣; қазіргі Жинчжоу, Хубэй) шабуылға бастап барды, оны Вю генералы Чжу Ран қорғады. Сонымен қатар, Вэй әскерлерінің тағы бір бөлімі Цзюньчжоу (中州) аралын басып алды, ол Цзянлинг округіне жақын Янцзы өзенінде орналасқан. Жүге Жин мұны естіген соң, Гонган округінен Вю әскерін Жү Ранға көмекке алып келді. Бірақ ол нашар басшылық танытып, жайлап, жауап беруге бейімделген тактика қолданды, жауға шабуылдау мүмкіндіктерін пайдаланудың орнына әңгімелеуге және жоспарлауға көп уақыт жұмсады, нәтижесінде қабілетсіз әскери қолбасшы болып шықты. Оның қабілетсіздігі салдарынан қоршау созылды, ал Сунь Куан одан көңілі тоңды. Ву генералы Пан Чжан Вэй әскерлерінің понтондық көпірлерін өртеп, оларды кері шегіндіру жоспарын ойлап тапқаннан кейін Цзянлинг округінің қоршауы аяқталды. Жүге Жин шайқаста ерекше жетістіктерге қол жеткізбесе де, Цзянлинг округін қорғауда Вю әскерлерінің жалпы табысына қосқан үлесі үшін марапатталды.

Сянян шайқасы (226)

226 жылдың қыркүйек айынан қараша айының басына дейін, Цао Пидің қайтысынан және Цао Руидің Вэй тағына отыруынан кейін, Сунь Куан жеке басқарып, Вэйдің бақылауындағы Цзянся округіне шабуыл жасады, оны Вэй генералы Вэнь Пинг қорғады. Сонымен қатар, ол Чжугэ Цзинь мен Чжан Баға (張霸) Вэйдің бақылауындағы Сянян қаласына шабуыл жасау үшін бөлек Ву әскерін басқаруды тапсырды. Бірақ Чжугэ Цзинь Сима И бастаған Вэй әскеріне қарсы шайқаста жеңіліске ұшырады. Чжан Ба шайқаста қаза тауып, Ву әскері 1000-нан астам сарбазын жоғалтты. Осы уақытта Сунь Куан Вэйдің күштері Цзянся округіне келді деп жаңылысты, сондықтан ол әскерлерін кері тартып, Вуга қайтып келді.

Сянян шайқасы (234)

234 жылы маусым айының ортасынан қыркүйек айының басына дейін Сунь Куан 100 000 сарбаздық Ву әскерін Хефэйдегі Синьчэн Вэй бекінісіне шабуылға бастап келді. Сонымен қатар, ол Лу Сун мен Чжу Чжинге тағы 10 000 әскерді жетектеп, Сянянға шабуыл жасауға, ал Сун Шао мен Чжан Чэнге өз әскерлерін бастап Гуанлинг әкімшілігіндегі Хуайин округіне (淮陰縣) (қазіргі Хуайань, Цзянсу маңы) шабуыл жасауға бұйрық берді. Синьчжэннің қорғанысын бақылаған Вэй генералы Ман Чонг Ву шабуылшыларын сәтті кері қайтарды және Сунь Куанның туысы Сунь Тайды шайқаста өлтірді. Сунь Куан әскерінде оба ауруы басталып, Вэй императоры Цао Руидің Хефэйге қосымша күш жіберіп жатқанын естіген соң, кері шегінуге бұйрық берді. Сунь Шао мен Чжан Ченг те Сунь Куанның Хефэйден шегінгенін білгеннен кейін Гуанлинг әкімшілігінен қайтып келді. Осы уақытта Лу Сун жақын көмекшісі Хан Бианға (韓扁) Сунь Куанға хабар жеткізуді тапсырды. Қайтып келе жатқанда Хан Бианды Вэй күзетшілері ұстап алды. Чжу Чжин Хан Бианның тұтқындалғанын естігенде қорқып, Лу Сунға хат жазып, Сяняннан дереу шегінуге шақырды. Лу Сун жауап бермеді, өз әскерлеріне репа мен бұршақ егуді тапсырды, ал өзі офицерлерімен ештеңе болмағандай вейки және басқа ойындар ойнады. Чжу Чжин Лу Сун не істеп жатқанын білгендіктен үрейленбеді деп ойлады. Ол Лу Сунға келіп былай деді: "Дұшпан Сіздің Әскербасыңыздың (Сунь Куан) әскерін кері тартқанын білді, сондықтан олар уайымдамайды және шабуылдарын бізге бағыттайды. Сонымен қатар, олар маңызды жерлерге әскерлерін орналастырып, шабуылға дайын. Сондықтан біз сабырлы болып, әскерлерімізді тыныштандыруымыз керек, содан кейін жоспарды өзгертіп, кері шегінуге дайындаламыз. Егер қазір артқа шегінсек, дұшпан бізді қорқып қалғандай сезініп, шабуыл жасайды, сонда жеңіліп қаламыз". Лу Сун өзінің жоспарын жасырын түрде Чжу Чжинге жеткізді және оған У-ға қайтып баратын кемелер флотын қадағалауды тапсырды, ал ол әскерлерін жинап, Сянянға қарай бет алды. Вэй әскерлері Лу Суннан үнемі сақ болғандықтан, Лу Сунның әскерінің жақындағанын көргенде, дереу қалаға қайтып кірді. Лу Сун өз әскерлерін тәртіпті ұйымдастырып, оларға Сянянға шабуыл жасауға дайындалып жатқандай болуды тапсырды. Сол кезде Чжу Чжин және флот пайда болды, сондықтан Лу Сун мен оның күштері кемелерге қайта оралды. Сяняндағы Вэй әскері ешқандай қимыл жасауға батыл болмады.

Кейінгі өмір және өлім

229 жылы Сунь Куан өзін Шығыс У императоры деп жариялағаннан кейін, ол Чжу Цзиньді Бас генерал (大將軍), Сол жақ қорғаушы генерал (左都護) және Ю провинциясының номиналды губернаторы (牧) етіп тағайындады. 238 жылы Лю И жанжалы аяқталғаннан кейін Сунь Куан өзінің барлық аға генералдарымен кездесуге және оларға кешірім сұрауға, сондай-ақ Лю И сияқты сыбайлас жемқорлардың өкілеттігін теріс пайдалануына жол бермеу үшін бюрократияны қалай реформалау керектігі туралы пікірлерін сұрауға жеке өкілін жіберді. Бірақ, оның көңілін қалдырғандай, Чжу Цзинь және Бу Цзи, Чжу Ран және Лю Дай сияқты басқа да генералдар азаматтық істерге жауапты емес екендерін айтып, азаматтық істерді Лу Сун және Пан Цзюнь сияқты азаматтық лауазымды адамдарға қалдыру керектігін мәлімдеді. Содан кейін Сунь Куан оларға хат жазып, қателіктер үшін өзін кінәлады және олардан адал кеңес беруді, қателіктерін көрсетуді өтінді. Хатты алғаннан кейін Чжу Цзинь қатты қозғалды, сол үшін Лю И жанжалы мен Сунь Куанның сұрақтарына нақты, егжей-тегжейлі және негізді жауап жазды. Чжу Цзинь 241 жылдың шілде немесе тамыз айларында 68 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша) қайтыс болды. Өлер алдында ол қарапайым киім киіп, қарапайым жерлеу рәсімі жасауды тіледі.

Сун Кванмен қарым-қатынасы

Өмір бойы Чжукэ Цзинь әдептілік пен сыпайылық танытып, ойлы және жомарт адам ретінде танылды. Осы қасиеттерінің арқасында замандастары оған зор құрмет көрсетті. Сунь Куан да оны жоғары бағалап, маңызды мәселелер бойынша жиі кеңес сұратын. Чжукэ Цзинь Сунь Куанмен сөйлескенде, кеңес бергенде де, әңгімелескенде де еңкейіп, сыпайылық танытар еді. Ол айтарын қысқа да, аңғартпалы айтып, Сунь Куан түсінгенін сезгенде дереу тоқтатар еді. Егер Сунь Куанның пікірі оның пікірінен өзгеше болса, ол әңгіме тақырыбын өзгертіп, Сунь Куанды өз көзқарасына көндіру үшін басқа тақырыптарды салыстыру ретінде қолданар еді. Ол сәттілікке жетті, себебі Сунь Куан оның ойын жақсырақ түсіне бастады және оған көбірек құлақ қойды. 221–222 жылдардағы Сяотин шайқасынан кейін біреу Сунь Куанға Чжукэ Цзинь Лю Бэймен сөйлесу үшін жақын адамын жібергенін жасырын хабарлады. Сунь Куан Чжукэ Цзиньдің өзіне адалдығына күмәнданбады, керісінше: «Мен Зиюмен ант бердім. Егер Зию маған қиянат жасамаса, мен де оған қиянат жасамаймын», – деді. «Цзян Бяо Чжуань» (江表傳) еңбегінде Чжукэ Цзинь Оңтүстік әскерінің әкімі қызметін атқарып жүргенде, біреу Сунь Куанға Чжукэ Цзинь Лю Бэймен жасырын байланыста екенін жасырын хабарлағаны айтылады. Лу Сун осы қауесетті естігенде, Сунь Куанға Чжукэ Цзиньдің адалдығын қорғап, оның қожайынына сенімділік білдіру үшін хат жазды. Сунь Куан Лу Сунға былай деп жауап берді: «Зиюмен көп жылдар бойы бірге жұмыс істедік. Біз бауырлардай жақынбыз, мен оны жақсы білемін. Ол – ешқандай арсыздыққа бармайтын, әділетсіз сөз айтпайтын адам. Бұрын Сюанде Конгминды Вуға жібергенде, мен Зиюға: «Сен де Конгмин де бауырсыңдар. Кіші бауырдың үлкен бауырының жолын қууы дұрыс. Конгминге осында қалуға рұқсат бер. Егер Конгмин сенімен бірге қалатын болса, мен Сюандеге хат жазып, түсіндіремін, ол түсінетін шығар», – дедім. Зию: «Менің кіші бауырым (Жуге) Лян өзін иесіне арнады. Ол осы міндетке толыққанды берілді және одан ешқашан бас тартпайды. Оның мұнда қалудан бас тартуы мен сені тастап кетпеуге деген қатаң шешіміммен бірдей», – деп жауап берді. Ол осылай айтқанда зор даналық пен көрегендік танытты. Бұл қауесет қалай рас болуы мүмкін? Бұрын да Зиюдің маған деген адалдығына күмән келтіретін хабарлар мен қауесеттерді естігенмін, бірақ мен оларды жинап, Зиюға жеткіздім. Мен оған хат та жаздым. Ол өзінің жауабында иелер мен қарауындағылардың рөлі мен орны туралы айтты. Менің Зиюмен қарым-қатынасым – рухтағы достық сияқты, арамызға ешкім дау-жанжал салмауы мүмкін. Маған хат жазудың мақсатыңды түсінемін. Мен сенің хатыңды бекітіп, Зиюға жіберіп, сенің жақсы ниеттеріңді білдіремін».

Сунь Куан мен оның қол астындағылар арасындағы қақтығыстарды реттеу

Сунь Куанның ең жақын және сенімді адамдарының бірі болған Жуге Цзин, сонымен қатар, мынадай жағдайларда оның билеушісі мен қарауындағы адамдар арасындағы келіспеушіліктерді шешуге көмектескенімен де белгілі болды.

Чжу Чжи

Чжу Чжи – Сунь Куанды жас кезінде үкіметте қызмет етуге шиаолиан (азаматтық қызметке үміткер) ретінде ұсынған лауазымды адам еді. Сунь Куан Цзяндун аймақтарын билейтін әскербасы болғаннан кейін, Чжу Чжи Сунь Куанның қызметінде болды және оның жоғары бағасын алды. Кейіннен, белгілі бір себептерге байланысты Сунь Куан Чжу Чжиге наразы болды, бірақ оған деген құрметі үшін оны жазғырған жоқ. Чжугэ Джин Сунь Куанның көңілінің түсік екенін байқап, себебін білді. Бірақ ол үнсіздік сақтап, Сунь Куанға мәселені шешуге көмектесу үшін жанама жолмен әрекет етуге шешім қабылдады. Ол Сунь Куанның тапқан қиындықтарына ұқсас гипотетикалық жағдай жасады, Сунь Куанға сұрақтар қойып, ойларын дұрыс бағыттап, оның айтқандарын жазып алды. Аяқтаған соң, ол жазғандарын Сунь Куанға көрсетті. Сунь Куан оқығаннан кейін қатты қуанды да: «Менің көңілімді түсірген нәрсені шешуге көмектестің. Ян Хуэй адамдар арасындағы үйлесімді құруды ізгілік деп атады. Бұл соған дәлел емес пе?» деді.

Ин Мо

Бірде Сунь Куан өзінің қол астындағы полковник Ин Моға ашуланып, оны өте ауыр қылмыс жасады деп айыптады. Сунь Куанның ашуы соншалықты күшті болғандықтан, оның басқа поддандылары да қорқып қалды. Олар Ин Моны кешіруді сұрағанда, Сунь Куан одан да ашуланып, олармен дауласа бастады. Тек Чжугэ Цзинь ғана үнсіз қалды. Сунь Куан оны байқап: "Зию, неге сен ғана сөйлемедің?" деп сұрады. Чжугэ Цзинь орнынан тұрып, былай деді: "Ин Мо мен мен соғыс пен қаос кезінде туған жерімізді тастауға мәжбүр болдық. Көптеген адамдар қаза тапты, біз ата-бабаларымыздың зираттарын тастап кетуге мәжбүр болдық. Біз жасы мен қарттарымызды алып, жақсырақ жерге қоныстану үшін көп қиындықтарды басып өттік. Сіз, Мырза, бізді қабылдап, жаңа өмір беруге мүмкіндік бергеніңіз үшін біз сізге қарыздармыз. Біз сізге қызмет ету және сіздің мейіріміңізге жауап беру үшін бір-бірімізге қолдау көрсетуіміз, көмектесуіміз және қадағалауымыз керек. Бірақ, мен осы міндеттерді орындамағаным үшін кінәлімін, және осының нәтижесінде Ин Мо сізді ренжітті. Мен әлі күнге дейін кінәмді мойындаған жоқпын, сондықтан қазір сөйлеуге батылым жоқ." Сунь Куан Чжугэ Цзиньнің сөздерін естігеннен кейін терең қайғыға батты. Содан кейін ол: "Сенің үшін оны босатамын", - деді.

Ю Фан

Сунь Куанның кеңесшілерінің бірі Ю Фан, құрметсіз және жағымсыз мінез-құлқы үшін алыс Цзяо провинциясына жер аударылғанда, Чжугэ Цзинь Сунь Куанды Ю Фанды кешіруге бірнеше рет көндіруге тырысты, және Сунь Куанның бағыныштыларының арасында Ю Фанды қорғаған жалғыз адам болды. Кейін Ю Фан туысына мынадай хат жазды: "Жугэ (Цзинь) адал және мейірімді. Ол құдайлардың өмір сақтап қалуындай өмір сақтайды. Мені қорғап, атымды сақтауға көмектескені үшін оған көп қарыздымын. Бірақ мен тым көп адамды ренжітіп, ауыр күнәлер жасадым. (Сунь Куан) мені терең жек көреді. Тіпті Ци Си (祁奚) сияқты адам көмектессе де, мен Яншэ руының (羊舌氏) адамдарындай ізгі емеспін. Сондықтан мені құтқаруға көп нәрсе жасау мүмкін емес".

Жоу Ин

229 және 239 жылдар аралығында Чжоу Юдың ұлы Чжоу Ин (周胤) қылмыс жасады және жаза ретінде Лулинг әкімшілігіне (廬陵郡; қазіргі Цзянь, Цзянси) жер аударылды. 239 жылы Чжугэ Цзинь мен Бу Чжи Сунь Куанға ескертпе жазып, Чжоу Иннің әкесінің еңбегін ескере отырып, оған кешірім беріліп, лауазымдары қайтарылсын деп сұрады. Сунь Куан бұған келіспеді, себебі Чжоу Иннің жасаған қылмысының ауырлығын атап өтті және Чжоу Ин өкініш танытпағанын айтты. Алайда, Чжугэ Цзинь, Бу Чжи, Чжу Ран және Куан Конгтың көптеген өтініштерінен кейін Сунь Куан ақыры келісті, бірақ Чжоу Ин сол кезде жер аударымда аурудан қайтыс болған еді.

Отбасы және ұрпақтары

Жугэ Цзиньнің өмірінде оның отбасы Қытайдағы ең беделді әулеттердің бірі болды. Ол Ву мемлекетінде бас генерал қызметін атқарып жүргенде, оның екінші ағасы Жугэ Лян Вудың одақтас мемлекеті Шудың императорлық қазынашысы болды, ал олардың туысы Жугэ Дан Ву және Шудың қарсыласы Вэй мемлекетінде генерал болып қызмет етті. Жугэ Цзиньнің екі ұлы – Жугэ Кэ және Жугэ Ронг та Ву мемлекетінде генерал болды. Жугэ Цзинь өзінің інісі Жугэ Лян сияқты талантты болмаса да, өте адал және ізгі мінезімен танымал болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол қайтыс болған әйелінің орнына сүйікті әйелін ресми жұбайы етіп жарияламады. Сондай-ақ, ол әйелінен туған ұлына ешқандай артықшылық көрсетпеді. Жугэ Цзиньнің үлкен ұлы Жугэ Кэ Вуда ғана емес, Сунь Куанның да құрметіне ие болды. Бірақ Жугэ Цзинь Жугэ Кэнің мінез-құлқына наразы болып, оған салқын қарайтын және үлкен ұлының отбасына қасірет әкелетінінен үнемі қорқатын. Жугэ Цзинь қайтыс болғаннан кейін, үшінші ұлы Жугэ Ронг оның Ванлинг (宛陵侯) титулын мұраға алды; Жугэ Кэ әкесінің титулын мұраға алмады, өйткені ол өзінің жеке титулына ие болған еді. Жугэ Ронг сондай-ақ әкесінің бұрынғы қолбасшылығындағы Гонган округіндегі әскерлерді басқаруға кірісті. 253 жылы Сунь Куанның мұрагері Сунь Лянның регенті қызметін атқарған Жугэ Кэ, Сунь Лянның алыс туысы Сунь Цзюнь жасаған төңкеріс салдарынан құлатылып, өлтірілді. Жугэ Кэнің екі тірі қалған ұлы, Жугэ Ронг және оның үш ұлы, сондай-ақ Жугэ Кэнің басқа да туыстары тұтқындалып, жазаланды. Жугэ Цзиньнің екінші ұлы Жугэ Цяо, Жугэ Лянның ұлы болмағандықтан, оның інісі Жугэ Лян тәрбиелеп алды. Жугэ Цяо Шу мемлекетіне қызмет етіп, 228 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Жугэ Пан (諸葛攀) Шу мемлекетінде лауазымды қызмет атқарды. Бірақ 253 жылы Жугэ Цзиньнің ұрпақтары жойылғаннан кейін, Жугэ Пан өзінің түпкі тегіне оралып, Жугэ Цзиньнің әулетін жалғастыру үшін Ву мемлекетіне көшіп кетті. Бірақ Жугэ Пан да жас кезінде қайтыс болды. 264 жылы Жугэ Панның ұлы Жугэ Сянь (諸葛显), бір жолмен Вэй мемлекетіне келді, ол Жугэ Чжанның екінші ұлы Жугэ Цзинмен (諸葛京) бірге Хэдун аймағына көшірілді. Цзинь дәуірінің каллиграфы Ван Шичжи бірде Цзяньканг қаласында Жугэ Сяньмен кездесіп, одан Шу мемлекетіндегі жағдай туралы сұрағанын айтты. Жугэ Сянь Чэнду қаласының қабырғалары, үйлер және көптеген басқа да ғимараттар Цинь дәуірінен қалған, оларды Сима Куо салғанын жауап берді. Сунь Куанның қол астында қызмет еткен генерал Чжан Чэн, Жугэ Цзиньдің досы болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін, әкесі Чжан Чжао оған Жугэ Цзиньнің қызына үйленуді ұсынды. Бастапқыда Чжан Чэн досының күйеу баласы болуға ұялды, бірақ Сунь Куан оны бұған көндіргеннен кейін келісім берді. Чжан Чэн мен Жугэ Цзиньнің қызынан туған қызы, Чжан Консорт (張妃) Сунь Куанның үшінші ұлы Сунь Хэге үйленді.