Кіріспе
Кеңес/Украиналық ірі әскери-көлік ұшағы (An 124) қазіргі кездегі қызметтегі ең ірі әскери-көлік ұшағы болып табылады. 1971 жылы жобалау жұмыстары басталды, бастапқыда "Издание 400" (Өнім №400) деп аталды, Антонов атындағы жобалау бюросында, Кеңес Әуе Күштерінің Әскери-көлік авиациясы басқармасы (Komandovaniye voyenno transportnoy aviatsii немесе VTA) құрамындағы ауыр әуе көлігінің жетіспеушілігіне жауап ретінде. Ұшақтарды құрастырудың екі жеке желісі құрылды: бірі – Aviastar SP (бұрынғы Ұльяновск авиациялық өндірістік кешені) Ресейдің Ұльяновск қаласында, екіншісі – Украинаның Киев авиациялық зауыты AVIANT. Бірінші ұшақтың құрастырылуы 1979 жылы басталды; An 124 (Батыста кейде An 40 деп аталған) 1982 жылдың 24 желтоқсанында алғашқы ұшуын жасады. 1985 жылғы Париж әуешолуында бұл ұшақ Батыс әлемінде алғаш рет көрсетілді. Олег Толмачев An-124 және An-225 ұшақтарының бас инженері болды. Кеңес Одағының тарауынан кейін An-124 ұшағының коммерциялық пайдалануы тез дамыды. Антонов 1992 жылдың 30 желтоқсанында азаматтық сертификат алды. Әртүрлі коммерциялық операторлар осы үлгідегі ұшақтарды сатып алуды жөн көрді, көбінесе жаңадан салынған ұшақтардың орнына қайта жаңартылған бұрынғы әскери көлік ұшақтарын немесе сақталған фюзеляждарды сатып алды. 2013 жылдың шілдесіне дейін 26 An 124 коммерциялық қызметте болды, ал тағы он жүк тасымалдаушы ұшаққа тапсырыс берілген. 2008 жылы Ресей мен Украина осы типтегі ұшақтарды бірлесіп қайта өндіруге келісті. Бір кезде Ресей 20 жаңа жүк тасымалдаушы ұшаққа тапсырыс беруді жоспарлаған. Алайда 2014 жылдың тамызында Ресей мен Украина арасындағы саяси шиеленіс салдарынан өндірісті қайта бастау жоспары тоқтап қалды. Кеңес шенеуніктері қосымша жүк тасымалдаушыларды ғана емес, жүк көтергіштігін де айтарлықтай арттыруды көздеді, осылайша бір тапсырманы аз сапармен орындауға болады. 1973 жылы жаңа жүк тасымалдаушыны өндіруге қажетті құрылыстар салына бастады. Әуе көлігін өндіру үшін екі жеке соңғы құрастыру желісі құрылды: Aviastar SP (бұрынғы Ұльяновск авиациялық өндірістік кешені) Ресейдің Ұльяновск қаласында және Киев авиациялық зауыты AVIANT Украинада. Сонымен қатар, бағдарламада Шығыс әлеміндегі 100-ден астам зауыттардан алынған компоненттер, жүйелер және басқа да элементтер пайдаланылды. 1979 жылы алғашқы ұшақтың құрастырылуы басталды. 1982 жылдың 24 желтоқсанында бұл типтегі ұшақ алғашқы ұшуын жасады. Үш жылдан кейін An 124 1985 жылғы Париж әуешолуында Батыс әлемінде алғаш рет көрсетілді. Кеңес Одағының тарауынан кейін An 124 ұшағының коммерциялық пайдалануы маңызды салаға айналды. Осы мақсатта Антонов осы типке азаматтық сертификат алуға тырысты, ол 1992 жылдың 30 желтоқсанында берілді.
{| The An 124 remains the largest military transport aircraft in service. In 1971, design work commenced on the project, which was initially referred to as Izdeliye 400 (Product #400), at the Antonov Design Bureau in response to a shortage in heavy airlift capability within the Military Transport Aviation Command (Komandovaniye voyenno transportnoy aviatsii or VTA) arm of the Soviet Air Forces. Two separate final assembly lines plants setup for the aircraft, one at Aviastar SP (ex. Ulyanovsk Aviation Industrial Complex) in Ulyanovsk, Russia and the other was the Kyiv Aviation Plant AVIANT, in Ukraine. Assembly of the first aircraft begun in 1979; the An 124 (which was sometimes referred to as the An 40 in the West) performed its maiden flight on 24 December 1982. The type made its first appearance in the Western world at the 1985 Paris Air Show. Oleg Tolmachev was the Chief engineer of An 124 and An 225. After the dissolution of the Soviet Union, commercial operations were quickly pursued for the An 124, leading to civil certification being obtained by Antonov on 30 December 1992. Various commercial operators opted to purchase the type, often acquiring refurbished ex military airlifters or stored fuselages rather than new build aircraft. By July 2013, 26 An 124s were reportedly in commercial service while a further ten airlifters were on order. During 2008, it was announced that Russia and Ukraine were to jointly resume production of the type. At one point, it looked as if Russia would order 20 new build airlifters. However, in August 2014, it was reported that the planned resumption of manufacturing had been shelved due to the ongoing political tensions between Russia and Ukraine. Soviet officials sought not only additional airlifters, a substantial increase in payload capacity was also desirable so that the same task could be completed with fewer trips. In 1973, the construction of the necessary facilities to produce the new airlifter began. Two separate final assembly lines plants were established to produce the airlifter: the company Aviastar SP (ex. Ulyanovsk Aviation Industrial Complex) in Ulyanovsk, Russia and by the Kyiv Aviation Plant AVIANT, in Ukraine. Furthermore, the programme used components, systems, and various other elements drawn from in excess of 100 factories across the Eastern world. In 1979, manufacturing activity on the first airframe began. On 24 December 1982, the type performed its maiden flight. Three years later, the An 124 made its first appearance in the Western world when an example was displayed at the 1985 Paris Air Show. Following the fall of the Soviet Union, commercial operations of the An 124 became an increasingly important area of activity; to this end, civil certification was sought for the type by Antonov; this was issued on 30 December 1992.
Кеңес Одағынан кейінгі даму
An 124 ұшақтарын әртүрлі коммерциялық операторларға сату 1990 жылдар бойы және 2000 жылдардың ортасына дейін жалғасты. Олардың көпшілігі жаңа ұшақтарды өндірудің орнына Антоновтың жеткізілгенге дейін жаңартып келген бұрынғы әскери ұшақтар немесе сақталған аяқталмаған фюзеляждар болды. 2000 жылдардың басында "Волга-Днепр" жүк операторы өзінің An 124 жүк ұшақтарын жаңартуды шешті. Бұл жұмыстарға төртінші бөлімдегі шу нормаларына сәйкес қозғалтқыштың модификациясы, қызмет мерзімін ұзартатын әртүрлі конструкциялық жақсартулар және төрт адамдық экипажбен жұмыс істеуді жеңілдету үшін көптеген авионика және жүйелерді өзгерту кірді. Бір айдан кейін жаңа нұсқа – An 124 150 жарияланды; ол бірнеше жақсартулармен, соның ішінде 150 тоннаға дейін көтеру қабілетімен ерекшеленді. Дегенмен, 2009 жылдың мамырында Антоновтың серіктесі, Ресейдің Біріккен Ұшақ Корпорациясы 2009–2012 жылдар аралығында An 124 ұшақтарын өндіруді жоспарламағанын мәлімдеді. 2009 жылдың соңында Ресей президенті Дмитрий Медведев ұшақ өндірісін қайта бастауға бұйрық берді; сол кезде Ресей 20 жаңа An 124 ұшағын сатып алуы күтілді. 2014 жылдың тамызында Jane's басылымы Ресейдің өнеркәсіп және сауда вице-министрі Юрий Слюсарь Ресей мен Украина арасындағы ағымдағы саяси шиеленіс салдарынан An 124 ұшағының өндірісі тоқтатылғанын хабарлады. 2017 жылдың соңында бірнеше An 124 ұшағы Ресейдің Ульяновск қаласындағы Aviastar SP зауытында жаңартылды, олардың үшеуі келесі жылы қайтадан ұшуға дайындалған болатын. Ресей-Украина қарым-қатынасы нашарлай түскенде Антонов жаңа жеткізушілерді іздеуге кірісті және An 124 ұшағын батыстық стандарттарға бейімдеуге ұмтылды. Ресейлік қозғалтқыш маманы Aviadvigatel сондай-ақ PD 14-ті одан әрі жетілдіру жоспарларын мәлімдеді, ол ресейлік An 124-тің жаңартылған моделінде PD 35 деп аталады және қазіргі украиндық Progress D 18T қозғалтқыштарына қарағанда 50%-ға артық қуат береді. 2019 жылдың қаңтарында Антонов Ресейдің қолдауысыз An 124 өндірісін қайта бастау жоспарларын жариялады.
Ресейдегі ауыстыру үлгісі
2017 жылы МАКС авиасауытында Орталық аэрогидродинамикалық институт (ЦАГИ) ұқсас Ан-124-100 ұшағының орнын алмастыру үшін Ан-124-102 «Слоны» (Солпан) дизайнын жариялады. Жоба 2019 жылдың қаңтар айында толық жарияланды, ал жел туннелінде сынау тамыз-қыркүйек айларына жоспарланған. Ол Ульяновск қаласындағы Aviastar SP зауытында өндіріледі. Ресей қорғаныс министрлігі бес Sprut SDM 1 жеңіл танкысын, олардың 100 экипажы мен 300 қарулы әскерін тасымалдауға болатын қашықтықты талап етеді. Жаңа, жоғары қанат коэффициентіне ие, композиттік қанатты және жаңа конструкциялы ұшақ корпусы жалпы салмақты арттыруға мүмкіндік береді. Ол CR929 кең фюзеляжды ұшағы үшін әзірленген ресейлік PD-35 қозғалтқыштарымен жабдықталуы керек, олардың қуаты арттырылған. Жоспар бойынша екі фюзеляж жасалады: біреуі Волга-Днепр үшін, ені 5,30 м (Ан-124-тің 4,39 м-ден артық), екіншісі Ресей қорғаныс министрлігі үшін, ені 6,40 м, көлік құралдарын екі қатарға орналастыруға арналған. 2019 жылдың 5 қарашасында ЦАГИ жел туннеліндегі сынақтар алдында ұзындығы және ені белгілі модельдің суреттерін жариялады. 2020 жылдың 26 наурызында ЦАГИ жел туннелі моделінің жаңа суреттерін жариялады, институт зерттеушілері аэродинамикалық сынақтың бірінші циклын аяқтағанын хабарлады; нәтижелер алдын ала зерттеулерде белгіленген сипаттамаларды растады.
Дизайн
Антонов Ан-124 Руслан – төрт қозғалтқышты, ірі, стратегиялық әуе көлігі ұшағы. Сыртқы түрімен американдық Lockheed C-5 Galaxy ұшағымен көп ұқсастықтары бар, екі қабатты фюзеляжға ие, бұл конструкциялық беріктігіне әсер етпей, ұшу кезінде ашылатын артқы жүк есігін (төменгі фюзеляжда) қамтамасыз етеді. Әуе көлігі парашютшілерді тасымалдауға немесе жолаушыларды жеткізуге сирек қолданылады, себебі оларға мұндай жағдайда оттегі маскалары мен суыққа төзімді киімдер қажет болар еді. Ыңғайлылығы үшін жоғарғы палуба толыққанды қысыммен жабдықталған. TA18-200-124 қосалқы қуат агрегаттары (APU) негізгі қону тіректерінің аралықтарында орналасқан. An-124 ұшағының қону тірегі 24 дөңгелектің олео-пневматикалық аспалы жүйесімен жабдықталған. Бұл аспалы жүйе қиын жерге қонуға бейімделген және тізе бүгіп отыру мүмкіндігіне ие, бұл жүк тиеу және түсіруді жеңілдетеді. НАТО-ның SALIS бағдарламасы бойынша NAMSA алты An-124-100 көлік ұшағын жалдап отыр. Келісімге сәйкес, Антонов Әуе Жолдары мен Волга-Днепрдің An-124-100 ұшақтары 18 елдің сұранысы бойынша НАТО-ның SALIS бағдарламасы шеңберінде жүк тасымалдау үшін пайдаланылады: Бельгия, Венгрия, Грекия, Дания, Канада, Люксембург, Нидерланды, Норвегия, Ұлыбритания, Польша, Португалия, Словакия, Словения, Финляндия, Франция, Германия, Чехия және Швеция. Екі An-124-100 ұшағы Лейпциг/Галле әуежайында тұрақты түрде толық уақыттық жалдау негізінде пайдаланылады, бірақ келісімшартта қажет болған жағдайда тағы екі ұшақ алты күннің алдын ала хабарламасымен және тағы екеуі тоғыз күннің алдын ала хабарламасымен ұсынылатыны көрсетілген. Бұл ұшақ НАТО үшін, әсіресе Ирак және Ауғанстандағы операциялар кезінде өте пайдалы болды. United Launch Alliance (ULA) компаниясы Atlas V зымыран тасымалдағышын Алабама штатының Декатур қаласындағы өндірістік базасынан Канавералға тасымалдау үшін An-124 ұшағын пайдаланады. ULA сонымен қатар Atlas V зымыран тасымалдағышы мен Centaur жоғарғы блогын Денвердегі (Колорадо штаты) өндірістік кешенінен Канаверал мен Ванденберг ғарыш күштері базасына тасымалдау үшін An-124 ұшағын қолданады. Әрбір зымыран тасымалдағышын ауыстыру үшін екі ұшу қажет (біреуі Atlas V негізгі бустер блогы үшін, екіншісі Centaur жоғарғы блогы үшін). Space Systems Loral компаниясы да Пало-Альто, Калифорниядан Arianespace ғарыш айлағына, Француз Гвианасының Куру қаласына спутниктерді тасымалдауға келісімшарт жасады, ал SpaceX компаниясы Калифорнияның Хоторн қаласындағы зауыты мен Канаверал арасында пайдалы жүк қаптамаларын тасымалдауға келісімшарт жасады. 2013 жылға қарай An-124 100-ден астам елдегі 768 әуежайды басып өткен. 2020 жылдың соңына қарай An-124 ұшақтарының үш азаматтық операторы қалды: Антонов Әуе Жолдары – жеті ұшақпен, Волга-Днепр Әуе Жолдары – он екі ұшақпен және Maximus Air Cargo – бір ұшақпен. 2020 жылдың қарашасында Волга-Днепр компаниясы Новосибирскіде 2020 жылдың 13 қарашасында болған қозғалтқыштың қалыптан шығуына байланысты 60 қозғалтқышты (қосалқыларын қоса алғанда) тексеру үшін An-124 ұшақтарының паркін белгісіз мерзімге тоқтатып тұрғанын хабарлады. 2020 жылдың 29 желтоқсанына қарай алғашқы Волга-Днепр An-124-100 қайтадан пайдалануға берілді. Ұшу 25 сағат 30 минутқа созылды, ал ұшу салмағы 455 000 кг құрады. 1985 жылдың шілдесінде An-124 171 219 кг (377 473 фунт) жүк пен 170 000 кг жүк тасымалдады. 1994 жылдың маусым айында An-124 алғашқы IE 201 класты дизельдік-электрлік локомотивті Канаданың Онтарио штатындағы Лондондағы General Motors Diesel зауытынан Ирландияның Дублин қаласына жеткізіп, кемеге тиеуге дейін сынақтан өткізуге және экипажға оқыту жүргізді. 2005 жылдың сәуір айында An-124 Аксум обелискісін Римнен оның туған жері Эфиопияға тасымалдау үшін пайдаланылды. An-124 2001 жылдың 4 шілдесінде Хайнань аралындағы оқиғадан кейін EP 3E Aries II электрондық барлау ұшағын Хайнань аралынан Қытайға тасымалдау үшін пайдаланылды. An-124 2009 жылдың 26 ақпанында Дели метросының алғашқы Bombardier Movia сериялы вагонын тасымалдау үшін пайдаланылды. 2010 жылдың шілдесінде An-124 Франциядан АҚШ-қа төрт 35 фунттық және үш 21 фунттық скиммер қайықтарды Deepwater Horizon мұнай ағынының салдарын жоюға көмектесу үшін тасымалдады. An-124 2011 жылдың сәуір айында Фукусимадағы ядролық апаттан зақымданған реакторларды салқындатуға көмектесу үшін Германиядан Жапонияға үлкен Putzmeister бетон сорғысын тасымалдау үшін пайдаланылды. An-225 ұшағы АҚШ-тан Жапонияға одан да үлкен Putzmeister бетон сорғысын тасымалдады. An-124 2018 жылдың мамыр айында АҚШ-тың Мичиган штатындағы Итон Рапидс қаласынан Англияның Нотингхэм қаласына 87 000 фунт салмақты құйма құралды тасымалдады, бұл Итон Рапидс Магний құю зауынындағы өрттен кейін Ford F-150 өндірісін қайта бастауға мүмкіндік берді. Немец Бундесвері 2021 жылы Ауғанстаннан неміс әскерін шығару кезінде Мазар-и-Шарифтен Лейпцигке әскери жабдықтарды тасымалдау үшін бірнеше An-124 ұшақтарын пайдаланды. Жабдықтардың ішінде екі NH-90 тікұшағы болды. COVID-19 пандемиясы кезінде бірнеше An-124 ұшақтары Қытайдан шетелдерге маскалар мен басқа да медициналық жабдықтарды тасымалдау үшін пайдаланылды. Мысалы, Terio International Inc. 2020 жылдың 7 маусымында Нанкин мен Монреаль арасында бірінші рейсін тікелей ұшу арқылы жүзеге асырды. 2022 жылдың 24 ақпанында UR 82009 тіркеу нөмірі бар An-124 ұшағы Киевтегі Антонов әуежайы шайқасы кезінде орыс артиллериясымен жойылғаны расталды. Басқа бес украин An-124 ұшағы коммерциялық рейстері аяқталғаннан кейін Лейпцигке аударылды. 2023 жылдың 3 наурызында An-124 Түркия мен Сириядағы жер сілкенгендерге көмек көрсету үшін 101 тонна гуманитарлық көмек жеткізді. 2023 жылдың 9 маусымында An-124 Канада үкіметінің өкілдерімен Торонто Пирсон әуежайында ұсталды. Ол ресейлік әуе кемелеріне жабық канадалық әуе кеңістігінің жабылуынан кейін тоқтап қалды.
Бұрынғы әскери операторлар
Кеңес Әуе Күштерінің ұшақтары Кеңес Одағы тарағаннан кейін Ресей және Украина Әуе Күштеріне өткізілді.