Кіріспе
Under the Net – Айрис Мердоктың 1954 жылы жарық көрген романы. Бұл Мердоктың алғаш рет жарияланған туындысы. Оқиғасы Лондон қаласында өрбітеді және жас, күресте жүрген жазушы Джейк Донагхью туралы баяндайды. Философиялық ойлар мен пикарескалық стильдің үйлесімі оны Мердоктың ең танымал романдарының біріне айналдырды. Роман Реймонд Квиноға арналған. Бірінші тарауда Джейк Мэдждің пәтерінен шығарда, өзімен бірге Сэмюэл Беккеттің «Мерфи» және Квиноның «Пьерро, менің досым» атты екі кітабын алып кеткені айтылады, бұл кітаптардың әсері осы оқиғада көрінеді. Джон Драйденнің «Сәлемдік маска» еңбегінен алынған эпиграф, басты кейіпкердің қате түсініктер салдарынан бір жерден екінші жерге итеріліп, адасуына сілтеме жасайды. 2005 жылы «Time» журналы осы романды 1923 жылдан бергі ағылшын тіліндегі ең үздік жүз кітаптың қатарына қосты. «Modern Library» редакциясы осы туындыны ХХ ғасырдың ағылшын тіліндегі ең ұлы романдарының бірі деп таныды.
Under the Net is a 1954 novel by Iris Murdoch. It was Murdoch's first published novel. Set in London, it is the story of a struggling young writer, Jake Donaghue. Its mixture of the philosophical and the picaresque has made it one of Murdoch's most popular novels. It is dedicated to Raymond Queneau. When Jake leaves Madge's flat in Chapter 1, two of the books he mentions taking are Murphy by Samuel Beckett, and Pierrot mon ami by Queneau, both of which are echoed in this story. The epigraph, from John Dryden's Secular Masque, refers to the way in which the main character is driven from place to place by his misunderstandings. In 2005, the novel was chosen by Time magazine as one of the one hundred best English language novels since 1923. The editors of Modern Library named the work as one of the greatest English language novels of the twentieth century.
Атауының түсіндірмесі
"Тор" дегеніміз – абстракция, жалпылау және теория желісі. 6-тарауда Джейктің "Силленсер" кітабынан алынған үзіндіде: "Барлық теория – қашу. Біз жағдайдың өзімен басқарылуымыз керек, ал бұл жерде айтылмаған ерекшелік бар. Шын мәнінде, қаншалықты тырысқанмен, тордың астына тығылуға ұмтылсақ та, біз оған ешқашан жеткілікті жақындамаймыз". Майкл Вуд "London Review of Books" басылымында: "Жобаның атауы Витгенштейннің "Трактатынан" [Ньютон механикасының] бір бейнені алып, оны зерттейді" деп жазды. Питер Конради 2001 жылы жарық көрген Айрис Мердоктың өмірбаянында: "Атау Витгенштейннің "Трактаты", 6.341-ге сілтеме жасайды, бұл әлемнің ерекшеліктері жасырынған, бізді әлемнен бөліп тастай алатын, бірақ сонымен бірге бізді байланыстыратын сөз желісі" деп нақтылайды. Конрадидің сөзіне сүйенсек, Хьюго Белфондер – "Витгенштейннің 1937 жылғы үздік шәкірті Йорик Смиттистің портреті".
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл жұмыс, махаббат, байлық және даңқ туралы жеңіл комедиялық роман. Романның басты кейіпкері – күресіп жатқан жазушы және аудармашы Джейк Донахью. Ол өзінің жағдайын жақсартуға және өткен қателіктерін түзеуге тырысады, осы үшін ескі танысы Хьюго Белфондермен қайта байланысады. Хьюго – қарапайым мінезді, жұмсақ сөйлейтін философ. Джейк, ашкөз, самарқан жазушы, қазір баспанасыз және басқа да жақсы мүмкіндіктерінен айырылғандықтан, бұрынғы қарындасы Анна Квентин мен оның әдемі әпкесі, актриса Сейдиді іздеп табады. Сонымен қатар, ол Хьюгомен қайта танысады, өйткені Джейк бұрын оның философиясын өз қалауынша түсіндіруге тырысқан. Сюжет Джейк пен оның ерекше көмекшісі Финннің қатысуымен болатын оқиғалар тізбегі арқылы дамиды. Киножұлдыздың итін ұрлаудан бастап, түсірілім алаңында саяси көтеріліс ұйымдастыруға дейін, Джейк Хьюгоның түсініксіз философиясын нақты өмірдегі жағдайларға енгізуге тырысады. Сөккенімен де нұрлы ақылға ие болған Джейктің жазушы-философ болу арманы, ақыры, орындалуға жақын.
15 тарау: Қашып тасталған
Джейк Донахью Франциядан Лондонға оралды. Алыс туысы Финн, оны кейде қызметші деп қателесетіндей мейірімді, Джейкке олар Мадждің үйінен шығарылып жатқанын айтады, онда олар он сегіз айдан бері ақысыз тұрып келген. Маджбен сөйлескенде, олардың үйі оның жаңа жары, бай букмекер Сэмми Старфилдке орын беру үшін босатылып жатқанын біледі. Джейк өзінің чемоданымен бірге мысықтарға толы миссис Тинкхэмнің кішкентай дүкеніне барады, барлық қолжазбаларын тексеріп, қайда тұратынын ойластыру үшін. Бір ғана қолжазба жоғалып кеткен: Жан Пьер Бретейдің «Le Rossignol de Bois» романының аудармасы. Бұл оның ақша үшін жасаған жақсы емес жұмысы. Ол ескі досы, философ Дейв Геллманды еске түсіріп, оның пәтеріне барады. Пәтерде саяси жиын өтіп жатыр, Дейв оған салқын қарайды, бірақ чемоданын қалдыруға рұқсат береді. Финн Анна Квентиннен (бір кезде ғашық болған әнші) көмек сұрауды ұсынады. Джейк Аннаны бірнеше жылдан бері көрмеген. Соңында ол оны Хаммерсмит сауда орталығындағы Риверсайд Миминг театрында іздеп табады, ол «үлкен ойыншық дүкені сияқты» реквизит бөлмесінде болады. Ол оны көргеніне қуанышты, бірақ оның миммен байланысты жаңа жобасы туралы сұрағанда, сәл ыңғайсыздық сезінеді. Ол оған киножұлдыз әпкесі Сейдиден көмек сұрауды ұсынады. Ол кеткеннен кейін ол түнді реквизит бөлмесінде өткізеді. Ертесі күні таңертең Джейк Сейдини іздеу үшін Уэлбек көшесіне барады және оның Мейфэрдегі шаштаразында екенін біледі. Ол өзін әдемілеу үшін шаштаразға барады және онымен сөйлеседі. Ол оны сол жерде көріп, қатты қуанып, Хьюго Белфондер есімді фейерверк өндірушіден жасырынып жатқанда, оның пәтерін қарауды сұрайды. Хьюго бұрын Джейктің досы болған. Олар бұрын суық емдеу экспериментіне қатысушы ретінде танысқан, содан кейін ұзақ философиялық әңгімелер жүргізген, оны Джейк, Хьюгоның білмеуімен, «Силленсер» деп аталатын кітапқа айналдырған. Хьюго тілдің бұзылғандығына сенгендіктен, Джейк кітапты жасауды сатқындық деп санады және оның жарияланғаннан кейін достықты бір жақты бұзды, Хьюгоның ашуына қарсы тұруды қаламады. Джейк радиосын алу үшін Маджге қайтады, онда Сэммиді көреді. Джейк төбелес жасауға дайын, бірақ букмекер достықпен қарсы алады, тіпті оның өмірін бұзғаны үшін ақша ұсынады. Бұл телефон арқылы бірнеше ставкалар жасауға әкеледі; олар 633 фунт 10 шиллинг жеңіп алады, ал Сэмми оған сол сомада чек жіберуге уәде береді.
6-10 тараулар: Анна мен Хьюго
Джейк Садидің пәтеріне үй күзетуге барады және кітап сөресінде «Силленсер» кітабының көшірмесін көріп, Хьюго оған бергені ме деп таңғалады. Пәтердің сәніне қызығушылығы ұзаққа созылмайды: біріншіден, Хьюго мисс Квентин туралы сұрап қоңырау шалады (Джейкті естігенде қоңырауды тоқтатады), екіншіден, оның қасақана түрде бұғауланғанын біледі. Ол терезеден достары Дейв пен Финнге көмекке шақырады, олар құлыпты ашып, оны босатады. Джейк Хьюгоны табуға бел буады, оның Аннаға ғашық болғаны және оған мим театры туралы идеяны бергеніне сенімді. Үшеуі таксимен Холборн виадугына барады. Олар Хьюгоның есігі ашық екенін көреді, ал жанында «Пабқа кеттім» деген хат қалдырылған. Осыдан бастап олар пабтарды аралай бастайды, бірақ Хьюгоны таба алмайды, керісінше, мас күйге жетеді. «Скиннерлердің қолында» оларға саяси белсенді Лефти Тодд қосылады. Лефти Джейкке социалистік нақыл сөздерді айтқаннан кейін, олар серуенге шығады, барлығы Темзаға шомылады, тек Дейв қана қалады. Ертесі күні Дейв Аннадан келген хатты Джейкке береді; Анна оны мүмкіндігінше тезірек көргісі келеді. Джейк Риверсайд театрына асығады, бірақ барлығы жиналып кеткен, ал Анна жоқ. Көңілі қалған ол, реквизиттерді тасымалдайтын жүк көлігіне мінеді. Джейк Садидің «Силленсер» кітабын алу үшін қайта оралады, бірақ есігіне жақындағанда, оның Самимен соңғы аудармасы туралы әңгімелесіп жатқанын естиді. Ұзақ тыңдауы көршілердің күдігін туғызады, бірақ ол Седи мен Сэммидің «Le Rossignol de Bois» аудармасын фильм жобасының негізі ретінде пайдалануды жоспарлап отырғанын және оны пайдаланғаны үшін оған ешқандай төлем жасамайтынын анықтайды. Ол ашуға ілеседі.
11-13 тараулар: Мистер Марс
Финннің көмегімен Джейк Сэммидің Челсидегі пәтеріне бұзып кіріп, қолжазбаны іздейді, бірақ таба алмайды. Оның орнына, ойдағысынан туындаған идеямен, Джейк Сэммидің киножұлдызы итін, Марс мырза есімді овчарканы, шантаж мақсатымен ұрлауға шешім қабылдайды. Олар ит клеткасын аша алмайды, сондықтан үлкен қиындықпен бүкіл клетканы алып кетеді де, итті босату үшін таяқшаларын аралайды. Бір газет хабары Джейкке Аннаның Париж арқылы Голливудқа бара жатқанын жеткізеді. Марс мырзамен бірге, Джейктің Хьюгоны іздеуі оны Оңтүстік Лондондағы Баунти Белфоудер студиясына жеткізеді. Ежелгі Римді бейнелейтін түсірілім алаңында үлкен жұртшылық жиналған, олар Лефти Тоддтың саяси сөйлемін тыңдап отыр. Джейк Хьюгоны жылдардан бері алғаш рет көреді, онымен сөйлесу үшін алып кетеді, бірақ Біріккен Ұлтшылдардың күрт пайда болуы бүлікке ұшырады, сондықтан олар қашуға мәжбүр болады. Зорлық-зомбылықтан құтылуға жасаған тырысықтары, импровизацияланған жарылғыш заттарды қолдануға байланысты, түсірілім алаңының құлауына себеп болады. Полиция келгенде, "ешкім шығуға рұқсат етілмейді" деп жариялайды, Джейк Марс мырзаға өлі болып жатуды бұйырып, сұрақтан қашуға тырысады және оны құшағында алып, ветеринар іздеуге барады. Джейк қайта жолдың бәрін аяқтап жүріп өтеді және түнді орындықта ұйықтап өткізеді. Дейвтің үйіне келгенде ол Сэммиден 600 фунт стерлингтік чекті табады. Марс мырзамен не істеу керектігін ойлап, Джейк Дейвтен шантаж хатын жазуға көмек сұрайды, көп талқылаудан кейін олар 100 фунт талап етуге келіседі. Мадж Парижде жұмысқа шақырып, саяхат шығындарына 30 фунт стерлинг жіберіп, екі телеграмма жібереді. Бірақ Дейв Джейкке Сэмми үлкен чектің күшін жойғанын айтуға мәжбүр болады. Көңілі қалып, олар Лайрбэрдке 50 фунт салып тікелей ставка жасауға шешім қабылдайды, содан кейін Джейк Францияға кетеді.
14-16 тараулар: Париж
Парижде Джейк Жан Пьер Бретейдің соңғы романы "Біз жеңімпаздармыз" Гонкур сыйлығын жеңіп алғанын білгенде таңғалады. Бұрын Бретейдің туындыларын елеусіз қалдырғандықтан, ол таңғалып, қызғанады. Мадждің ұсынысы кино индустриясындағы пайдасыз жұмыс сияқты болып шығады, және ол түсіндіре алмайтын себептермен одан жиренеді. Ол бүгін Бастилия күні екенін түсінеді және сағаттап қалада адасып жүреді. Кешке, отшашуды тамашалап тұрғанда ол Аннаны көреді. Ол оны қууға тырысады, бірақ көпшілік кедергі келтіреді. Ол саябақта Анна аяқ киімін шешіп, шөпте жалаң аяқ жүріп бара жатқанда дерлік жете жаздай болады. Бірақ ол оны бір сәтте көзден жасырып алады, ал ол тоқтатып сұраған әйел басқа болып шығады. Джейк ертесі күні таңертең Лондонға оралады, онда Лайрбёрд 20:1 есебімен жеңіске жетеді. Финн өз үлесін алып, із-түзсіз жоғалып кетеді. Содан кейін Дейвтің көңілі қаяды, бірнеше күнді ешқандай іс жасамай бос өткізеді.
17-20 тараулар: Аурухана
Джейк ауруханада санитар болып жұмысқа орналасады. Хьюго қабылдағанда (саяси жиында басына кірпіш тигеннен кейін), Джейк ескі досымен маңызды әңгімелесуге мүмкіндік алады. Бірақ санитар ретінде ол науқастармен сөйлесуден қатаң тыйылады, сондықтан түн ортасында қайта оралуға шешім қабылдайды. Ол қойманың терезесін ашық қалдырады. Зор қиындықпен Джейк таңғы сағат бірден кейін Хьюгоның бөлмесіне жетеді. Әңгіме оның күткендей болмайды: Хьюго Джейкке еш ашуланбайды, және Аннаның Хьюгоға ғашық екені анық болса, Хьюгоның өзі Сейдиге, ал Сейди Джейкке ғашық – бұл үшбұрыш емес, бір жақты махаббат алмазы. Хьюго Джейктен қашуға көмектесуін сұрайды. Джейк көмектеседі, бірақ оларды жауыз күзетші Ститч көріп қояды, және Джейк жұмысынан айырылғанын біледі. Кейін Джейк Хьюгоның пәтеріне барғанда, Хьюгоның кеткенін және бар мүлкін Лефти мен оның саяси партиясына қалдырғанын біледі. Тинкхэм ханымның үйінде Финн мен Сейдиден хаттар оқиды. Финн өзі айтқандай, Ирландияға қайтып кеткен; Сейди оған Марсты 700 фунтқа сатып алуды ұсынады, бұл Джейкті қаржылық жағынан қайтадан бастауға мәжбүр етеді, бірақ ол осының жалғыз мүмкін жол екеніне шешім қабылдайды. Тинкхэм ханыммен бірге радиодан Аннаның әнін тыңдайды, Хьюгомен және "Силленсермен" татуласып, әдеби мансабының енді ғана басталып келе жатқанын түсінеді.