Кіріспе
Эдуард Балладур (Édouard Balladur; 1929 жылдың 2 мамырында туған) – Францияның саясаткері, 1993 жылдың 29 наурызынан 1995 жылдың 17 мамырына дейін Франсуа Миттеран басқаруымен Франция премьер-министрі қызметін атқарған. 1995 жылғы Франция президенттік сайлауында президенттікке үміткер болып, үшінші орынды иеленді.
Édouard Balladur (edwaʁ baladyʁ; born 2 May 1929) is a French politician who served as Prime Minister of France under François Mitterrand from 29 March 1993 to 17 May 1995. He unsuccessfully ran for president in the 1995 French presidential election, coming in third place.
Өмірбаян
Балладур Түркияның Измир қаласында Франциямен ұзақ байланысы бар, бес балалы армян отбасында дүниеге келді. Оның отбасы 1930 жылдардың ортасы мен аяғында Марсель қаласына эмиграция жасады. 1957 жылы Балладур Мари Жозеф Делакурға үйленді, олардан төрт ұл туды.
Алғашқы саяси мансап
Балладур өзінің саяси мансабын 1964 жылы премьер-министр Жорж Помпидудың кеңесшісі ретінде бастады. 1969 жылы Помпиду Франция президенті болып сайланғаннан кейін Балладур президент әкімшілігінің бас хатшысы болып тағайындалды, содан кейін 1973 жылдан Помпидудың 1974 жылы қайтыс болуына дейін бас хатшы қызметін атқарды. 1980 жылдары ол Жақ Ширакты қолдаушы ретінде саясатқа оралды. Нео-Голлистік Республика үшін жиналыс (РПР) партиясының мүшесі болған ол, 1986 жылдан 1988 жылға дейінгі "бірлескен үкіметтің" теориялық негізін қалады. Ол оңшылдар парламенттік сайлауда жеңіске жетсе, Социалистік партияның президенті Франсуа Миттеран отставкаға кетпестен, Ширакты премьер-министр ретінде тағайындау арқылы үкімет құруға болатынын түсіндірді. Экономика және қаржы министрі ретінде ол Рональд Рейган мен Маргарет Тэтчер саясатын еске түсіретін либералды экономикалық саясатты жүзеге асырды. Ол 1945 және 1982 жылдары мемлекеттік меншікке алынған Compagnie Financière de Suez, Paribas және Société Générale сияқты бірнеше компанияны қосымша жекешелендіру бағдарламасын іске қосты. Сондай-ақ TF1 телеарнасын жекешелендірді. Ол мемлекеттік қызметкерлердің санын және мемлекеттік шығыстарды да қысқартты. Балладур Ширак басқарған үкіметте ресми емес премьер-министрдің орынбасары рөлін атқарды. Ширак пен РПР-ның либералды және еуропалық бағытталған саясатын қабылдауына зор үлес қосты. 1988 жылғы президенттік сайлауда Ширактың жеңіліске ұшырауынан кейін РПР-дің бір бөлігі оны голлистік доктринадан бас тартуға кінәлады, бірақ ол Ширактың сенімін сақтады.
Премьер-министр
1993 жылы RPR/UDF коалициясы парламенттік сайлауда жеңіске жеткенде, Ширак президент Миттеранмен екінші рет "бірлесіп тұру" кезінде премьер-министр болып қайта тағайындалудан бас тартты, соның салдарынан Балладур премьер-министр болды. Ол қиын экономикалық жағдайға тап болды, бірақ бұрынғы үкіметтің саяси қателіктерін қайталаудан сақтанды. 1986 жылдан бастаған экономикалық саясатын жаңа жекешелендірулер арқылы (әсіресе Rhône Poulenc, Banque Nationale de Paris және Elf) жалғастырды. Ол тыныш консерватор имиджін сақтап, социалистердің 1988 жылы қайта енгізген мүлік салығын күштен шығармады. Франсуа Миттеранмен келіспей, француздың қауіпсіздігінің сенімділігін сақтау үшін ядролық сынақтардың қажеттігін айтты. Министрлерінің кейбіреулеріне қатысты сыбайлас жемқорлық істеріне қарамастан, ол оларды отставкаға жіберді (осылайша "Балладур қағидасы" деп аталатын құқықтық практика қалыптасты), және оған ықпалды бұқаралық ақпарат құралдары қолдау көрсетті.
1995 жылғы президенттік сайлау
Премьер-министр болған кезде Балладур Ширакқа 1995 жылғы президент сайлауына қатыспайтынын және Ширактың кандидатурасын қолдайтынына уәде берген. Бірақ, бірқатар оңшыл саясаткерлер Балладурға 1995 жылы президенттікке қатысуға кеңес берді. Ол Ширакқа берген уәдесін бұзып, сайлау науқанына кірді. Кандидатурасын сайлауға төрт ай қалғанда жариялағанда, ол басты үміткер саналды. Сауалнамаларда ол Ширактан шамамен 20 пайызға көш ілгері болды. Алайда, сырттан келген адам ретінде Ширак Балладурды «басымдық идеяларды» ұсынатын деп сынады, және сауалнамалардағы айырмашылық тез қысқарды. Балладурдың қатысы бар тыңдау құрылғысының ісінің ашыққа шығуы да оның сайлаушылар арасындағы беделінің төмендеуіне себеп болды. Сайлаудың бірінші турында Балладур социалистік кандидат Лионель Жоспен мен Ширактан кейін 18,6% дауыспен үшінші орынға табан тіреді. Осылайша ол ең көп дауыс жинаған екі кандидат арасындағы соңғы сайлаудан шығарылды, оны Ширак жеңіп алды. Ширак дереу Ален Жуппені Балладурдың орнына Премьер-министр етіп тағайындады. Ширак олар Балладурмен «30 жыл дос екенін» мәлімдегенімен, Балладурдың оған қарсы тұру шешімі олардың қарым-қатынасын күрт шиеленістірді. Соның салдарынан, Николя Саркози сияқты президенттік сайлауда оны қолдаған «Балладуриандар» Ширактың жаңа әкімшілігінен жаңғырықсыз қалды.
Кейінгі саяси мансап
Балладур 1998 жылы Францияның Иль-де-Франс аймағының президенті сайлауында, 2001 жылы Париж мэрі лауазымына және 2002 жылы Ұлттық Ассамблея төрағасы лауазымына ие бола алмады. Ол соңғы парламенттік мерзімінде (2002–2007) Ұлттық Ассамблеяның сыртқы істер комитетіне төрағалық етті. 1980-ші жылдардан бері ол оңшыл топтардың бірігіп, үлкен партия құруын жақтады, бірақ бұл жетістікті 2002 жылы Ширак Халық қозғалысы үшін одақ құру арқылы іске асырды. 2007 жылғы француз президенттік сайлауынан кейін Николя Саркози Балладурды институционалдық реформалар комитетінің басшысы етіп тағайындады. Конституцияны қайта қарау Парламенттің 2008 жылғы шілде айындағы мақұлдауымен бекітілді. 1968 жылдан 1980 жылға дейін Балладур Монблан туннелінің француз компаниясының президенті болды және министрлік аппаратта түрлі лауазымдарды атқарды. 1999 жылы туннельде болған қайғылы оқиғадан кейін ол 2005 жылы сотта оқиғаға қатысты қауіпсіздік шараларына қатысты куәлік берді. Балладур қауіпсіздік мәселесіне әрқашан жауапкершілікпен қарағанын, бірақ туннельдің итальяндық бөлігін басқаратын итальяндық компаниямен келісудің қиын болғанын айтты. 1977 жылдан 1986 жылға дейін ол Générale de Service Informatique (кейін IBM Global Services компаниясына біріктірілді) президенті болды, бұл оны бизнес тәжірибесі бар француз саясаткерлерінің санатындағы біріне айналдырды. 2006 жылы ол консерваторлардың бекінісі саналатын Париждің 15-ші округінен парламент депутаты ретінде 2007 жылғы сайлауға түспейтінін мәлімдеді. 2008 жылы Балладур Вашингтондағы Streit Council ой-сана орталығы ұйымдастырған шараға қатысу үшін АҚШ-қа сапар шекті. Ол соңғы кітабын таныстырды, онда "Батыс Одағы" тұжырымдамасын ұсынды. Балладурды Canard Enchaîné апталығы және Les Guignols de l'info телешоуы сияқты БАҚ-та көбінесе оқшауланған, аристократтық және мақтаншыл деп бейнелейді. Айта кетейік, Балладур премьер-министрлік қызметін атқарған кезде (1993–95) француз үкіметінің министрлерінің арасында "Le Siècle" мүшелерінің үлесі 72%-ға жеткен.
"Карачи ісі"
Панама құжаттарының жариялануы нәтижесінде жүргізілген тергеу-сараптамалық есептеу "Карачи ісі" деп аталған "Карачигейт" ісінің жайттарын ашты. Әділет министрлігі Сауд Арабиясы, содан кейін Пәкістаннан төленген қару-жарақ келісімдері бойынша комиссиялардың 1995 жылғы президенттік сайлау кампанияларын Балладурдың немесе Ширактың қаржыландырғанын тексеруде. 2017 жылдың мамыр айында Балладур мен оның бұрынғы қорғаныс министрі Франсуа Леотард Пәкістанмен жасалған келісімге байланысты "кәсіпорын мүлігін дұрыс пайдаланбауға және жасыруға қатысқандығы" айыбымен күдікке ілікті. 2019 жылдың маусым айында Балладурдың бұрынғы сайлау штабының жетекшісі Николас Базире қару-жарақ саудасы бойынша сотталған алты адамның бірі болып, Балладурдың 1995 жылғы сайлау кампаниясында "заңсыз қаражатты" пайдаланғаны үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды.