Құдай қызметшісінің көмекшісі

Кіріспе

Діни қызметкердің көмекшісі

Алтар қызметшісі – христиандық құлшылық кезінде діни қызметкерге көмектесетін мирян. Алтар қызметшісі құрбандық алдындағы көмекші жұмыстарды атқарады, мысалы, заттарды әкелу және алып жүру, алтар қоңырауын соғу, сыйлықтарды ұсынуға көмектесу, қасиетті кітаптарды әкелу және тағы басқа да істер. Егер жас болса, оны алтар ұлы немесе алтар қызы деп атайды. Кейбір христиан діндерінде алтар қызметшілері аколиттер деп аталады.

Латын шіркеуі

Алтарь қызметшісінің қызметі көбінесе балалармен байланысты болғанымен, оны кез келген жастағы және лауазымды адам да атқара алады. Рим Миссалының Бас нұсқаулығында айтылғандай, "әділ және негізді себеп болмаса, дін қызметкері немесе кем дегенде бір сенімді адамсыз Месса өткізілмеуі тиіс".

"Аколит" термині

Басқа шіркеулердегідей, құрбандық үстелінде қызмет ететін адамдарды кейде Латын шіркеуінде аколиттер деп атайды. Рим папасы Бенедикт XVI әулие Тарцизий туралы «дегенмен, ол аколит, яғни құрбандық үстелінде қызмет ететін адам болған» деді. Дегенмен, Латын шіркеуінде «аколит» термині көбінесе тар мағынада қолданылады, әдетте «бекітілген аколит» деп аталады, бұл сол атпен бекітілген қызмет алған ересек әйел немесе еркек кісіні білдіреді. Осы тар мағынадағы аколиттер міндетті түрде диакон және дін қызметкері болуға дайындалмайды. Оларға, әсіресе Евхаристиялық ыдыстарды тазартатын сияқты, қарапайым қызметшілерге тапсырылмаған кейбір міндеттерді орындауға рұхсат етіледі. Диакондыққа өкіметтенуге ниеттенгендер кем дегенде алты ай бұрын аколит ретінде бекітілуі керек. Бұл қызмет Латын шіркеуінде Трент соборы сияқты ұзақ уақыт бойы кішігірім дәреже ретінде қарастырылды. Римдік Missal-дың жалпы нұсқаулығы «қызметші» терминін қолданбайды, орнына «басқа қызметкерлер» арасында құрбандық үстелінде қызмет ететін адамдар туралы жалпы мәлімдеме жасайды және «аколит» міндеттері туралы егжей-тегжейлі айтады, көбінесе «бекітілген аколит» деп нақтылайды.

Қызметкер әйелдер

1983 жылғы Канондық құқық кодексі құқықтық жағдайды өзгертті: еркек және әйелді ажыратпай, былай деп жариялады: «Лайктар литургиялық іс-қимылдарда лектор қызметін уақытша тағайындау арқылы атқара алады. Барлық лайктар заң нормаларына сәйкес комментатор немесе кантор, немесе басқа да қызметтерді атқара алады». 1992 жылғы 30 маусымда Паптық заң мәтіндерін түсіндіру кеңесі осы канонға қатысты нақты түсіндірме берді, онда алтар қызметі – лайктарға жалпыға бірдей, еркек және әйелді ажыратпай, қолжетімді «басқа қызметтердің» бірі екендігі айтылды. Осы нақты түсіндірмеге сілтеме жасай отырып, Құдайға табыну және діни сакраменттер тәртібі жөніндегі Конгрегация 1994 жылғы 15 наурызда епископтық конференциялар президенттеріне айналым хат жіберіп, аталған канонның тек рұқсат беру сипатында екенін түсіндірді. Ол әйелдердің алтарда қызмет етуін міндеттемейді. Сондықтан әрбір епархиялық епископ өз епархиясында оларға рұқсат беру-бермеуін өзі шешеді. 2001 жылғы құжатта былай делінген: егер епископ әйелдерге алтарда қызмет етуге рұқсат берсе де, сол епархиядағы шіркеудің жауапты діни қызметкері оларды жұмысқа алуға міндетті емес, себебі ешбір еркек немесе әйел алтарда қызмет етуге құқығы жоқ. Сондай-ақ, «Балалардың алтарда қызмет етуі – асыл дәстүрді сақтаудың ең орынды жолы болып табылады» делінген. Шіркеулердің жауапты діни қызметкерлері бұл мәселеде епархиялық епископтың рұқсатын алуға міндетті емес, сондықтан дәстүрлі католик топтарына жататын, мысалы, Қасиетті Петірдің діни бауырластығы, Мәсіх Патшаның жоғары діни қызметкері институты, Жақсы Бағушы институты, Қасиетті Пьос X қоғамы және өзін-өзі католик CMRI және басқа да діни қызметкерлер рұқсат алмайды. АҚШ-та Арлингтон епархиясы рұқсат бергеннен кейін, Небраска штатының Линкольн епархиясы 2006 жылы әйелдерге алтарда қызмет етуге рұқсат бермейтін жалғыз епархия болып қалды, себебі бұрынғы жалғыз қарсыласы әйелдерге алтарда қызмет етуге тыйым салудан бас тартылған еді. Алайда, 2011 жылғы тамызда Финикс епархиясының бір шіркеуі оған қосылды, онда қыздарға енді алтарда қызмет етуге рұқсат етілмейтіні туралы хабарланды.

The 1983 Code of Canon Law altered the juridical situation: without distinguishing between male and female, it declared: "Lay persons can fulfill the function of lector in liturgical actions by temporary designation. All lay persons can also perform the functions of commentator or cantor, or other functions, according to the norm of law." On 30 June 1992, the Pontifical Council for the Interpretation of Legislative Texts issued an authentic interpretation of that canon declaring that service of the altar is one of the "other functions" open to lay persons in general, without distinguishing between male and female. In reference to this authentic interpretation, the Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments sent on 15 March 1994 a circular letter to presidents of episcopal conferences, clarifying that the canon in question is only of permissive character. It does not require the use of female altar servers. It is thus for each diocesan bishop to decide whether to allow them in his diocese. A later document, from 2001, states that, even if a bishop permits female altar servers, the priest in charge of a church in that diocese is not obliged to recruit them, since nobody, male or female, has a right to become an altar server. The document also states that ‘it will always be very appropriate to follow the noble tradition of having boys serve at the altar’. As priests in charge of churches are not obliged to avail of a diocesan bishop's permission in this matter, those belonging to traditionalist Catholic groups such as the Priestly Fraternity of Saint Peter, the Institute of Christ the King Sovereign Priest, the Institute of The Good Shepherd, the Society of Saint Pius X and the self professed Catholic CMRI and some other priests do not. In the United States, after the Arlington Diocese's decision to allow them, the Diocese of Lincoln, Nebraska became the only diocese in the country that did not allow females to be altar servers in 2006, after the only other holdout ended its prohibition on female altar servers. However, it was joined by a church in the Diocese of Phoenix in August 2011, when it was announced that girls would no longer be allowed to altar serve.

Діннің міндеттері

Қасиетті аколиттер болмаған жағдайда, олардың кейбір міндеттерін месса кезінде алтарь қызметшілері атқарады. Алтарь қызметшілері діни қызметкер алтарьда болмағанда және қолдарын жайып дұға оқығанда, оған қажетті діни кітаптарды ұстап тұрады. Олар кітаптар, түтетілгіш, суға арналған ыдыс, сүлгі, қасиетті нан, микрофон сияқты заттарды әкеліп, ұстап тұрады. Кіру: Кіру процессиясын түтетілгішпен (егер месса кезінде түтетілгіш қолданылса) және процессиялық крестті алып жүретін адам бастап келеді, оның екі жағынан шам жаққан қызметшілер болады. Ізгі хабарды жариялау: Егер түтетілгіш қолданылса, алтарь қызметшісі аллелуия немесе Ізгі хабарды жариялауға дейінгі ән кезінде діни қызметкерге түтетілгіш пен түтетілгішке салынатын хош иіс заттарын ұсынады, діни қызметкер оларды баталайды. Түтетілгіш пен шамдарды алып жүретін алтарь қызметшілері, Ізгі хабарды жариялайтын дьякон немесе діни қызметкер алдынан амбоға барады. Сыйлықтарды дайындау: Бір немесе бірнеше алтарь қызметшілері корпоралды, тазартқыштарды, тостағанды, шапалақты және Миссалды алтарьға орналастыруға көмектеседі, қасиетті ыдыстарға қарайтын жұмысты дьяконға қалдырады. (Дьякон қатыспаған конселебрациялық мессада, конселебрациялайтын діни қызметкер дьяконға жүктелген міндеттерді орындайды.) Егер орынды болса, мессаға арналған нан мен шарапты намысқасы ұсынса, алтарь қызметшілері діни қызметкерге немесе дьяконға оларды қабылдауға көмектеседі және нан мен шарапты діни қызметкерге жеткізеді, ал басқа сыйлықтарды алтарьдан бөлек жерге қояды. Олар діни қызметкерге немесе дьяконға тостағанға құю үшін шарап пен су ыдыстарын ұсынады. Егер түтетілгіш қолданылса, алтарь қызметшісі діни қызметкерге түтетілгіш пен хош иіс заттарын ұсынады, ол сыйлықтарды, крестті және алтарьды түтетеді, содан кейін дьякон немесе алтарь қызметшісі діни қызметкер мен халықты түтетеді. Діни қызметкер алтарьдың жанында тұрып қолын жуғанда, алтарь қызметшісі оған су құяды. Қасиеттеу: Алтарь қызметшісі қасиеттеуге дейін, әдетте эпиклезисте (діни қызметкер сыйлықтардың үстінде қолын созғанда) қоңырау соғады. Жергілікті әдет-ғұрыпқа сәйкес, нан мен шарап қасиеттелгеннен кейін діни қызметкер Хостияны, содан кейін тостағанды көрсеткенде, алтарь қызметшісі қоңырау соғады. Егер түтетілгіш қолданылса, халыққа көрсетілгенде, алтарь қызметшісі қасиеттелген Хостия мен тостағанды түтетеді. Бейбітшілік белгісі: Діни қызметкер немесе дьякон киелі орында қалып, алтарь қызметшілеріне бейбітшілік белгісін көрсете алады. Қасиетті Тағамды тарату: Кейбір жерлерде алтарь қызметшілерінің Қасиетті Тағамды таратуға көмектесуі дәстүрлі. Қасиетті Тағамды қабылдаушылар немесе алтарь қызметшілері ұстаған қауымдық табақ діни үстелге қойылады. Оның қолданылуы (қауымдық табақты қабылдаушылар ұстайды) Қасиетті Тағамды қабылдау кезінде міндетті болып табылады. Рецессия: Алтарь қызметшілері кіру процессиясындағыдай діни қызметкерді және басқа дін қызметкерлерін бастап шығарады, бірақ кіру кезінде түтетілгіш болған алтарь қызметшісі енді крестті алып жүретін адамның соңынан жүреді. Егер епископ салтанатты түрде месса өткізсе, екі алтарь қызметшісі вимпа киіп, митра мен крейсерді ұстап, тиісті уақытта ұсынады.

In the absence of instituted acolytes, some of their functions at Mass may be carried out by altar servers. Servers hold liturgical books for the priest when he is not at the altar and is proclaiming the presidential prayers with outstretched hands. They bring and hold such things as books, thuribles, the lavabo water and towel, vessels to hold the consecrated bread, and microphones. Entrance: The entrance procession is led by a thurifer with burning incense (if incense is used at the Mass) and a cross bearer carrying a processional cross, who is flanked on either side by another server bearing a lighted candle. Proclamation of the Gospel: If incense is used, a server presents to the priest at the Alleluia or other pre Gospel chant the thurible and the incense that he puts in the thurible and blesses, and servers, who may carry the thurible and lighted candles, precede to the ambo the deacon or priest who proclaims the Gospel there. Preparation of the Gifts: One or more servers assist in arranging the corporal, the purificator(s), the chalice(s), the pall(s), and the Missal on the altar, leaving it to the deacon to take care of the sacred vessels. (At a concelebrated Mass without participation by a deacon, a concelebrating priest carries out the functions assigned to the deacon.) If, as is appropriate, the bread and wine for the Mass are presented by the faithful, servers assist the priest or deacon who receives these and perhaps other gifts and carry the bread and wine to the priest, placing other gifts in a place distinct from the altar. They present the cruets of wine and water for the priest or deacon to pour some into the chalice. If incense is used, a server presents the thurible and incense to the priest, who incenses the offerings, the cross and the altar, after which the deacon or a server incenses the priest and the people. When the priest then washes his hands standing at the side of the altar, a server pours the water over them. Consecration: An altar server rings a bell shortly before the consecration, generally at the epiclesis (when the priest extends his hands above the gifts). In accordance with local custom, a server also rings the bell when, after the consecrations of the bread and wine, the priest shows the Host and then the Chalice. If incense is used, a server incenses the consecrated host and the chalice while these are being shown to the people. Sign of Peace: The priest or deacon may give the sign of peace to servers, while remaining within the sanctuary. Distribution of Holy Communion: In some places it is customary for servers to assist at the distribution of Holy Communion by holding a communion plate for communicants. Whether it is to be held by communicants or by a server, a communion plate is placed on the credence table before Mass. Its use (held by the communicants) is prescribed when Holy Communion is given by intinction. Recessional: The servers lead the priest and any other clergy as at the entrance procession, except that a server who acted as thurifer at the entrance now follows the cross bearer. If a bishop celebrates Mass solemnly, two servers, wearing vimpae, hold the mitre and the crosier, and present them at the appropriate times.

Киім-кешек

Барлық қасиетті қызметке бекітілген және тағайындалған дін қызметкерлеріне, олардың дәрежесіне қарамастан, ортақ киім – альб. Альб белдіксіз тігілмеген болса, оны белдікпен белу керек. Аколиттер, оқырмандар және басқа да мирян қызметкерлері (мысалы, алтарьға қызмет ететіндер) жергілікті епископтар кеңесі шешімімен альб немесе басқа да лайықты киім кие алады. Алтарьға қызмет ететіндер көбінесе раса мен сюрплиц киеді, ал қара және қызыл түстер – алтарьға қызмет ететін адамдардың расасы үшін ең көп таралған түстер.

Византиялық ырым

Византиялық дәстүрде алтарь қызметшілері қасиетті қызметтер кезінде жоғары рухты қызметкерлерге көмектеседі. Олар процессиялар мен кіреберістерде крест, шамдар немесе литургиялық желдеткіштерді алып жүреді; түтату табасын күтіп ұстайды, оған жеткілікті күйдірілген көмір бар екеніне көз жеткізіп, оны құрбандық иіссуымен толтырып, қажет болған кезде діни қызметкерге немесе дияконға береді; Құдайлық литургия кезінде тостағанға қосылатын ыстық суды (зион) уақытында дайындайды; қасиетті қасиетті қабылдағаннан кейін елге тарату үшін антидоронды дайындайды; және діни қызметкерді қызмет кезінде алаңдатудың қажеті жоқ басқа да қажетті жұмыстарды атқарады. Алтарь қызметшісі тек стихарионға ғана киінеді. Ерте шіркеуде, қызметші болу үшін алдымен шашын қырқып алу қажет еді. Бүгінде көптеген жерлерде қызмет етуге рұқсат алу үшін шаш қырқып алу міндетті емес (өйткені бұл рәсімді епископ немесе одан жоғары дәрежелі діни қызметкер орындауы керек). «Тәубә ұстаушыны бөліп қою» және «Оқырманды тонау» рәсімдері енді бір қызметте біріктірілді. Кейбір дәстүрлерде, мысалы, грек православиесі немесе мелкіт католиктерінде, алтарь қызметшілеріне орарион киюге рұқсат етіледі, ол субдиакон кигендей артқы жағынан қиылысқан, бірақ алдыңғы жағына қатар тіреліп тұрады. Алайда, орыстар арасында орарионды әдетте алтарь қызметшілері кимейді, тек тиісті түрде тағайындалған субдиакондар мен диакондар ғана киеді, бірақ субдиаконның кейбір міндеттерін орындауға бата алған миряндарға кейде орар киюге бата беріледі. Киіну алдында, қызметші стихарионын бүктеп, діни қызметкерге алып келіп, бата алуы керек. Діни қызметкер батасын беріп, қолын бүктелген стихарионға қояды. Қызметші діни қызметкердің қолынан сүйеді және киімдегі крестке, содан кейін киінуге өтеді. Қасиетті қасиетті қабылдаған кезде, тоналанбаған қызметші стихарионын шешіп тастауы керек, өйткені қасиетті қасиетті қабылдаушылар шіркеудегі тәртібіне сәйкес құпияларды қабылдайды (сондықтан діни қызметкерлер киімдерін киеді, ал миряндар киімдерін шешеді). Қызмет соңында, қызметші діни қызметкердің батасын алуы керек. Жасы жергілікті жағдайға байланысты өзгереді, бірақ балалар құрбандық үстелінің қасиеттілігіне нұқсан келтірмей, өз міндеттерін орындай алатын ересек болуы керек. Солтүстік Америкада балалардың алтарь қызметшісі болуы кең таралған болса, кейбір жерлерде бұл тәжірибе мүлдем белгісіз және бұл міндеттерді әрқашан ересек ерлер атқарады. Басқа жерлерде, егер ересек ерлерге қызмет етуге шақырылса, олар әдетте киінбейді. Ал басқа жерлерде, жасөспірім шақтағы балаларға құрбандық үстелінде қызмет етуге рұқсат етілмейді, өйткені жас жігіт енді алтарьда қызмет етуге лайықты емес деп есептеледі. Алтарь қызметшілері, жасына қарамастан, жоғары рухты қызметкерлерге арналған барлық шектеулерге бағынады. Қан кетіп жатқан немесе жарасы бар адамның құрбандық үстеліне кіруіне рұқсат жоқ. Олар ешқандай жағдайда құрбандық үстеліне немесе оның үстіндегі ешбір затқа, не протезге батасыз тие алмайды. Олар киелі ыдыстарға, тостаған мен дискосқа (патенге) ешқашан тие алмайды. Олар құрбандық үстелінің алдында тұруға немесе оның алдыңғы жағы мен иконостас арасынан өтуге болмайды, егер қарсы жаққа өтуі қажет болса, құрбандық үстелі мен биік орынның арасынан өтуі керек. Жалпы, әйелдер әйелдер монастырьларынан басқа жерде алтарьда қызмет етпейді. Мұндай жағдайда олар діни қызметкердің тонусын алмайды (бірақ олар тонусты монахтар болуы керек), стихарионға киінбейді, бірақ ғибадатқа қатысу үшін әдеттегі діни киімдерін киіп, құрбандық үстелінен белгілі бір қашықтықта қызмет етеді. Әдетте, құрбандық үстелінде тек үлкен монахтар ғана қызмет ете алады; бірақ гегуменьяға (аббатшаға) кіруге рұқсат етіледі, тіпті ол жас болса да. Кейбір приходтар әйелдерді алтарь қызметшілері ретінде пайдалануды бастады.

In the Byzantine Rite, altar servers assist the higher clergy during services. They might carry the cross, candles or liturgical fans in processions and entrances; maintain the censer, ensuring it has enough live charcoal, loading it with incense and handing it to the priest or deacon when required; preparing the hot water (zeon) in time for it to be added to the chalice at the Divine Liturgy; prepare the antidoron for the people to receive after Holy Communion; and any other necessary tasks so that the priest need not be distracted during the service. An altar server is vested in the sticharion only. In the early Church, before someone could be a server he had to be tonsured. Nowadays, in many places it is not necessary to be tonsured before one is allowed to serve (since the tonsure must be done by a bishop or higher ranking priest). The rites of "Setting Aside a Taper bearer" and "Tonsuring a Reader" have now been combined into one service. It is the custom in some traditions, such as the Greek Orthodox or Melkite Catholic, to allow tonsured altar servers to also vest in the orarion, worn crossed over the back like that of a subdeacon but with the ends hanging parallel in front. Among the Russians, however, the orarion is not usually worn by servers, but only by duly ordained subdeacons and deacons, with the exception that laymen who are blessed to perform some of the functions of subdeacons may sometimes be blessed to wear the orar. Before vesting, the server must fold his sticharion and bring it to the priest for him to bless. The priest blesses and lays his hand on the folded sticharion. The server kisses the priest's hand and the Cross on the vestment, and then withdraws to vest. Any server who has not been tonsured must remove the sticharion when he receives Holy Communion, because communicants receive the Mysteries according to their order within the Church (so tonsured clergy vest while laymen remove their vestments). Before divesting at the end of the service, the server must receive the priest's blessing. The minimum age varies by local circumstance, but boys must be mature enough to carry out their duties without disrupting the sanctity of the altar. Although it is common in North America for boys to act as altar servers, in some places this practice is virtually unknown and these duties are always carried out by adult men. In other places where altar servers are normally boys, adult men will not vest if called upon to serve. In yet other places, boys are not permitted to serve in the Altar on reaching their teens on the grounds that the young man is no longer innocent enough to serve in the altar. Altar servers, regardless of age, are subject to all the normal restrictions for those not of higher clerical position. Anyone who is bleeding, or has an open sore, is not permitted to enter the altar. They may not touch the altar table or anything on it under any circumstances, nor the prothesis without a blessing. They may not touch the sacred vessels, the chalice and diskos (paten) at any time. They may not stand directly in front of the altar table or pass between the front of it and the iconostasis, but must cross between the altar and the High Place if they need to move to the opposite side. In general, women do not serve in the altar except in women's monasteries. In that case they do not receive the clerical tonsure (though they must be tonsured nuns), and do not vest in the sticharion, but wear their normal religious habit for attending services, and serve at a certain distance from the actual altar table. Normally, only older nuns may serve in the altar; but the Hegumenia (Abbess) is permitted to enter even if she is younger. A few parishes have begun to use women as altar servers.

Басқа шіркеулер

Көптеген англикандық және лютерандық шіркеулерде жоғарыда аталған қызметтерді атқаратындардың бәрі аколиттер деп аталады. Бірақ англо-католик және кейбір епископтық шіркеулерде алтарь қызметшісінің қызметтерінің көп бөлігі католик шіркеуіндегідей, және әрбір жеке қызмет үшін католик дәстүрінен сақталған атаулар қолданылады – көбінесе 19 ғасырдағы Оксфорд қозғалысы кезінде қайта жаңартылған.