Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Инуиттердің дәстүрлі музыкасы (кейде эскимо музыкасы, инуит юпик музыкасы, юпик музыкасы немесе инупиат музыкасы), инуиттердің, юпиктердің және инупиаттардың музыкасы, бастапқыда би музыкасында қолданылатын барабандарға негізделген, ал катаджак (инуиттердің тамақ әні) деп аталатын ән салу стилі Канадада және шетелде қызығушылық тудырады. Инуит музыкасының ерекшеліктері – ән айтуға ұқсас речитатив, күрделі ырғақтық құрылым, шамамен бір октаваға жуық салыстырмалы түрде тар мелодиялық диапазон, мелодиялық тұрғыдан мажорды үштен бірі мен минорды екіншісінің басымдылығы және толқын тәрізді мелодиялық қозғалыс. Копермайн өзенінің солтүстікке қарай Коронация шығанағына дейін ағатын аймақта тұратын Коппер Инуиттерінің әдетте екі түрлі музыкасы бар. Орындаушы барабан да ойнаса, ән пісит (немесе пихек) деп аталады, ал тек билесе – атон деп аталады. Әр пісит барабаншының жеке әні болып саналады және би мен әнмен сүйемелденеді. Әр барабаншының өзіндік стилі бар және олар жиындар кезінде орындайды. Піситті орындау үшін бір барабан қолданылады, көбінесе баяу темппен басталып, біртіндеп қарқыны артады. Қилаут деп аталатын ағаштан жасалған барабанды катук деп аталатын ағаштан жасалған соққышпен шетінен ойнайды. Орындаушы барабанды бір жақтан екінші жаққа бұрып, соққылардың ырғағымен билейді.
Traditional Inuit music (sometimes Eskimo music, Inuit Yupik music, Yupik music or Iñupiat music), the music of the Inuit, Yupik, and Iñupiat, has been based on drums used in dance music as far back as can be known, and a vocal style called katajjaq (Inuit throat singing) has become of interest in Canada and abroad. Characteristics of Inuit music include recitative like singing, complex rhythmic organization, a relatively small melodic range averaging about a sixth, prominence of major thirds and minor seconds melodically, and undulating melodic movement. The Copper Inuit living around Coppermine River flowing north to Coronation Gulf have generally two categories of music. A song is called (also known as pisiit or piheq) if the performer also plays drums and aton if he only dances. Each pisik functions as a personal song of a drummer and is accompanied by dancing and singing. Each drummer has his own style and performs during gatherings. One drum is used in the performance of a pisik and often begins in a slow tempo, gradually building in intensity. The wooden frame drum, called a qilaut is played on the edge with a wooden beater called a qatuk. The performer tilts the drum from one side to another and dances in rhythm of the beats.
Мәдени рөл
Дәстүрлі түрде инуит тілдерінде еуропалық тыңдаушының немесе этномузыкологтың музыканы қабылдауына сәйкес келетін сөз болған жоқ, «және этнографиялық зерттеулер олардың мәдениетінде «музыка» ұғымының өзі де жоқ екенін көрсетеді». Ең жақын сөз – «непі», ол музыканы, сөйлеу дыбыстарын және шуды қамтиды. Дәстүр бойынша, «эскимо әндері естілу тәжірибесінің бір бөлігі ретінде, бірнеше дыбыстық сезімдер қатарынан құралғандай естілуге арналған». Коммерциялық жазу технологиясы пайда болғанға дейін инуит музыкасы көбінесе рухани рәсімдерде рухтардан аң ауру немесе құмар ойындарында сәттілік тілеу үшін (инуиттер дініне қараңыз), сондай-ақ қарапайым жұбату әндері үшін қолданылған. Инуит музыкасы ұзақ жылдар бойы еңбек немесе махаббат туралы әндердің болмауымен ерекшеленді. Бұл музыкалық бастамалар еуропалық кит аулаушылардың, әсіресе Шотландия мен Ирландиядан келгендердің келуімен өзгертілді. Аккордеон сияқты аспаптар танымал болды, ал джиг немесе рил сияқты билер кең тарады. Шотланд-ирландтық текті американдық кантри музыкасы 20-шы ғасырда инуиттер арасында ерекше танымал болды.
Traditionally Inuit languages did not have a word for what a European influenced listener or ethnomusicologist's understanding of music, "and ethnographic investigation seems to suggest that the concept of music as such is also absent from their culture." The closest word, nipi, includes music, the sound of speech, and noise. Traditionally, "Eskimo songs seem to have been intended to be heard as parts of a whole a series of auditory experiences." Until the advent of commercial recording technology, Inuit music was usually used in spiritual ceremonies to ask the spirits (see Inuit religion) for good luck in hunting or gambling, as well as simple lullabies. Inuit music has long been noted for a stoic lack of work or love songs. These musical beginnings were modified with the arrival of European whalers, especially from Scotland and Ireland. Instruments like the accordion were popularized, and dances like the jig or reel became common. Scots Irish derived American country music has been especially popular among Inuit in the 20th century.
Қатажақ
Катаджак (пиркусиртұқ және нипаквиит) – дәстүрлі бәсекелестік, бірақ бірлескен ән түрі, көбінесе екі әйелдің арасында ойын ретінде өткізіледі. Бұл – әлемдегі сирек кездесетін үстін-үстіне ән салудың (overtone singing) мысалдарының бірі, бұл әдіс көбінесе тувалықтардың тамақтан ән салуында қолданылады. Жарыс барысында екі әйел бетпе-бет тұрып, күрделі тәсілмен бір-бірін тыңдайды, соның нәтижесінде бір дауыс басым, екіншісі әлсіз болып, екі дауыс дерлік естілмейтін біртұтас дыбысқа бірігеді. Олар қысқа мотивтерді кезекпен қайталайды, көбінесе қаз, карибу немесе басқа да жануарлардың дыбыстарын еліктейді, бір әйел тынысы бітіп, тілі шатысып немесе күліп қалғанша жарыс жалғасады. "Балаларды оқытатын қарт әйел, батыстың вокалдық жаттықтырушысы сияқты, әуеннің дұрыс еместігін, фразалардың үйлесімсіздігін және ырғақтың бұзылуын нақты түзетуге тырысады".
Katajjaq (also pirkusirtuk and nipaquhiit) is a type of traditional competitive, but cooperative, song, considered a game, usually held between two women. It is one of the world's few examples of overtone singing, a unique method of producing sounds that is otherwise best known in Tuvan throat singing. When competing, two women stand face to face and sing using a complex method of following each other, thus that one voice hits a strong accent while the other hits a weak, melding the two voices into a nearly indistinguishable single sound. They repeat brief motifs at staggered intervals, often imitating natural sounds, like those of geese, caribou or other wildlife, until one runs out of breath, trips over her own tongue, or begins laughing, and the contest is then over. "The old woman who teaches the children corrects sloppy intonation of contours, poorly meshed phrase displacements, and vague rhythms exactly like a Western vocal coach."
Батыс мәдениетінің әсері
XVI-XVII ғасырларда еуропалық зерттеушілермен байланыс инуит музыкасына батыс әсерін сыйлады. Музыканың микротоналдылығы мен ырғақты күрделілігі батыс музыкасының құрылымына ұқсас жаңа құрылымдармен алмастырылды. Көптеген қазіргі заманғы инуит музыканттары дәстүрлі инуит музыкасының элементтерін рок, поп және кантри сияқты кең таралған танымал музыка жанрларымен үйлестіреді.
Contact with European explorers in the 16th and 17th centuries brought Western influence to Inuit music. The microtonality and rhythmic complexity of the music was replaced with structures more resembling the structures of Western music. Many contemporary Inuit musicians now blend aspects of traditional Inuit music with mainstream popular music genres such as rock, pop and country music.
Вокальдық ойындар
Инуиттердің дауыстық ойындары әдетте екі әйел бір-біріне жақын қарама-қарсы отырып ойнайды. Олар қарсыласының ауыз қуысын дыбыс күшейткіш ретінде пайдаланады, бірақ дыбыс әсерін күшейту үшін ас үй ыдысының астында да ойнай беруі мүмкін. Ойын мағынасы жоқ сөздерді тығыз ырғақты канон түрінде қайталаудан тұрады. Бір ойыншының басым акценті екіншісінің әлсіз бөлігімен сәйкес келеді. Сондықтан ойыншылардың тыныс алуы да кезекпен жүзеге асырылады. Дауыстық техникаларға дауысты және дауыссыз артикуляция, түрлі артикуляция түрлері, сондай-ақ дыбыстың кеуде, тамақ және мұрын аймақтарында әртүрлі орналасуы кіреді. Дауыстық ойындар – инуиттерге тән ерекшелік.
Inuit vocal games are usually played by two women facing each other in close proximity. They use the other participant's oral cavity as resonators but may also play under a kitchen pot for the resonances to be more pronounced. The game consists of repeating meaningless words in tight rhythmic canon. The strong accent of one participant coincides with the weak of the other. The breathing of the players are thus also alternated. Vocal techniques include voiced and voiceless articulations and different articulations, and different placement of sound in the chest, throat and nose areas. Vocal games are unique to the Inuit.
Тарату
Канадалық хабар тарату корпорациясы 1961 жылдан бері Инуит қауымдастықтарында музыка таратады, ол кезде CFFB Солтүстік-Батыс аумақтарындағы Фробишер шығанағында (қазіргі Икалуит, Нунавут) ашылды. CBC Northern Service инуит музыкасын тарату және насихаттауда маңызды рөл атқарды; Канада Арктикасының шалғайдағы қауымдастықтары арасындағы маңызды мәдени байланыс ретінде ол көбінесе Арктикадағы музыканттарға ән немесе альбом жазу үшін жалғыз мүмкіндік беретін орын болды. 2016 жылы Нунавуттағы The Jerry Cans тобы Aakuluk Music атты, Нунавуттағы алғашқы тәуелсіз жазбалар компаниясын құрды.
The Canadian Broadcasting Corporation has been broadcasting music in Inuit communities since 1961, when CFFB was opened in Frobisher Bay, Northwest Territories (modern day Iqaluit, Nunavut). The CBC Northern Service played a critical role in the distribution and promotion of Inuit music; as an essential cultural link between the remote communities of the Canadian Arctic, it often served as the only venue for Arctic based musicians to record a song or an album. In 2016, the Nunavut based band The Jerry Cans launched Aakuluk Music, the first Nunavut based independent record label.