Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1066 жылы Йорк маңында Харальд Хардрада мен екі ағылшын графы арасындағы шайқас – Фулфорд шайқасы. Бұл шайқас оның ағылшын одақтасы Фулфорд ауылының шетінде болды, онда Эдвин мен Моркар графтары жеңіліске ұшырады. Хардрада әскері Оркнейден келген одақтастардан, Тостигпен бірге келгендерден және Норвегиядан келгендерден құралды. Олар кемелермен теңізден өтіп, Йоркке шығыс жағынан Риколлда бекінді. 1066 жылдың 20 қыркүйегінде викингтер Йоркке қарай жорық жасады. Йорктегі Моркар мен Тадкастердегі Эдвин бастаған, көбінесе тәжірибесіз саксон әскері басқыншыларды тоқтатуға шықты. "Англосаксон шежіресінде" айтылғандай, екі әскер Оуза өзенінің сол жағалауында кездесіп, бастапқыда сакстар викингтерге ауыр зиян келтірді. Бірақ, соңында норвегиялық әскер саксон әскерін жеңіп алды, алайда графтар бұл жеңілістен аман қалды. Жеңіс однымен норвегиялықтар Йоркке кіріп, жабдықтау жинап, кепілдерді талап етті.
1066 battle near York between Harald Hardrada and two English earls
The Battle of Fulford was fought on the outskirts of the village of Fulford, his English ally, fought and defeated the Northern Earls Edwin and Morcar. Hardrada's army consisted of allies from Orkney and a contingent with Tostig, as well as those coming from Norway. They crossed the sea in a fleet of ships and made their base east of York at Ricall. On 20 September 1066 the Vikings advanced towards York. The largely inexperienced Saxon army led by Morcar at York and Edwin at Tadcaster moved to block the invaders. The Anglo Saxon Chronicle says that the opposing armies met on the left bank of the River Ouse and that initially the Saxons caused heavy losses on the Viking army. Ultimately, the Norse army overwhelmed the Saxon army although the earls themselves survived this defeat. After winning, the victorious Norwegians entered York, gathered supplies, and asked for hostages.
Өмірбаян
Англосаксон патшасы Эдуард Исповедник 1066 жылғы 5 қаңтарда мұрагер қалдырмай қайтыс болды. Корольдік отбасының жалғыз тірі еркек мүшесі – Эдгар Этелинг, Эдуард Сүргінның шамамен он төрт жастағы ұлы еді. Король Эдуардтың жерлеу рәсімі болған күні, 6 қаңтарда, Уэссекс графы Гарольд Годвинсон Лондонға асықты. Ол Вестминстердегі Әулие Петр шіркеуінде Йорк архиепископы Элдредпен бірге корольдікке ие болды. Гарольд Годвинсонды Виттенгемот патша етіп сайлады, ол Вестминстерде Эпифания мерекесін тойлау үшін жиналған еді. Алайда, екі күшті граф, ағайындылар Мерсияның Эдвині мен Нортумбрияның Моркары, оның билігіне қарсы шықты. Деректерге сәйкес, Гарольд солтүстікке жорық жасап, олармен бетпе-бет келді, бірақ соңында олардың адалдығын қамтамасыз ету үшін олардың қарындасы Эдитке, Уэльс князі Гриффиттің жесіріне үйленді. Эдвин мен Моркардың адалдығын қамтамасыз ету арқылы Годвинсон солтүстіктегі күшін арттырды. Шындығында, осы екі адам Гарольд Годвинсон мен Харальд Хардрада арасындағы бірінші қорғаныс қабырғасы болды. Тостиг, Годвинсонның қуылған ағасы, Англия тағына да талапкер екенін сезінді. Шет елде жүрген кезінде ол Фландрияда тұрды, және Англосаксон шежіресінде айтылғандай, 1066 жылғы мамыр айында ағасына қарсы Англияға шапты. Бірақ Вильгельм сол кезде араласуға дайын болмағандықтан, Тостиг Котентин түбегінен теңізге шықты, бірақ дауылдардан кейін Норвегияға жетіп, онда Харальд Хардрадамен келісім жасады. Норвегияда немесе Шотландияда болсын, Тостиг Хардрадамен одақтас болғаны белгілі, өйткені олар Фулфорд шайқасында бірге күресті. Тостиг Хардрада үшін пайдалы одақтас болды, себебі ол қарсыласының ағасы болғандықтан ғана емес, сонымен қатар жерді жақсы білгендіктен де. Хардрада, Тостиг, Нормандиялық Вильгельм және король Гарольд Годвинсон сияқты, таққа талапкерлердің бірі еді. Хардрада 1066 жылғы қыркүйекте Англияға қарай жүзіп, Оркней аралдарында жабдықтау үшін тоқтады, содан кейін Тостиг оған қосылып, әскер мен кемелер әкелді. Олар Оуз өзені арқылы Йорк қаласына қарай бірге жүзіп кетті. Ордирик Виталистің баяндамасында, Хардрада мен Тостиг тамыз айында қолайлы желмен кең теңізді кезіп, Йоркширге қонды делінген. Олар 18 қыркүйекте Хамбердің аузына жетті. Кемеден түскеннен кейін олардың әскерлері жылдам Йоркке бет алды. 1066 жылғы 20 қыркүйекте олар Годвинсонның графтары Эдвин мен Моркармен кездесті.
The Anglo Saxon king Edward the Confessor died on 5 January 1066 without an heir. The only surviving male member of the royal family was Edgar the Ætheling, the young son of Edward the Exile, who was aged about fourteen. On the day of King Edward's funeral, 6 January, Harold Godwinson, the Earl of Wessex, rushed to London, where he was crowned king in the Abbey of Saint Peter of Westminster, by Ealdred, Archbishop of York. Harold Godwinson was elected as King by the Witenagemot, who had gathered in Westminster to celebrate the feast of Epiphany. However, two powerful earls, brothers Edwin of Mercia and Morcar of Northumbria, challenged his authority. Sources indicate that Harold moved north to confront them; however, in the end he secured their loyalty by marrying their sister, Edith, the widow of Griffith of Wales. By securing the loyalty of Edwin and Morcar, Godwinson increased his strength in the north. These men were, in fact, the first barrier between Harold Godwinson and Harald Hardrada. Tostig, the exiled brother of Godwinson, also felt he had a claim to the English throne. During his exile, he lived in Flanders, from where, according to the Anglo Saxon Chronicle, he invaded England in May 1066 against his brother. Then, as William was not ready to get involved at that stage, Tostig sailed from the Cotentin Peninsula, but because of storms ended up in Norway, and made his pact with Harald Hardrada there. Whether in Norway or Scotland, it is certain that Tostig allied himself with Hardrada, as they fought side by side at the Battle of Fulford. Tostig was a useful ally for Hardrada not only because he was the brother of his adversary, but also because he knew the terrain. Hardrada, like Tostig, William of Normandy and King Harold Godwinson, was another claimant to the throne. Hardrada set sail for England in September 1066, stopping in Orkney to pick up supplies, and was later reinforced by Tostig, who brought soldiers and ships. They sailed together along the River Ouse towards the city of York. In Orderic Vitalis's version, it says that in the month of August Hardrada and Tostig set sail across the wide sea with a favourable wind and landed in Yorkshire. They arrived at the mouth of the Humber on 18 September. Having disembarked from their ships, their armies quickly moved towards York. On 20 September 1066, they were confronted by Godwinson's earls, Edwin and Morcar.
Қатысу
Эдвин норвегиялықтардың шабуылына дайындалу үшін шығысқа әскерлер алып келді. Шабуыл ағылшын әскерінің күштерін таратып, қанаттарын қорғаумен басталды. Олардың оң қанатында Уз өзені, ал сол қанатында Фордленд – батпақты аймақ орналасқан. Бұл позицияның кемшілігі Харальдқа биік жерді беруі болды, ол шайқасты алыстан бақылауға мүмкіндік берді. Тағы бір кемшілік – егер бір қанатты жау басып алса, екіншісі де қиын жағдайға түсер еді. Әртүрлі кепілдерді әкелуге келісілді, ал норвегиялық әскер Йорк қаласынан шығысқа қарай 7 миль (11 км) жердегі Стэмфорд Бриджге қайтылып, олардың келуін күтті. Шабуыл кезінде екі тараптан да көп шығын болды. Кейбір есептерге сәйкес, қаза тапқандардың саны 15%-ды құрады, яғни барлығы 1650 адам (шайқасқа 11000 әскер жұмылдырылған еді). Барлық мәліметтерге қарағанда, Мерсия мен Нортумбрияның жұмылдырылған күші Фулфордта талқандалғаны анық. Ол бұл шараны Фулфорд шайқасынан бір апта ішінде орындап, викингтер әскерін күтпеген жерден шапты және Стэмфорд Бридж шайқасында жеңіске жетті. Осы уақытта Нормандия герцогы Вильгельм әскерін Оңтүстік жағалаудағы Сассекске қондырды. Харольд әскерін Оңтүстікке қайтарды, онда ол Вильгельмнің әскерімен кездесті, қазір Хейстингс қаласының жанындағы Батл деп аталатын жерде. Харольдтың мақсаты Стэмфорд Бридждегі табысын қайталап, герцог Вильгельмді дайындықсыз ұстап алу болған болуы мүмкін. Аңгло-нормандық жылнамашы Флоренс Вустер король (Харольд) Англияның ең батыл адамдарының бірі соңғы екі шайқаста қаза тапқанын және әскерлерінің жартысы жиналмағанын білгенімен, Сассекстегі жаумен кездесуден тартынбағанын айтты. Фулфорд пен Стэмфорд Бридж шайқастары бір аптаның ішінде өткендіктен, үш аптадан кейін болған Гастингс шайқасында Харольдтың күшіне елеулі зиян келтірді. Харольд солтүстіктегі шайқастарға алаңдалмағанда, Гастингсте Вильгельммен күресуге жақсы дайындалар еді және нәтиже басқаша болуы мүмкін еді.
Edwin had brought some soldiers to the east to prepare for an invasion by the Norwegians. The battle started with the English spreading their forces out to secure their flanks. On their right flank was the River Ouse, and on the left was the Fordland, a swampy area. The disadvantage to the position was that it gave Harald higher ground, which was perfect for seeing the battle from a distance. Another disadvantage was that if one flank were to give way, the other one would be in trouble. It was arranged that the various hostages should be brought in and the Norwegian army retired to Stamford Bridge, 7 mile (11 km) east of York, to await their arrival. During the battle, casualties were heavy on both sides. Some estimates claim 15% dead giving a total of 1,650 (based on 11,000 troops being deployed in the battle). From all accounts, it is clear that the mobilised power of Mercia and Northumbria was cut to pieces at Fulford. He did this within a week of Fulford and managed to surprise the Viking army and defeat them at the Battle of Stamford Bridge. In the meantime William, Duke of Normandy, had landed his army in Sussex on the south coast. Harold marched his army back down to the south coast where he met William's army, at a place now called Battle just outside Hastings. It is probable that Harold's intention was to repeat his success at Stamford Bridge by catching Duke William unawares. The Anglo Norman chronicler Florence of Worcester commented that although the king (Harold) was aware that some of the bravest men in England had fallen in two recent battles and that half of his troops were not assembled, he did not hesitate to meet the enemy in Sussex. It is likely that the engagements at Fulford and at the Battle of Stamford Bridge, fought within a week of each other, seriously affected Harold's strength at the Battle of Hastings some three weeks later. There is no doubt that if Harold had not been diverted by the battles in the north, then he would have been better prepared to fight William at Hastings and the result might have been different.